Các “trạm miễn dịch” trong xương sọ có thể là tuyến phòng thủ đầu tiên chống ung thư não

Có thể hình dung Tfh như những “điều phối viên”: chúng cung cấp tín hiệu hướng dẫn tế bào B được lựa chọn và trưởng thành như thế nào. Sau đó, tế bào B đảm nhiệm phần tạo kháng thể và hình thành trí nhớ miễn dịch. Nghiên cứu cho thấy sự phối hợp này có thể giúp cơ thể phản ứng với mối đe dọa ở não mà không hoàn toàn phụ thuộc vào các cơ quan miễn dịch ở xa.

Khi làm gián đoạn các cấu trúc này, ung thư phát triển nhanh hơn

Trong thí nghiệm trên chuột mắc u nguyên bào thần kinh đệm — hay glioblastoma, một dạng ung thư não phát triển nhanh và rất khó điều trị — các cấu trúc miễn dịch gắn với xương sọ đóng vai trò đáng kể trong khả năng chống khối u. Khi nhóm nghiên cứu làm gián đoạn phản ứng miễn dịch tại chỗ, chuột tạo ra đáp ứng chống ung thư yếu hơn; khối u phát triển nhanh hơn và thời gian sống giảm, theo kết quả của nghiên cứu.

Ngược lại, việc kích thích phản ứng miễn dịch tại chỗ giúp hạn chế sự phát triển của khối u và cải thiện khả năng sống sót ở các mô hình chuột. Những kết quả này cho thấy các cấu trúc nói trên có thể là một phần quan trọng trong phản ứng sớm của cơ thể trước ung thư não. Tuy nhiên, chúng chưa chứng minh rằng cùng một can thiệp sẽ có tác dụng ở người.

Đây là điểm cần nhấn mạnh: kết quả hiện mới đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột, không phải thử nghiệm điều trị trên bệnh nhân. Chưa thể rút ra kết luận về mức độ an toàn, hiệu quả hay khả năng cải thiện thời gian sống ở người.

Con người có những cấu trúc tương tự không?

Các nhà nghiên cứu cho biết họ đã phát hiện những quần thể tế bào miễn dịch tương tự trong tủy xương sọ người. Quan sát này ủng hộ khả năng xương sọ người cũng có một khoang miễn dịch chuyên biệt nằm gần não.

Tuy vậy, phát hiện tế bào tương tự không đồng nghĩa với việc đã chứng minh con người có các cơ quan giống hạch bạch huyết với tổ chức và chức năng y hệt ở chuột. Các nghiên cứu trên người vẫn cần xác định cách những tế bào này được sắp xếp, giao tiếp với não ra sao và liệu chúng có ảnh hưởng đến diễn tiến bệnh hoặc kết quả điều trị hay không.

Có thể phát triển phương pháp điều trị khu trú?

Nếu cơ chế này được xác nhận ở người, khoang miễn dịch nằm sát xương sọ có thể trở thành mục tiêu của các liệu pháp nhằm tăng cường hoặc điều chỉnh hoạt động miễn dịch gần não. Về lý thuyết, các hướng tiếp cận có thể bao gồm kích thích phản ứng chống khối u, giảm tình trạng viêm có hại hoặc đưa thuốc điều biến miễn dịch đến khu vực này thay vì tác động trên toàn cơ thể.

Ý tưởng này có thể liên quan đến glioblastoma và, về nguyên tắc, cả các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer. Các nhà nghiên cứu tại Đại học Washington cùng những nhóm khác cũng đang thử nghiệm các chiến lược miễn dịch cho bệnh não trên chuột, trong đó có tế bào miễn dịch được thiết kế để nhắm đến các mảng amyloid liên quan Alzheimer.

Điều trị khu trú có thể giúp tập trung tác động vào nơi cần thiết và giảm mức độ phơi nhiễm của các cơ quan khác với kích thích miễn dịch. Nhưng bằng chứng hiện có chưa cho phép khẳng định phương pháp này sẽ ít tác dụng phụ hơn ở người. Độ an toàn, cách đưa thuốc hoặc tế bào vào cơ thể, thời gian duy trì hiệu quả và tác động riêng với từng bệnh đều cần được nghiên cứu thêm.

Phát hiện mới nối tiếp những nghiên cứu trước đây

Kết quả này tiếp nối một loạt phát hiện đã làm thay đổi quan niệm cũ rằng não gần như tách biệt khỏi hoạt động giám sát của hệ miễn dịch.

Trước đó, các nhà khoa học từng phát hiện những mạch bạch huyết trong màng cứng — lớp màng ngoài cùng bao quanh não. Những nghiên cứu khác cũng nhận diện các kênh cực nhỏ xuyên qua xương sọ, cho phép tế bào miễn dịch từ tủy xương sọ đến màng não mà không cần di chuyển qua đường máu.

Các phát hiện này cho thấy xương sọ và những mô bao quanh não có thể trực tiếp tham gia vào hoạt động giao tiếp thần kinh–miễn dịch. Các cấu trúc giống hạch bạch huyết mới được mô tả bổ sung một địa điểm có tổ chức, nơi tín hiệu liên quan đến não có thể được “đọc” và chuyển thành phản ứng miễn dịch thích ứng nhanh chóng.

Kết luận

Phát hiện cốt lõi của nghiên cứu không phải là một cơ quan mới đã được chứng minh ở người, cũng chưa phải một phương pháp điều trị ung thư có thể áp dụng ngay. Đây là kết quả trên chuột cho thấy tủy xương sọ có các trung tâm miễn dịch được tổ chức rõ ràng, chứa tế bào Tfh và tế bào B, có khả năng phản ứng nhanh với khối u não.

Ý nghĩa lớn nhất là não có thể sở hữu một “trung tâm chỉ huy” miễn dịch chuyên biệt nằm ngay gần đó. Nếu các nghiên cứu trong tương lai xác nhận cấu trúc và chức năng tương đương ở người, những trung tâm này có thể mở ra cách kích hoạt miễn dịch chống khối u hoặc điều chỉnh tình trạng viêm quanh não theo hướng chính xác hơn.