Alibaba đặt cược lớn vào AI: Doanh thu đám mây tăng vọt, lợi nhuận lao dốc

Kết quả quý I năm tài chính 2027 cho thấy Alibaba không còn xem thương mại điện tử, điện toán đám mây, chip và sản phẩm AI là những mảng tương đối tách biệt. Tập đoàn đang hướng tới một mô hình tích hợp AI + đám mây + tiêu dùng: thương mại tạo ra người dùng, doanh nghiệp và dữ liệu; chip và đám mây cung cấp nền tảng tính toán; còn các mô hình Qwen cùng ứng dụng AI biến năng lực đó thành sản phẩm.

Chiến lược đang tạo ra động lực thương mại rõ rệt, đặc biệt ở Alibaba Cloud. Tuy nhiên, các con số cũng phơi bày mặt trái của cuộc đua AI: doanh thu tăng nhanh nhưng lợi nhuận và dòng tiền chịu áp lực do chi phí xây dựng hạ tầng tăng mạnh.

Alibaba đang gom các mảng kinh doanh thành ba khối chiến lược

Theo kế hoạch tái tổ chức được công bố cùng kết quả quý I năm tài chính 2027, Alibaba sẽ vận hành theo ba nhóm lớn:

• Alibaba E-commerce Group hợp nhất thương mại điện tử tại Trung Quốc, thương mại số quốc tế và Hema—chuỗi bán lẻ thực phẩm, hàng tiêu dùng của Alibaba.
• AI Cloud and Computing Services kết hợp Cloud Intelligence với Pingtouge, bộ phận thiết kế chip thường được biết đến với tên T-Head.
• AI Lab and Applications tập hợp phòng thí nghiệm mô hình Qwen, mảng AI dành cho người tiêu dùng và các sản phẩm văn phòng Qwen.

Cấu trúc này phản ánh sự chuyển dịch từ việc quản lý một danh mục nhiều doanh nghiệp sang điều phối một “ngăn xếp” AI thống nhất. Thương mại cung cấp người dùng, nhà bán hàng, dữ liệu giao dịch và mạng lưới phân phối. Chip và đám mây tạo nền tảng tính toán. Qwen cùng các ứng dụng AI giúp Alibaba tiếp cận khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.

Alibaba hiện tự định vị là một công ty công nghệ tập trung vào AI + Cloud và tiêu dùng. Tập đoàn cho biết các mô hình Qwen đang cung cấp năng lực AI cho giải pháp doanh nghiệp, thương mại điện tử và nhiều nền tảng Internet khác.

Vì sao Alibaba kết hợp đám mây với bộ phận chip T-Head?

Việc đặt Cloud Intelligence và Pingtouge trong cùng một khối nhằm rút ngắn khoảng cách giữa thiết kế phần cứng và triển khai thương mại. Về lý thuyết, Alibaba có thể phối hợp chặt chẽ hơn giữa phát triển chip, xây dựng năng lực đám mây, huấn luyện mô hình và suy luận—tức quá trình vận hành mô hình đã được huấn luyện để tạo kết quả cho người dùng.

Mục tiêu không chỉ là tự thiết kế một con chip hoặc xây dựng một mô hình tốt hơn. Alibaba đang đặt cược vào việc kiểm soát nhiều tầng hơn trong chuỗi công nghệ để cải thiện hiệu năng và hiệu quả kinh tế của các dịch vụ bán cho doanh nghiệp.

Tuy vậy, các số liệu hiện có chưa đủ để chứng minh mô hình tích hợp toàn bộ chuỗi sẽ tạo ra tỷ suất sinh lời dài hạn vượt trội. Đây vẫn là giả thuyết chiến lược cần được kiểm nghiệm qua mức độ sử dụng, biên lợi nhuận đám mây và hiệu quả của các khoản đầu tư hạ tầng.

Vì sao Qwen và các ứng dụng AI được tách thành một đơn vị riêng?

Đơn vị AI Lab and Applications giúp Qwen có một đầu mối chịu trách nhiệm đồng thời về phát triển mô hình và mở rộng mức độ sử dụng. Điều này quan trọng vì Alibaba đang theo đuổi hai mục tiêu: đưa Qwen đến số đông người dùng, đồng thời biến việc sử dụng mô hình thành nhu cầu đối với sản phẩm, ứng dụng và dịch vụ đám mây.

