Trump hoãn thuế 50% với hàng Canada trong 3 ngày, thỏa thuận vẫn chưa chốt

Mỹ dự kiến áp các khoản thuế này theo Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930. Nhà Trắng cho rằng biện pháp này nhằm đáp trả điều mà chính quyền Trump gọi là cách Canada đối xử phân biệt với hàng hóa Mỹ, đặc biệt trong các lĩnh vực ô tô, đồ uống có cồn và sản phẩm sữa.

Keystone XL được đưa vào cuộc đàm phán

Ông Trump không nêu nhiều chi tiết về nội dung thỏa thuận đang hình thành, nhưng nói đường ống Keystone XL bị hủy từ lâu “có thể được đánh thức từ nấm mồ”. Tuyên bố này cho thấy việc khôi phục dự án có thể đóng một vai trò nào đó trong gói dàn xếp, song chưa có điều khoản cuối cùng nào được công bố về mối liên hệ giữa Keystone XL và việc giảm hoặc đình chỉ thuế quan.

Đàm phán vào phút chót diễn ra như thế nào?

Quyết định hoãn thuế được đưa ra sau hơn một tuần đàm phán tăng tốc. Thủ tướng Carney đã trao đổi với ông Trump vào thứ Hai và một lần nữa vào tối thứ Ba, khi thời hạn áp thuế đến gần.

Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada Dominic LeBlanc và trưởng đoàn đàm phán Janice Charette liên tục họp với Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Không lâu trước thời hạn, ông LeBlanc và bà Charette cũng gặp ông Greer cùng Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick.

Lịch trình gấp gáp phản ánh mức độ chưa chắc chắn của cuộc thương lượng. Trước đó trong tháng 8, các quan chức Canada nói hai bên vẫn còn cách xa nhau ở một số phần của dự thảo thỏa thuận, dù chính phủ hai nước tiếp tục tìm cách thu hẹp bất đồng trước ngày 19/8.

Thuế ô tô vẫn là nút thắt

Ô tô là một trong những vấn đề lớn chưa được giải quyết. Các nhà đàm phán từng bàn về khả năng giảm mức thuế 25% hiện hành của Mỹ đối với xe Canada xuống còn 15%, sau khi khấu trừ một phần giá trị dựa trên tỷ lệ nội địa hóa.

Bất đồng nằm ở cách tính khoản khấu trừ. Washington muốn ưu tiên phần linh kiện và giá trị có nguồn gốc từ Mỹ, còn Canada muốn tính cả những nội dung đủ điều kiện đến từ toàn khu vực Bắc Mỹ.

Vì vậy, mức 15% mới chỉ là một phương án đang được thương lượng, không phải mức thuế đã được hai chính phủ công bố chính thức. Một thỏa thuận hoàn chỉnh vẫn phải giải quyết công thức tính thuế ô tô cùng các vấn đề khác về tiếp cận thị trường và thuế quan.

Vì sao Điều 338 đáng chú ý?

Các khoản thuế bị đe dọa gây chú ý vì dựa trên Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, một thẩm quyền hiếm khi được sử dụng. Nhà Trắng cho rằng điều khoản này cho phép tổng thống áp thuế bổ sung để đáp trả hành vi phân biệt đối xử với hoạt động thương mại của Mỹ. Một số báo cáo mô tả đây là lần đầu tiên được biết đến mà thẩm quyền này được dùng để áp thuế lên một quốc gia nước ngoài.

Biện pháp này cũng đáng chú ý vì có thể áp dụng với các nhóm hàng Canada cụ thể ngay cả khi những sản phẩm đó vốn có khả năng được hưởng ưu đãi theo Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada (USMCA).

Rủi ro kinh tế đối với hai nước

Phòng Thương mại Mỹ cảnh báo thuế cao hơn có thể gây tổn hại cho cả hai nền kinh tế, làm tăng chi phí đối với các gia đình Mỹ và tiếp tục phá vỡ những chuỗi cung ứng Bắc Mỹ vốn được liên kết chặt chẽ.

Tổ chức này cho rằng một thỏa thuận giúp giảm các rào cản đối với thép, nhôm, gỗ xẻ và linh kiện ô tô sẽ có lợi cho người tiêu dùng, nhà sản xuất, nông dân và người lao động Mỹ.

Phòng Thương mại Mỹ cũng nhấn mạnh sự ổn định của quan hệ thương mại trong khuôn khổ USMCA gắn với 13 triệu việc làm tại Mỹ có liên quan đến hoạt động thương mại với Canada và Mexico. Con số này mô tả số việc làm được hỗ trợ bởi quan hệ thương mại khu vực; không có nghĩa cả 13 triệu việc làm sẽ tự động biến mất nếu thuế được áp dụng.

Hạn chót thứ Sáu có ý nghĩa gì?

Hạn chót ngày 21/8 nên được hiểu là khoảng thời gian để soạn thảo và xử lý các bất đồng, chứ chưa phải bằng chứng cho thấy tranh chấp thương mại đã được giải quyết. Các quan chức hai nước phải chuyển khung thỏa thuận được báo cáo thành văn bản hoàn chỉnh, đồng thời xử lý những vấn đề còn tồn đọng, đặc biệt là thuế ô tô, trước khi thời gian tạm hoãn kết thúc.

Nói cách khác, cú sốc thuế quan trước mắt đã được trì hoãn, nhưng cuộc mặc cả cốt lõi vẫn chưa hoàn tất. Cho đến khi các điều khoản cuối cùng được công bố và cả hai chính phủ chấp thuận, thỏa thuận thương mại Mỹ–Canada vẫn chỉ mang tính tạm thời.