Các khoản đóng góp “tự nguyện” của doanh nghiệp Nga tăng vọt sau cuộc gặp với Putin

Đối với các chủ doanh nghiệp, việc chuyển tiền có thể giúp củng cố quan hệ với nhà nước và hạn chế rủi ro liên quan đến quyền sở hữu, hoạt động kinh doanh hoặc tài sản. Đối với Điện Kremlin, các khoản tiền này là phép thử cho thấy giới giàu có sẵn sàng chia sẻ chi phí cho các ưu tiên của nhà nước đến mức nào mà không cần ban hành một sắc thuế mới.

Cách diễn giải này là một suy luận dựa trên thời điểm các khoản thanh toán tăng mạnh, thông tin về lời kêu gọi của tổng thống và tính chất không hoàn lại của khoản chuyển tiền. Điều đó không chứng minh rằng mọi khoản đóng góp riêng lẻ đều bị cưỡng ép. Điện Kremlin vẫn mô tả sáng kiến này là hoàn toàn tự nguyện và không gắn với chỉ tiêu bắt buộc.

Gần 384 tỷ rúp vẫn không thể lấp “hố” ngân sách

Dù quy mô đóng góp rất lớn so với năm trước, 383,69 tỷ rúp chỉ tương đương khoảng 6% mức thâm hụt ngân sách liên bang Nga trong bảy tháng đầu năm.

Từ tháng 1 đến tháng 7, ngân sách ghi nhận thâm hụt 6,455 nghìn tỷ rúp, tương đương 2,8% GDP. Con số này cao hơn khoảng 70,5% so với mức thâm hụt cả năm được dự toán là 3,786 nghìn tỷ rúp.

Trong cùng kỳ, chi tiêu đạt 28,567 nghìn tỷ rúp, tăng 14,5% so với một năm trước, trong khi thu ngân sách tăng 8,8% lên 22,112 nghìn tỷ rúp. Khoảng cách này cho thấy nguyên nhân chính của thâm hụt là chi tiêu tăng nhanh—đặc biệt do chiến tranh và hoạt động quân sự—chứ không chỉ là nguồn thu suy yếu.

Riêng tháng 7, ngân sách thâm hụt khoảng 724 tỷ rúp, dù nguồn thu năng lượng được hưởng lợi từ giá dầu và biến động địa chính trị.

Một mắt xích trong chiến lược huy động tài sản tư nhân

Các khoản đóng góp của doanh nghiệp chỉ là một phần trong cách Moscow tìm nguồn tài chính cho chiến tranh. Nga đã tăng thuế doanh nghiệp, nâng thuế giá trị gia tăng và dựa nhiều hơn vào vay trong nước. Thuế lợi nhuận doanh nghiệp được nâng từ 20% lên 25%, còn thuế VAT tiêu chuẩn được điều chỉnh từ 20% lên 22%.

Quỹ Tài sản quốc gia—một khoản dự phòng được tích lũy chủ yếu từ nguồn thu dầu khí—cũng đã bị rút dần. Theo các số liệu Bộ Tài chính được Reuters dẫn lại, quy mô quỹ giảm từ hơn 130 tỷ USD trước chiến tranh xuống khoảng 50 tỷ USD vào đầu năm 2025.

Nhà nước đồng thời gia tăng quyền kiểm soát đối với tài sản tư nhân. Một thống kê của Cedar, tổ chức do các nhà kinh tế Nga lưu vong điều hành, cho biết công tố viên đã yêu cầu tịch thu số tài sản trị giá khoảng 60 tỷ USD trong giai đoạn từ đầu năm 2022 đến cuối năm 2025.

Các ước tính cho rằng tổng chi phí của cuộc chiến kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraine có thể lên tới khoảng 50 nghìn tỷ rúp nên được xem là con số khái quát. Nó có thể bao gồm chi phí quốc phòng, an ninh, chiếm đóng, bồi thường và các khoản liên quan, không hoàn toàn tương đương với một dòng chi trong ngân sách liên bang.

Ý nghĩa chính trị lớn hơn giá trị tài chính

Gần 384 tỷ rúp có ý nghĩa nhất định đối với ngân sách, nhưng không đủ để giải quyết mức thâm hụt nhiều nghìn tỷ rúp. Giá trị lớn hơn của khoản tiền nằm ở thông điệp thể chế: Điện Kremlin đang ngày càng trực tiếp phân bổ chi phí chiến tranh lên tài sản tư nhân—bên cạnh tăng thuế, sử dụng quỹ dự phòng, vay nợ và tịch thu tài sản.

Vì thế, các khoản đóng góp “tự nguyện” vừa cho thấy khả năng huy động tài sản của giới tinh hoa Nga, vừa phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của nhà nước trong việc duy trì cỗ máy chiến tranh. Chúng không chỉ là tiền vào ngân sách, mà còn là màn trình diễn về sự phục tùng của giới kinh doanh đối với Điện Kremlin.