Cách tổ chức này tách động lực tăng trưởng của mô hình và ứng dụng khỏi mảng hạ tầng, nhưng vẫn giữ mối liên kết chiến lược giữa hai bên. Qwen có thể trở thành kênh phân phối các công cụ đám mây của Alibaba, trong khi Alibaba Cloud cung cấp năng lực tính toán, lưu trữ và dịch vụ doanh nghiệp để thương mại hóa Qwen.

Đà tăng tốc là có thật, nhưng cần đặt đúng mốc thời gian

Một số con số thường được nhắc đến trong câu chuyện AI của Alibaba thuộc về các kỳ báo cáo khác nhau. Trong quý cuối của năm tài chính 2026, doanh thu đám mây bên ngoài tăng 40%, còn các sản phẩm liên quan AI chiếm khoảng 30% doanh thu đám mây bên ngoài.

Đến quý I năm tài chính 2027, các chỉ số chính tiếp tục cải thiện:

• Doanh thu đám mây bên ngoài của Alibaba tăng 45% so với cùng kỳ, mức tăng nhanh nhất trong 22 quý.
• Doanh thu sản phẩm liên quan AI đạt khoảng 12,4 tỷ nhân dân tệ trong quý.
• Sản phẩm liên quan AI ghi nhận quý thứ 12 liên tiếp tăng trưởng ba chữ số.
• Doanh thu AI tính theo tốc độ thường niên vượt 49,5 tỷ nhân dân tệ, theo tổng hợp từ cuộc họp công bố kết quả kinh doanh.
• Các sản phẩm liên quan AI chiếm khoảng 35% doanh thu đám mây bên ngoài trong quý được báo cáo.

Vì vậy, con số doanh thu AI thường niên hóa 35,8 tỷ nhân dân tệ và chuỗi 11 quý tăng trưởng ba chữ số là các chỉ số của giai đoạn trước, không phải cách mô tả chính xác nhất cho quý I năm tài chính 2027.

Điểm đáng chú ý là nhu cầu AI đã bắt đầu xuất hiện trong doanh thu sản phẩm và hoạt động thương mại hóa trên nền tảng đám mây, thay vì chỉ tồn tại ở cấp độ nghiên cứu. Nhưng doanh thu AI tăng không đồng nghĩa mảng này đã có lãi.

Alibaba thử kiếm tiền từ Qwen vượt ra ngoài dịch vụ lưu trữ đám mây

Chiến lược Qwen của Alibaba kết hợp việc phát hành trọng số mở với khả năng áp dụng cơ chế chia sẻ doanh thu. Reuters đưa tin Alibaba dự định yêu cầu các khách hàng thương mại lớn sử dụng phiên bản Qwen sắp tới đàm phán thỏa thuận dựa trên doanh thu tạo ra từ sản phẩm hoặc dịch vụ được xây dựng bằng mô hình này. Mô hình vẫn được phân phối rộng rãi, nhưng các triển khai thương mại quy mô lớn có thể phải tuân theo điều khoản bổ sung.

Cần nhấn mạnh rằng đây chưa phải một chính sách giá công khai và hoàn chỉnh. Các nguồn hiện có chưa xác nhận tỷ lệ chia sẻ, ngưỡng áp dụng hay toàn bộ khung cấp phép cuối cùng. Đề xuất này cho thấy Alibaba muốn thu được giá trị thương mại từ Qwen mà không từ bỏ lợi thế tiếp cận rộng rãi của mô hình trọng số mở.

Alibaba có thể theo đuổi hai hướng kiếm tiền:

1. Kiếm tiền gián tiếp: thu hút nhà phát triển và doanh nghiệp sử dụng Alibaba Cloud để lưu trữ mô hình, triển khai công cụ và mua năng lực tính toán.
2. Kiếm tiền trực tiếp: yêu cầu chia sẻ một phần doanh thu từ các sản phẩm lớn xây dựng trên Qwen, kể cả khi khách hàng triển khai mô hình bên ngoài Alibaba Cloud.

Việc cơ chế này thúc đẩy hay kìm hãm mức độ phổ biến của Qwen sẽ phụ thuộc vào điều khoản cấp phép cuối cùng. Nếu điều kiện quá chặt, các khách hàng lớn có thể thận trọng hơn; nếu vẫn đủ mở, Alibaba có thể vừa mở rộng hệ sinh thái vừa tạo nguồn thu mới.

Một bước đi ngược với logic tái tổ chức năm 2023

Năm 2023, Alibaba từng thiết kế mô hình gồm sáu nhóm kinh doanh với định hướng phân quyền, tăng trách nhiệm tài chính và mở đường cho khả năng niêm yết riêng từng mảng. Kế hoạch tách và niêm yết mảng đám mây sau đó bị hủy bỏ.

