Hai siêu tàu dầu liên quan đến Trung Quốc quay đầu ở eo biển Hormuz báo hiệu điều gì?

Hai cú quay đầu giữa tuyến hàng hải trọng yếu

Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy Sea V, một siêu tàu chở dầu đang vận chuyển dầu thô từ Iraq, đã quay đầu hôm thứ Ba khi đang tiến về eo biển Hormuz và sau đó dừng giữa luồng hàng hải. Hestia đi vào Vịnh Ba Tư dọc theo bờ biển Oman vào sáng thứ Tư, trước khi đổi hướng và rời khỏi khu vực. Cả hai đều được cho là có liên hệ với các lợi ích vận tải Trung Quốc.

Lý do khiến hai tàu đột ngột đổi hướng hiện chưa rõ. Vì vậy, các động thái này không đủ để kết luận rằng tàu đã nhận lệnh trực tiếp từ Iran hoặc trở thành mục tiêu của một vụ tấn công cụ thể. Tuy nhiên, chúng cho thấy các chủ tàu vẫn đánh giá việc đi qua Hormuz là một quyết định rủi ro, ngay cả với những tàu thường được xem là tương đối ít bị ảnh hưởng hơn vì Trung Quốc vẫn mua dầu Iran.

Hormuz chưa bị đóng hoàn toàn, nhưng không còn vận hành bình thường

Eo biển Hormuz là cửa ngõ vận chuyển dầu và các sản phẩm dầu mỏ quan trọng của Trung Đông. Dù một số tàu vẫn đi qua, giao thông đã giảm sâu sau các vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu và khi đàm phán Mỹ-Iran nhằm tháo gỡ khủng hoảng bị đình trệ.

Theo dữ liệu Kpler được Reuters dẫn lại, dòng dầu thô và sản phẩm lọc dầu qua eo biển này từng đạt khoảng 18 triệu thùng/ngày trước chiến tranh. Con số giảm còn 4,8 triệu thùng/ngày trong tháng 7 và trung bình khoảng 2 triệu thùng/ngày trong tháng 8.

Trong một số ngày, số tàu hàng hóa đi qua chỉ còn ở mức một chữ số, thậm chí không ghi nhận chuyến nào. Cuối tuần được Reuters đề cập, chỉ có năm tàu hàng hóa đi qua vào thứ Bảy và không có tàu nào được ghi nhận vào Chủ nhật, so với 31 tàu trong cuối tuần trước đó.

Số liệu khác của Kpler cho thấy chín tàu đi qua eo biển vào một ngày trong tháng 8, tăng từ năm tàu của ngày trước đó nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình 12 tàu/ngày của tháng. Những con số này khó phù hợp với tuyên bố rằng Hormuz đã bị đóng kín hoàn toàn, nhưng cũng cho thấy việc đi qua đang bị hạn chế, chọn lọc hoặc phụ thuộc vào điều kiện an ninh cụ thể.

Chi phí vận chuyển tăng mạnh

Rủi ro an ninh, thời gian chờ, phí bảo hiểm chiến tranh, chi phí thuê tàu và các khoản phát sinh đang đẩy giá vận chuyển dầu lên cao. Các tàu chở dầu thô cỡ rất lớn (VLCC) vận chuyển dầu từ Trung Đông sang Trung Quốc có mức cước trung bình tăng từ khoảng 300.000 USD/ngày vào đầu tháng 7 lên 490.000 USD/ngày, theo dữ liệu LSEG được Reuters trích dẫn.

Nếu chọn tuyến thay thế để tránh Hormuz và Bab el-Mandeb, chi phí nhiên liệu cho một hành trình có thể tăng hơn gấp đôi: khoảng 2,87 triệu USD, so với 1,26 triệu USD trên tuyến liên quan. Việc đi qua kênh đào Suez còn có thể cộng thêm khoảng 1 triệu USD phí.

Iran muốn biến quyền kiểm soát thành đòn bẩy

Các động thái của Tehran cho thấy Iran có thể răn đe, đe dọa có chọn lọc và đặt điều kiện đối với hoạt động hàng hải, thay vì nhất thiết phải đóng vĩnh viễn toàn bộ tuyến đường.

Một kế hoạch được ủy ban quốc hội Iran thông qua bao gồm việc cấm tàu và thiết bị của Mỹ, Israel cùng một số nước bị coi là “thù địch” đi qua eo biển. Một quan chức Iran cho biết Tehran muốn thu phí tương đương 5%–7% giá trị hàng hóa đối với tàu sử dụng tuyến đường này. Oman được cho là đang thảo luận mức phí khoảng 3%, trong khi Washington phản đối việc thu phí.

Một đề xuất do Oman làm trung gian được cho là sẽ trao cho Iran quyền giám sát tàu đi vào Vịnh Ba Tư. Cơ chế này có thể giúp mở lại một phần hoạt động hàng hải, nhưng cũng sẽ thể chế hóa quyền tùy nghi của Tehran tại một trong những “nút thắt” thương mại quan trọng nhất thế giới. Các lệnh trừng phạt của Mỹ và điều khoản bảo hiểm hạn chế khiến thỏa thuận này khó triển khai trên thực tế.

Bình thường hóa vẫn còn xa

Hai cú quay đầu của Sea V và Hestia không phải là bằng chứng cho một quyết định chính trị cụ thể, nhưng chúng là chỉ dấu rõ ràng về tâm lý thận trọng của thị trường vận tải. Khi các vụ tấn công tiếp diễn, giao thông suy giảm và đàm phán không đạt tiến triển, các hãng tàu không thể coi việc đi qua Hormuz là hoạt động thường lệ.

Triển vọng khôi phục hoàn toàn vì thế vẫn còn xa. Sức ép kinh tế mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với Tehran dường như làm cuộc tranh giành quyền tiếp cận tuyến hàng hải thêm căng thẳng, thay vì tạo ra một cơ chế an ninh được các bên cùng chấp nhận.