Vì sao UAE đình chỉ mọi giao dịch với Iran vô thời hạn?

Iran phủ nhận đã phóng tên lửa. Do đó, cáo buộc về bên chịu trách nhiệm chưa được xác nhận độc lập và vẫn là điểm tranh chấp giữa hai nước.

Nếu các cáo buộc của UAE là chính xác, vụ phóng đánh dấu bước leo thang đáng kể: từ các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trong eo biển Hormuz sang một mối đe dọa được cho là xảy ra trong hoặc gần vùng biển của UAE.

Chuỗi sự cố với tàu ADNOC trước đó

Vụ tên lửa diễn ra sau một loạt cáo buộc của UAE nhằm vào Iran liên quan đến các tàu gắn với Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC). Abu Dhabi nói một tàu liên quan đến ADNOC bị tấn công bằng tên lửa khi đi qua eo biển Hormuz.

Sau đó, UAE tiếp tục cáo buộc lực lượng Iran dùng máy bay không người lái tấn công hai tàu chở dầu của ADNOC. Các vụ việc được báo cáo không gây thương vong, nhưng cho thấy rủi ro mà tàu chở hàng phải đối mặt khi đi qua tuyến hàng hải nối Vịnh Ba Tư với các vùng biển quốc tế.

Từ góc nhìn của UAE, việc các vụ tấn công bị cáo buộc lặp lại nhằm vào tàu của doanh nghiệp nhà nước khiến vấn đề trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với lợi ích kinh tế và an ninh quốc gia.

Eo biển Hormuz và nỗ lực hạ nhiệt bất thành

Bối cảnh rộng hơn là cuộc chiến Mỹ - Iran kéo dài năm tháng và tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz, tuyến đường biển quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của các nước Vùng Vịnh.

Một bản ghi nhớ được ký tại Islamabad vào tháng 6 từng đề cập đến việc tạm thời dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ và để Iran bảo đảm cho tàu thương mại đi qua an toàn trong 60 ngày. Tuy nhiên, khuôn khổ này không tạo ra một thỏa thuận lâu dài về tương lai của eo biển.

Iran và Oman sau đó thảo luận về các luồng hàng hải mới. Dù Tehran cho biết một thỏa thuận với Oman đã gần hoàn tất, Iran nhấn mạnh rằng thỏa thuận này một mình sẽ không đủ để mở lại tuyến hàng hải. Tehran yêu cầu Mỹ có thêm các nhượng bộ, trong đó có dỡ bỏ phong tỏa hải quân và lệnh trừng phạt, rút lực lượng Mỹ khỏi khu vực và bồi thường thiệt hại chiến tranh.

Các cuộc tiếp xúc hạ nhiệt vì thế không đem lại kết quả rõ ràng. Washington nói không có cuộc đàm phán nào giữa Mỹ và Iran đang diễn ra, trong khi Tehran cảnh báo các quốc gia Vùng Vịnh rằng việc hỗ trợ hoặc tạo điều kiện cho hoạt động quân sự của Mỹ có thể khiến họ bị xem là bên tham gia xung đột.

Vì sao tác động vượt ra ngoài quan hệ UAE - Iran?

Oman giữ vai trò nhạy cảm khi vừa làm trung gian với Iran, vừa phối hợp các quan ngại an ninh với UAE. Saudi Arabia và một số quốc gia do các chính phủ Sunni lãnh đạo cũng hướng tới những cơ chế phòng thủ hàng hải chung, phản ánh lo ngại rằng các vụ tấn công tàu riêng lẻ có thể biến thành khủng hoảng an ninh chung của Vùng Vịnh.

Eo biển Hormuz đặc biệt quan trọng vì đây là lối ra chủ yếu của phần lớn dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng xuất khẩu từ khu vực Vùng Vịnh. Lưu lượng tàu thực tế đã giảm mạnh: một số báo cáo ghi nhận số lượt qua eo biển sụt giảm đáng kể, thậm chí chỉ còn vài tàu trong một số ngày. Điều đó cho thấy “đóng cửa trên thực tế” không chỉ đến từ các hạn chế chính thức, mà còn từ nỗi lo bị tấn công của công ty bảo hiểm, thủy thủ đoàn và chủ tàu.

Vì vậy, quyết định của UAE có thể được hiểu là phản ứng trước một chuỗi rủi ro an ninh chồng lên nhau: tên lửa bị cáo buộc nhắm vào giao thông hàng hải, các vụ tấn công nhằm vào tàu ADNOC và sự bế tắc trong nỗ lực mở lại eo biển Hormuz.

Một số con số và chi tiết được nêu trong câu hỏi — chẳng hạn “tối đa 19” tàu bị nhắm tới, so sánh chính xác về sáu tàu mỗi ngày, số người chết hoặc bị thương trên các tàu khác, cũng như thông tin về việc bắt giữ tàu chở dầu tại Qeshm — chưa được các nguồn mạnh nhất trong tài liệu hiện có xác nhận độc lập. Những chi tiết này nên được xem là các thông tin được đưa tin, không phải sự thật đã được kiểm chứng đầy đủ.