Điều tra tham nhũng và lời kêu gọi bầu cử thời chiến gia tăng sức ép lên Zelensky

Ngày 18–19/8/2026, hai diễn biến gần như nối tiếp nhau đã khiến khủng hoảng chính trị tại Ukraine mở rộng nhanh chóng.

Ngày 18/8, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov kêu gọi xây dựng một cơ chế “hợp pháp, an toàn và thực tế” để khôi phục bầu cử trong bối cảnh Nga tiếp tục xâm lược. Một ngày sau, các cơ quan chống tham nhũng công bố chiến dịch điều tra một mạng lưới bị cáo buộc rửa khoảng 150 triệu hryvnia, tương đương 3,4 triệu USD. Các địa điểm liên quan đến Iryna Mudra, Phó Chánh văn phòng Phủ Tổng thống, được cho là đã bị khám xét; cùng ngày, Tổng thống Volodymyr Zelensky ký quyết định cách chức bà Mudra.

Sự trùng hợp về thời điểm khiến hai sự việc trở nên đặc biệt nhạy cảm về chính trị. Nó tạo thêm bối cảnh cho cảnh báo của Fedorov về một cuộc khủng hoảng quản trị rộng hơn, dù các thông tin hiện có không chứng minh lời kêu gọi bầu cử của ông và chiến dịch điều tra chống tham nhũng được phối hợp hoặc có liên hệ trực tiếp.

Cuộc điều tra chống tham nhũng cáo buộc điều gì?

Cục Phòng chống Tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố Chống tham nhũng Đặc biệt (SAPO) cho biết họ đang điều tra một tổ chức tội phạm bị cáo buộc có sự tham gia của các quan chức cấp cao, chính trị gia và những nhân vật có ảnh hưởng.

Theo các thông tin được công bố, trọng tâm điều tra là khoản tiền khoảng 150 triệu hryvnia bị cáo buộc đã được rửa để chi trả tiền bảo lãnh cho một nghi phạm trong một vụ án tham nhũng riêng liên quan đến công ty điện hạt nhân quốc doanh của Ukraine.

Các bản tin cho biết những địa điểm liên quan đến Mudra và nghị sĩ Vadym Stolar nằm trong số nơi bị khám xét. Mudra là quan chức cấp cao nhất có liên hệ với Phủ Tổng thống được nêu tên trong chiến dịch này. Sắc lệnh của Tổng thống Zelensky xác nhận việc cách chức bà, nhưng không nêu lý do.

Tuy nhiên, đây mới là nội dung của một cuộc điều tra, không phải phán quyết của tòa án. Những người bị nêu tên chưa bị kết tội và vụ án có thể tiếp tục thay đổi khi các điều tra viên đưa ra hoặc kiểm chứng thêm chứng cứ.

Vì sao vụ án gây sức ép lớn hơn cho Zelensky?

Cuộc điều tra chạm tới vòng tròn chính trị của Zelensky trong lúc các vụ án tham nhũng trước đó đã đặt ra câu hỏi về trách nhiệm giải trình của những nhân vật cấp cao liên quan đến chính quyền của ông.

Andriy Yermak, cựu Chánh văn phòng của Zelensky, từng từ chức sau khi các nhà điều tra chống tham nhũng khám xét nhà riêng và văn phòng của ông. Sau đó, ông đối mặt với các cáo buộc rửa tiền riêng biệt mà ông bác bỏ.

Bối cảnh này khiến vụ điều tra mới không được nhìn nhận như một sự việc đơn lẻ. Mỗi cuộc điều tra liên quan đến một quan chức cấp cao gần Phủ Tổng thống đều làm tăng cái giá chính trị của việc chỉ xử lý khủng hoảng bằng các quyết định cách chức, đồng thời củng cố yêu cầu về một quy trình minh bạch và độc lập.

Các thông tin hiện có cho thấy Zelensky đang đối mặt với vấn đề trách nhiệm giải trình ngày càng lớn. Tuy vậy, chúng không chứng minh rằng tất cả các vụ án đều nằm trong một kế hoạch hoặc một đường dây duy nhất.

Fedorov đã yêu cầu điều gì?

Trong một video phát biểu, Fedorov, người bị cách chức Bộ trưởng Quốc phòng hồi tháng 7, nói rằng “nền dân chủ không thể bị Nga bắt làm con tin”. Ông kêu gọi Ukraine tìm ra một “cơ chế hợp pháp, an toàn và thực tế” để nối lại tiến trình dân chủ trong một cuộc chiến kéo dài. Đây được mô tả rộng rãi là lời kêu gọi đầu tiên như vậy từ một nhân vật chính trị lớn của Ukraine kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện.