Lần tái tổ chức hiện tại đi theo hướng khác đối với các công nghệ được xem là chiến lược. Thay vì giữ chip, đám mây, mô hình và ứng dụng ở những đơn vị riêng biệt, Alibaba đưa chúng lại gần nhau để điều phối như một hệ thống. Các hoạt động thương mại lớn cũng được hợp nhất nhằm tăng phối hợp trong hệ sinh thái người tiêu dùng và nhà bán hàng.

Bài kiểm tra thực tế là liệu cấu trúc mới có rút ngắn con đường từ nghiên cứu đến người dùng hay không. Nếu Qwen thu hút thêm khách hàng, những khách hàng đó có thể tạo nhu cầu cho điện toán đám mây, công cụ doanh nghiệp và ứng dụng AI. Nếu các mảng thương mại chia sẻ hạ tầng và dữ liệu tốt hơn, AI cũng có thể củng cố hoạt động kinh doanh cốt lõi của Alibaba.

Tuy nhiên, các nguồn hiện có mới cho thấy hướng đi của Alibaba, chứ chưa chứng minh việc hợp nhất tổ chức tự nó sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh. Hiệu quả cuối cùng phải được đánh giá qua mức độ chấp nhận của khách hàng, biên lợi nhuận đám mây, mức sử dụng mô hình và tỷ suất sinh lời trên hạ tầng.

Doanh thu vượt kỳ vọng, còn lợi nhuận cho thấy cái giá của cuộc đua AI

Trước khi Alibaba công bố kết quả, một ước tính đồng thuận đặt doanh thu quý ở mức 38,63 tỷ USD. Tập đoàn báo cáo doanh thu 268,95 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 39,64 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ.

Lợi nhuận yếu hơn đáng kể. Lợi nhuận ròng giảm khoảng 75%, còn khoảng 10,5 tỷ nhân dân tệ. Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu sau điều chỉnh được các kênh thị trường ghi nhận ở mức 1,26 USD. Lợi nhuận trước lãi vay, thuế và các khoản điều chỉnh khác (adjusted EBITA) cũng giảm khi Alibaba tăng chi cho hạ tầng AI, công nghệ và các sáng kiến liên quan.

Alibaba cho biết khoản đầu tư vào AI và hạ tầng đám mây trong ba năm sẽ vượt kế hoạch 380 tỷ nhân dân tệ từng công bố trước đó. Quy mô chi tiêu này giải thích vì sao nhà đầu tư có thể nhìn thấy nhu cầu đám mây tăng mạnh nhưng vẫn lo ngại về triển vọng lợi nhuận trong ngắn hạn.

Điều quan trọng Alibaba cần chứng minh tiếp theo

Cách đọc rõ nhất về quý I năm tài chính 2027 không phải là Alibaba đã chứng minh được hiệu quả kinh tế của AI. Đúng hơn, tập đoàn đang ưu tiên xây dựng những điều kiện mà họ cho là cần thiết để đạt hiệu quả đó:

• một nền tảng thương mại lớn và phối hợp chặt chẽ hơn;
• phát triển chip và đám mây theo hướng tích hợp;
• kết nối mô hình Qwen với ứng dụng cho người tiêu dùng và doanh nghiệp;
• phân phối mở để đẩy nhanh mức độ chấp nhận; và
• các phương án kiếm tiền mới từ nhóm khách hàng thương mại lớn.

Sự đánh đổi đã thể hiện trong báo cáo tài chính. Nhu cầu đối với đám mây và AI đang tăng tốc, nhưng máy chủ, chip, phát triển mô hình và năng lực tính toán cần thiết để phục vụ nhu cầu đó đang làm giảm lợi nhuận và dòng tiền trong ngắn hạn.

Vì thế, bằng chứng tiếp theo mà nhà đầu tư cần không chỉ là thêm một kỷ lục về lượt sử dụng mô hình. Alibaba phải cho thấy doanh thu AI có thể tăng nhanh hơn chi phí xây dựng và vận hành hạ tầng phía sau nó.

Con số hơn 3 tỷ lượt tải Qwen trong sáu tháng và mức tăng 36% của cổ phiếu Alibaba niêm yết tại Hong Kong trong một quý chưa được các nguồn có sẵn cho bài viết này kiểm chứng độc lập. Do đó, hai số liệu này không nên được xem là bằng chứng đã xác lập cho thành công của chiến lược.