Đòn không kích Abu al-Duhur: Tín hiệu răn đe Thổ Nhĩ Kỳ hay bước leo thang nguy hiểm?

Tám cuộc không kích của Israel vào căn cứ không quân Abu al-Duhur ở tỉnh Idlib, tây bắc Syria, đã làm hư hại đường băng và các cơ sở kho chứa nhưng không được cho là gây thương vong. Vụ việc được nhìn nhận rộng rãi như một thông điệp răn đe gửi tới Thổ Nhĩ Kỳ về khả năng nước này mở rộng hiện diện quân sự tại Syria. Tuy nhiên, tiền đề quan trọng nhất của cuộc tấn công vẫn còn gây tranh cãi: chưa có bằng chứng độc lập cho thấy một căn cứ Thổ Nhĩ Kỳ thực sự được lên kế hoạch.

Điều gì đã được xác nhận?

• Truyền thông nhà nước Syria cho biết tám cuộc không kích của Israel đã đánh trúng đường băng và khu vực kho chứa tại Abu al-Duhur, gây thiệt hại vật chất nhưng không có báo cáo về thương vong.
• Một số nguồn khu vực đưa tin một phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ đã tới địa điểm này ngay trước cuộc tấn công để khảo sát hoặc chuẩn bị công việc khôi phục đường băng. Tuy vậy, thông tin này chưa được các bên xác nhận một cách thống nhất.
• Israel ban đầu không công khai nhận trách nhiệm, nhưng sau đó giải thích rằng cuộc tấn công nhằm ngăn Syria cho phép quân đội Thổ Nhĩ Kỳ triển khai tại căn cứ này. Lập luận của Israel mang tính phủ đầu: hành động để loại bỏ một mối đe dọa tiềm tàng, chứ không phải đáp trả một cuộc triển khai đã được công bố.

Syria và Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ điều gì?

Damascus về sau xác nhận các sĩ quan Thổ Nhĩ Kỳ từng tới Syria để huấn luyện và hợp tác quân sự. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Asaad al-Shaibani phủ nhận kế hoạch thiết lập căn cứ Thổ Nhĩ Kỳ, một sự hiện diện quân sự thường trực hoặc triển khai binh sĩ tại Abu al-Duhur. Phía Thổ Nhĩ Kỳ cũng bác bỏ việc có lực lượng hoặc phái đoàn quân sự hiện diện tại căn cứ vào thời điểm xảy ra cuộc tấn công.

Điều này tạo ra khoảng cách đáng kể giữa cách Israel mô tả mối đe dọa và những gì Syria, Thổ Nhĩ Kỳ công khai thừa nhận. Vì vậy, có thể xác nhận thiệt hại do không kích, nhưng chưa thể kết luận rằng một căn cứ Thổ Nhĩ Kỳ chắc chắn đang được xây dựng.

Mối liên hệ với cuộc điện đàm giữa Mossad và Ngoại trưởng Syria

Bốn ngày trước cuộc không kích, vào ngày 14/8, Giám đốc Mossad Roman Gofman đã điện đàm với Ngoại trưởng Syria Asaad al-Shaibani. Theo các nguồn tin được Reuters dẫn lại, hai bên thảo luận về việc triển khai quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria. Đây là một trong những cuộc tiếp xúc trực tiếp cấp cao nhất giữa Israel và chính quyền mới ở Damascus.

Trình tự thời gian cho thấy cuộc không kích không hoàn toàn là một hành động quân sự xuất hiện đột ngột: nó diễn ra sau một cuộc trao đổi ngoại giao cấp cao về đúng vấn đề sự hiện diện của Thổ Nhĩ Kỳ. Dù vậy, các thông tin hiện có chưa chứng minh rằng cuộc điện đàm là một cảnh báo chính thức, Damascus đã bác bỏ một yêu cầu cụ thể của Israel, hay cuộc gọi trực tiếp dẫn tới quyết định không kích.

Vì sao Mỹ lo ngại nguy cơ đối đầu ba bên?

Đặc phái viên Mỹ về Syria Tom Barrack gọi cuộc tấn công là một “sự leo thang không cần thiết”, cho rằng nó không giúp thúc đẩy ổn định khu vực.

Rủi ro lớn nhất nằm ở khả năng tính toán sai. Một căn cứ của Syria, dù chỉ được liên hệ mơ hồ với hoạt động hợp tác của Thổ Nhĩ Kỳ, đã trở thành mục tiêu của Israel. Nếu Ankara cho rằng cuộc tấn công đe dọa trực tiếp tới lợi ích hoặc lực lượng của mình, sức ép lên Syria có thể nhanh chóng biến thành nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria.

Barrack cho biết Washington đang thúc đẩy một cơ chế “giảm xung đột” giữa ba nước. Cơ chế này nhằm tạo kênh liên lạc và quy trình phối hợp để các bên nhận biết hoạt động quân sự của nhau, qua đó giảm nguy cơ một cuộc không kích hoặc hoạt động triển khai bị hiểu là hành động mở màn cho xung đột.

Thông điệp dành cho Ankara và lợi ích chính trị của Netanyahu

Về mặt chiến lược, Israel muốn cho thấy họ sẽ không chấp nhận việc Thổ Nhĩ Kỳ từng bước xây dựng một chỗ đứng quân sự ở miền nam Syria, đặc biệt nếu Israel đánh giá sự hiện diện đó có thể đe dọa an ninh của mình. Bộ trưởng Quốc phòng Israel tuyên bố sẽ không để bất kỳ thực thể nào đe dọa an ninh Israel.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu cũng có thể sử dụng vụ việc để củng cố hình ảnh một chính phủ sẵn sàng hành động trước khi mối đe dọa trở nên rõ ràng, đồng thời phản đối việc Thổ Nhĩ Kỳ mở rộng ảnh hưởng quân sự tại Syria. Đây là thông điệp chính trị trong nước và không đồng nghĩa với việc sự cần thiết về mặt tác chiến của cuộc tấn công đã được chứng minh; bằng chứng hiện có vẫn chưa xác nhận kế hoạch lập căn cứ mà Israel nêu ra.

Một phép thử cho chiến lược của các bên

Vụ Abu al-Duhur cho thấy sự mâu thuẫn trong cách các bên xử lý môi trường an ninh đang thay đổi tại Syria. Israel tìm cách răn đe bằng sức mạnh quân sự và theo dõi chặt chẽ mọi hoạt động liên quan tới Thổ Nhĩ Kỳ. Washington, ngược lại, muốn thiết lập các kênh liên lạc nhằm ngăn những va chạm quân sự biến thành khủng hoảng lớn hơn.

Tóm lại, tám cuộc không kích đã làm gián đoạn cơ sở hạ tầng của Abu al-Duhur nhưng không gây thương vong theo các báo cáo hiện có. Chúng cũng chưa giải đáp câu hỏi liệu một căn cứ Thổ Nhĩ Kỳ có thực sự được lên kế hoạch hay không. Điều chắc chắn hơn là cuộc tấn công đã làm căng thẳng thêm cảnh báo giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời khiến nỗ lực thiết lập cơ chế giảm xung đột giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria trở nên cấp thiết hơn.