Vì sao chứng khoán châu Á bật tăng sau khi Mỹ mở rộng mua lại trái phiếu dài hạn?

Cơ chế truyền dẫn khá đơn giản:

1. Bộ Tài chính mua lại các trái phiếu cũ thuộc nhóm kỳ hạn mục tiêu, tạo thêm lực cầu.
2. Lực cầu hỗ trợ giá trái phiếu.
3. Giá trái phiếu và lợi suất thường biến động ngược chiều, nên lợi suất giảm.
4. Lợi suất chuẩn thấp hơn làm giảm chi phí vay và tỷ lệ dùng để định giá lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp.
5. Nhà đầu tư sẵn sàng quay lại các tài sản rủi ro hơn, trong đó có cổ phiếu và nhóm tăng trưởng.

Giống “Operation Twist”, nhưng không phải Operation Twist

Phản ứng của thị trường gợi nhớ đến Operation Twist, chương trình của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) từng tập trung vào cơ cấu kỳ hạn của trái phiếu chính phủ nhằm giảm sức ép ở đầu dài của đường cong lợi suất. Tuy nhiên, động thái lần này của Bộ Tài chính Mỹ không phải Operation Twist theo nghĩa chính thức.

Bộ Tài chính mô tả chương trình là biện pháp hỗ trợ thanh khoản, không phải một hoạt động điều hành chính sách tiền tệ. Cũng không có việc Fed mua trái phiếu dài hạn bằng nguồn tiền thu được từ bán trái phiếu ngắn hạn như trong cơ chế Operation Twist truyền thống.

Điểm khác biệt này rất quan trọng: Bộ Tài chính có thể tạm thời cải thiện điều kiện giao dịch và thay đổi lực cầu ở một số kỳ hạn, nhưng không thay thế vai trò của Fed trong việc định hướng chính sách tiền tệ.

Vì sao lợi suất Mỹ giảm lại kéo thị trường châu Á đi lên?

Trái phiếu Kho bạc Mỹ là một trong những chuẩn tham chiếu quan trọng nhất của thị trường tài chính toàn cầu. Khi lợi suất dài hạn của Mỹ tăng mạnh, nhà đầu tư thường đòi hỏi mức sinh lời cao hơn ở trái phiếu chính phủ các nước khác cũng như ở những tài sản rủi ro. Điều này có thể làm chi phí vốn của doanh nghiệp tăng, gây sức ép lên định giá cổ phiếu và đặc biệt ảnh hưởng đến các công ty có phần lớn lợi nhuận được kỳ vọng trong tương lai.

Khi lợi suất trái phiếu Mỹ hạ nhiệt, những sức ép đó phần nào giảm xuống. Trái phiếu châu Á được hưởng lợi từ sự đi xuống của lợi suất dài hạn toàn cầu, trong khi cổ phiếu lấy lại một phần khẩu vị rủi ro đã mất ở phiên trước. Một chỉ số MSCI theo dõi cổ phiếu châu Á—Thái Bình Dương tăng khoảng 0,8% trong một báo cáo thị trường. Nikkei 225 của Nhật Bản tăng khoảng 1%, còn Topix tăng 0,80% trong đầu phiên.

Hàn Quốc ghi nhận màn đảo chiều mạnh nhất. Kospi đã giảm 5,8% ngày 19 tháng 8 khi các cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo bị bán tháo. Sang ngày 20 tháng 8, các báo cáo ghi nhận mức tăng khác nhau tùy thời điểm: một báo cáo ghi nhận chỉ số tăng 3,86% trong phiên, trong khi báo cáo khác cho biết Kospi chốt phiên tăng 6,1%. Chênh lệch này phản ánh việc số liệu được cập nhật khi thị trường vẫn đang giao dịch, nhưng hướng đi là rất rõ: chỉ số đã đảo ngược mạnh đợt bán tháo do cú sốc lợi suất ngày hôm trước.

Nhóm cổ phiếu chip dẫn dắt đà hồi phục. Samsung Electronics và SK Hynix là những doanh nghiệp chịu ảnh hưởng rõ rệt từ lo ngại về chi phí vốn, đầu tư AI và mức định giá cao. Lợi suất dài hạn giảm đã giúp nhà đầu tư bớt phải điều chỉnh mạnh định giá của các cổ phiếu này.

SK Hynix có thêm một chất xúc tác riêng

Thông báo của Bộ Tài chính Mỹ không phải lý do duy nhất khiến cổ phiếu công nghệ Hàn Quốc phục hồi. Hội đồng quản trị SK Hynix đã thông qua kế hoạch mua lại và hủy 40 nghìn tỷ won cổ phiếu quỹ, tương đương khoảng 28,6–28,9 tỷ USD theo các báo cáo cùng thời điểm. Kế hoạch bao phủ khoảng 24,07 triệu cổ phiếu, tương đương khoảng 3,3% số cổ phiếu đang lưu hành.

Mua lại cổ phiếu tạo ra một lực cầu trực tiếp trên thị trường, còn việc hủy số cổ phiếu đã mua làm giảm tổng số cổ phiếu còn lại. Nếu lợi nhuận và dòng tiền tự do không đổi, mỗi cổ phiếu còn lưu hành sẽ đại diện cho một phần lớn hơn trong quyền lợi kinh tế tại doanh nghiệp.

Vì vậy, kế hoạch của SK Hynix vừa gửi tín hiệu hoàn vốn trực tiếp cho cổ đông, vừa xuất hiện đúng lúc lợi suất trái phiếu Mỹ giảm giúp hạ áp lực lên toàn ngành công nghệ. Cổ phiếu SK Hynix tăng mạnh sau thông báo, với các báo cáo ghi nhận mức tăng từ khoảng 7% đến gần 11%, tùy thước đo và thời điểm. Yếu tố riêng của doanh nghiệp giúp lý giải vì sao SK Hynix vượt trội so với đà phục hồi chung.