Thông điệp này trực tiếp thách thức quan điểm của Zelensky rằng Ukraine không thể tổ chức bầu cử trong khuôn khổ pháp lý thời chiến hiện nay. Sự ủng hộ dành cho Fedorov, các cuộc biểu tình sau khi ông bị cách chức và những chỉ trích của ông đối với quản trị thời chiến đã làm lời kêu gọi có thêm sức nặng chính trị.

Dù vậy, một nhân vật có khả năng trở thành tâm điểm đối lập không đồng nghĩa với việc đã là ứng viên tranh cử. Các thông tin hiện có không cho thấy Fedorov chính thức tuyên bố ra tranh cử tổng thống.

Vì sao bầu cử thời chiến khó thực hiện về pháp lý và thực tế?

Trở ngại pháp lý trung tâm là tình trạng thiết quân luật. Luật Ukraine cấm tổ chức bầu cử khi thiết quân luật còn hiệu lực — tình trạng đã được duy trì từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện. Vì vậy, diễn đạt chính xác hơn là Ukraine đang chịu một lệnh cấm theo luật định trong thời gian thiết quân luật, cùng nhiều ràng buộc về hiến pháp, an ninh và hậu cần, thay vì gọi đây đơn giản là một lệnh cấm tuyệt đối được quy định trong hiến pháp.

Bất kỳ cuộc bầu cử toàn quốc nào cũng phải giải quyết cách thức bỏ phiếu an toàn và công bằng cho binh sĩ, người dân phải di dời, công dân Ukraine ở nước ngoài và những người đang sống tại các vùng bị chiếm đóng.

Các cuộc tấn công của Nga và tình hình chiến trường tiếp diễn cũng tạo thêm rủi ro cho hoạt động vận động tranh cử, điểm bỏ phiếu và tính toàn vẹn của kết quả. Fedorov nêu những câu hỏi này, nhưng chưa đưa ra một cơ chế pháp lý được các bên thống nhất để giải quyết chúng.

Việc thay Bộ trưởng Quốc phòng chưa khép lại tranh cãi

Cùng thời điểm đó, bộ máy quốc phòng Ukraine cũng có thay đổi nhân sự. Quốc hội phê chuẩn Yevhenii Khmara làm Bộ trưởng Quốc phòng sau khi Zelensky quyết định thay Fedorov, qua đó gần như khép lại khả năng Fedorov trở lại chính phủ trong ngắn hạn. Reuters mô tả Khmara là một cựu quan chức an ninh cấp cao tiếp quản vị trí quốc phòng then chốt giữa lúc bất ổn chính trị tiếp diễn.

Việc bổ nhiệm có thể giúp ổn định Bộ Quốc phòng, nhưng không giải quyết tranh cãi về quyết định cách chức Fedorov hay các cuộc biểu tình yêu cầu đưa ông trở lại. Nó cũng chưa trả lời những câu hỏi lớn hơn mà các cuộc điều tra tham nhũng đặt ra: quyền lực nên được tập trung quanh Phủ Tổng thống đến mức nào, các cơ quan chống tham nhũng có thể hoạt động độc lập ra sao, và Ukraine làm thế nào để duy trì tính chính danh dân chủ trong một cuộc xâm lược kéo dài.

Sự hội tụ của các sự kiện có ý nghĩa gì với Zelensky?

Nhìn tổng thể, các diễn biến này đã biến tranh cãi về một cựu Bộ trưởng Quốc phòng thành phép thử rộng hơn đối với mô hình quản trị thời chiến của Zelensky.

Lời kêu gọi bầu cử của Fedorov thách thức tổng thống trên mặt trận chính trị. Cuộc điều tra liên quan đến Mudra kiểm nghiệm cách Zelensky phản ứng trước yêu cầu trách nhiệm giải trình. Việc chuyển giao vị trí Bộ trưởng Quốc phòng cho thấy áp lực mà ông phải xử lý trong việc quản lý bộ máy quân sự khi Nga vẫn tiếp tục tấn công.

Kết luận chắc chắn nhất hiện nay liên quan đến tác động chính trị, chứ không phải một sự phối hợp ngầm. Lời kêu gọi bầu cử và cuộc điều tra tham nhũng xuất hiện cách nhau khoảng một ngày, tạo điều kiện để những người chỉ trích mô tả chúng như bằng chứng của một cuộc khủng hoảng hệ thống.

Tuy nhiên, các thông tin hiện có chỉ ủng hộ nhận định về sự trùng hợp và sức ép cộng dồn — chưa cho thấy mối liên hệ vận hành giữa tuyên bố của Fedorov, các cuộc khám xét hay quyết định cách chức Mudra.