Nghiên cứu Stanford: Nguy cơ nắng nóng với người cao tuổi bị đánh giá thấp tới 8 lần

Một nghiên cứu mô hình của Đại học Stanford, được công bố trên The Lancet Planetary Health, cho rằng các đánh giá trước đây đã xem nhẹ đáng kể rủi ro nắng nóng cực đoan đối với người cao tuổi. Khi áp dụng các giới hạn chịu nhiệt riêng theo độ tuổi, nhóm nghiên cứu ước tính mức phơi nhiễm lặp lại với tình trạng “nhiệt không thể bù trừ” cao hơn 2–8 lần so với những dự báo dựa chủ yếu trên cơ thể người trẻ khỏe mạnh.

Đáng chú ý, người trên 60 tuổi ở mức nóng lên 1,5°C có thể phải đối mặt với rủi ro nhiệt lớn hơn mức mà người trẻ phải chịu ở kịch bản nóng lên 4°C.

Vì sao các ước tính trước đây thấp hơn thực tế?

Các mô hình cũ thường sử dụng ngưỡng chịu nhiệt được đo trên người trẻ, khỏe mạnh, thay vì tính đến những thay đổi sinh lý theo tuổi.

“Nhiệt không thể bù trừ” xảy ra khi việc đổ mồ hôi và các cơ chế làm mát khác không đủ để giải phóng lượng nhiệt cơ thể hấp thụ. Khi đó, nhiệt độ lõi cơ thể tiếp tục tăng. Chỉ cần điều kiện vượt ngưỡng này một khoảng nhỏ, nhiệt độ cơ thể có thể tiến đến mức gây sốc nhiệt trong khoảng 3–10 giờ.

Tuổi tác làm giảm khả năng chịu nóng, trong khi tình trạng nóng kéo dài có thể làm trầm trọng thêm các bệnh tim mạch, hô hấp và thận vốn phổ biến hơn ở người cao tuổi.

Để xây dựng các bản đồ rủi ro theo độ tuổi trên toàn cầu đến năm 2100, nhóm nghiên cứu đã kết hợp:

• các giới hạn chịu nhiệt được kiểm nghiệm trong phòng thí nghiệm ở người trẻ, trung niên và cao tuổi;
• các thí nghiệm về khả năng chịu nhiệt dựa trên nhiệt độ bầu ướt;
• dữ liệu dự báo khí hậu và dân số trong tương lai.

Hàng trăm triệu người có thể phơi nhiễm nhiệt nguy hiểm

Ở kịch bản nhiệt độ toàn cầu tăng 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, khoảng 22% số người trên 60 tuổi, tương đương khoảng 290 triệu người, có thể trải qua điều kiện nhiệt không an toàn ít nhất một tháng mỗi năm.

Mỗi khi nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 1°C, khoảng 1 tỷ người có thể phải chịu ít nhất 180 giờ—xấp xỉ một tháng—nhiệt không thể bù trừ mỗi năm.

Nguy cơ không thể được xác định chỉ bằng một ngưỡng nhiệt độ bầu ướt cố định. Mức độ nguy hiểm còn phụ thuộc vào sự kết hợp giữa nhiệt độ và độ ẩm, cũng như các yếu tố cá nhân như tuổi tác, thể trạng và tình trạng bù nước.

Nam Á và vùng Vịnh là những điểm nóng

Nếu nhiệt độ toàn cầu tăng 3°C, Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan và Bangladesh có thể tập trung khoảng 1,5 tỷ người phải đối mặt với nhiệt không thể bù trừ lặp lại—gần ba phần tư tổng số trên toàn cầu.

Xét theo tỷ lệ dân số, Bahrain và Qatar có thể ghi nhận 100% dân số nằm trong vùng phơi nhiễm; Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất gần 95%; còn Pakistan có thể có gần 295 triệu người, tức hơn 80% dân số, chịu tác động.

Tại Bangladesh, Campuchia và một số quốc gia vùng Vịnh, toàn bộ cư dân cao tuổi có thể bị phơi nhiễm. Khi mức nóng lên vượt 3°C, người cao tuổi ở những nơi chịu ảnh hưởng nặng nhất có thể phải trải qua nhiệt độ nguy hiểm cả ngày lẫn đêm trong nhiều tháng liên tiếp, gần như không có thời gian phục hồi.

Các tác giả cảnh báo rủi ro tập trung tại những khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới có thu nhập thấp và trung bình. Ở các nơi này, hệ thống điện, khả năng tiếp cận thiết bị làm mát và năng lực thích ứng có thể còn hạn chế, từ đó làm gia tăng nguy cơ di dời trong nước và di cư xuyên biên giới do khí hậu.

Cần ứng phó như thế nào?

Biện pháp bảo vệ quan trọng nhất là cắt giảm nhanh phát thải để hạn chế mức nóng lên, bởi mức phơi nhiễm tăng mạnh sau mỗi độ C tăng thêm.

Nghiên cứu khuyến nghị các chính phủ và hệ thống y tế:

• xây dựng kế hoạch hành động chống nóng dành riêng cho từng nhóm tuổi;
• tăng cường hệ thống cảnh báo sớm và chuẩn bị ứng phó khẩn cấp;
• lập kế hoạch y tế dựa trên bản đồ rủi ro theo độ tuổi và đặc điểm từng địa phương.

Thích ứng cũng đòi hỏi nguồn điện ổn định và khả năng tiếp cận công bằng với các giải pháp làm mát. Những biện pháp có thể triển khai gồm điều hòa không khí ở nơi phù hợp, trung tâm tránh nóng, che nắng và cách nhiệt cho công trình, tăng cây xanh đô thị, hỗ trợ uống đủ nước và chủ động tiếp cận những người cao tuổi sống cô lập.

Tuy nhiên, bằng chứng của nghiên cứu không khẳng định rằng chỉ riêng điều hòa không khí có thể bảo đảm an toàn trước tình trạng nóng ẩm cực đoan kéo dài. Nghiên cứu cũng không đưa ra con số cụ thể riêng cho các đợt nắng nóng ở châu Âu hay khuyến nghị chính sách dành riêng cho khu vực này; kết luận mang tính toàn cầu và đặc biệt nhấn mạnh Nam Á, Trung Quốc cùng các quốc gia vùng Vịnh.