Vì sao đợt tăng có thể không kéo dài?

Động thái của Bộ Tài chính Mỹ đã ngắt quãng đợt bán tháo, nhưng chưa giải quyết các nguyên nhân đứng phía sau.

Thâm hụt ngân sách và lượng nợ phát hành vẫn lớn

Quy mô mua lại mới vẫn nhỏ so với lượng nợ chính phủ đang lưu hành. Chương trình có thể cải thiện thanh khoản ở một số kỳ hạn, nhưng không thể xóa bỏ nhu cầu vay liên tục của chính phủ hoặc hấp thụ vĩnh viễn lượng trái phiếu phát sinh từ các khoản thâm hụt ngân sách lớn. Các chuyên gia vẫn cảnh báo về gánh nặng nợ công gia tăng ngay cả khi lợi suất phục hồi.

Lượng vay của doanh nghiệp cũng tạo thêm nguồn cung trái phiếu kỳ hạn dài. Việc xây dựng trung tâm dữ liệu và mở rộng hạ tầng AI đòi hỏi nguồn vốn lớn, khiến các công ty công nghệ nhạy cảm hơn với chi phí vay. Nếu lợi suất dài hạn tăng trở lại, chính những cổ phiếu tăng trưởng dẫn đầu đợt hồi phục này có thể lại chịu sức ép.

Lạm phát và giá dầu có thể đẩy lợi suất tăng trở lại

Giá dầu Brent chốt ở mức 91,02 USD/thùng trong đợt bán tháo trước đó, giữa lúc căng thẳng tại Trung Đông gia tăng. Giá năng lượng duy trì ở mức cao có thể củng cố lo ngại lạm phát, từ đó khiến nhà đầu tư đòi hỏi lợi suất cao hơn khi nắm giữ trái phiếu dài hạn.

Đây là giới hạn của chương trình mua lại: nếu thị trường tin rằng lạm phát sẽ còn dai dẳng, một người mua chính thức có thể chỉ tạo ra sự nhẹ nhõm tạm thời, thay vì thay đổi mức lợi suất mà nhà đầu tư thực sự yêu cầu.

Cầu tư nhân đối với trái phiếu dài hạn vẫn là dấu hỏi

Những nhà đầu tư truyền thống thường mua trái phiếu kỳ hạn dài đang trở nên kém ổn định hơn. Vì vậy, các phiên đấu giá trái phiếu Kho bạc sẽ là phép thử quan trọng để xem nhà đầu tư tư nhân có sẵn sàng hấp thụ nguồn cung mới mà không đòi hỏi lợi suất tăng mạnh hay không.

Nhu cầu đối với đợt phát hành trái phiếu kỳ hạn 20 năm sắp tới sẽ cho thấy chương trình can thiệp đã cải thiện năng lực nền tảng của thị trường, hay chỉ tạm thời làm dịu tâm lý.

Thông điệp của Fed làm tăng bất định

Động thái của Bộ Tài chính cũng đặt ra câu hỏi về mối quan hệ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Nhà đầu tư vốn đang theo dõi cách Chủ tịch Fed Kevin Warsh giảm mức độ định hướng trước cho thị trường, đồng thời chờ hội nghị Jackson Hole để tìm thêm tín hiệu.

Nếu thông điệp chính sách khiến thị trường kỳ vọng lãi suất sẽ cao hơn, lợi suất dài hạn có thể tăng trở lại ngay cả sau khi Bộ Tài chính hỗ trợ thanh khoản.

Thị trường trái phiếu Nhật Bản là rủi ro lan tỏa lớn

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đã tiến gần 3%, mức chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ. Nếu duy trì trên ngưỡng này, chi phí huy động trong nước có thể tăng và khuyến khích nhà đầu tư Nhật Bản giữ nhiều vốn hơn ở thị trường nội địa thay vì mua trái phiếu kỳ hạn dài của nước ngoài.

Điều đó có thể làm suy yếu một nguồn cầu quan trọng của thị trường trái phiếu toàn cầu.

Bài học lớn hơn với thị trường

Đợt phục hồi ngày 20 tháng 8 cho thấy thị trường toàn cầu có thể phản ứng nhanh đến mức nào khi sức ép lên trái phiếu chính phủ dài hạn giảm xuống. Không phải việc mua lại trái phiếu trực tiếp tạo ra lợi nhuận mới cho các doanh nghiệp châu Á. Thay vào đó, động thái này thay đổi bối cảnh lãi suất và thanh khoản trong ngắn hạn, cho phép nhà đầu tư đảo ngược một phần các vị thế được hình thành trong cú sốc kỳ hạn của phiên trước.

Vì thế, chương trình mua lại đóng vai trò bộ giảm xóc cho thị trường, chứ chưa phải lời giải cho vấn đề nền tảng. Thâm hụt ngân sách dai dẳng, nhu cầu vay lớn để phát triển AI, giá dầu cao, lạm phát thiếu chắc chắn và thông điệp kém rõ ràng hơn từ ngân hàng trung ương đều có thể tái tạo sức ép lên lợi suất dài hạn.

Với nhà đầu tư, câu hỏi quan trọng nhất là liệu lực cầu tư nhân và các phiên đấu giá sắp tới có đủ sức duy trì lợi suất thấp sau khi hiệu ứng ban đầu từ Bộ Tài chính Mỹ phai dần hay không.