Vì sao lộ trình ngừng bắn ở Gaza đình trệ: Israel và Hamas mắc kẹt ở vấn đề giải giáp

Hamas nói đã chấp nhận lộ trình, nhưng cho rằng việc triển khai phụ thuộc vào việc Israel trước tiên phải thực hiện các cam kết của mình. Các phe phái Palestine họp tại Cairo cũng cáo buộc Israel bác bỏ kế hoạch, không hoàn thành các nghĩa vụ trong giai đoạn đầu và tiếp tục vi phạm lệnh ngừng bắn.

Vì vậy, đàm phán mắc kẹt ở một câu hỏi mang tính thực tế nhưng có hệ quả chính trị rất lớn: các bảo đảm an ninh và việc Israel rút quân sẽ tạo điều kiện để Hamas giải giáp, hay Hamas phải hoàn tất giải giáp trước khi Israel bắt đầu rút quân?

Qatar thúc giục thực hiện cam kết

Qatar kêu gọi Israel và Hamas thực hiện đầy đủ mọi cam kết trong thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời cho rằng Hamas đã hoàn thành những nghĩa vụ được yêu cầu theo lộ trình. Các quan chức Qatar kêu gọi gây sức ép lên Israel để nước này thực hiện phần việc của mình, trong bối cảnh các bên trung gian cảnh báo những cuộc không kích tiếp diễn đang làm tổn hại thỏa thuận và cản trở nỗ lực mở lại giai đoạn hai.

Ai Cập, Qatar và Türkiye cũng lên án riêng các cuộc tấn công được báo cáo tại Gaza, trong đó có những vụ ảnh hưởng đến cơ sở y tế và hạ tầng y tế. Ba nước cảnh báo các hành động này đe dọa giai đoạn tiếp theo của lệnh ngừng bắn.

Ngày 16/8, ngoại trưởng Türkiye, Ai Cập, Indonesia, Jordan, Pakistan, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cùng lên án việc Israel bác bỏ lộ trình. Tuyên bố chung cho rằng động thái này đe dọa việc triển khai kế hoạch rộng hơn do Mỹ hậu thuẫn và cản trở nỗ lực chấm dứt xung đột.

Các cuộc gặp của Jared Kushner không tạo đột phá

Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner đã có cuộc gặp hiếm hoi tại Ai Cập với lãnh đạo Hamas Khalil al-Hayya, trước khi tới Jerusalem gặp Netanyahu. Mục tiêu của các cuộc gặp là tìm cách cứu vãn kế hoạch 15 điểm đang đình trệ.

Lập trường của Mỹ yêu cầu Hamas đưa ra bằng chứng có thể kiểm chứng về việc giải giáp và từ bỏ vai trò quản lý Gaza trong tương lai. Israel vẫn khẳng định rút quân không thể diễn ra trước khi Hamas giải giáp. Trong khi đó, Hamas nói sẽ chỉ bắt đầu giải giáp nếu Netanyahu công khai cam kết tuân thủ các điều khoản của kế hoạch.

Sau các cuộc gặp, không bên nào công khai thay đổi lập trường cốt lõi. Reuters đưa tin Kushner rời Jerusalem mà không đạt đột phá; Israel và Hamas vẫn chia rẽ về những yêu cầu chính của lộ trình.

Tuyên bố của ông Trump vẫn là một phần của tranh cãi

Tổng thống Donald Trump kêu gọi Israel chấm dứt các cuộc tấn công ở Gaza và nói Hamas đã đồng ý hạ vũ khí nếu Israel thực hiện các nghĩa vụ của mình. Tuy nhiên, các thông tin hiện có xem tuyên bố này là một phần của cuộc thương lượng chưa được giải quyết, chứ không phải một thỏa thuận đã hoàn tất và được xác minh độc lập.

Sau đó, Hamas kêu gọi các bên trung gian và những nước bảo trợ lệnh ngừng bắn, đặc biệt là Washington, gây sức ép để Israel phê chuẩn và triển khai giai đoạn tiếp theo của lộ trình.

Thương vong và các cáo buộc vi phạm

Văn phòng Truyền thông Chính phủ Gaza cho biết 1.262 người Palestine đã thiệt mạng và 4.168 người bị thương trong các vụ được cho là Israel vi phạm lệnh ngừng bắn kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực. Đây là số liệu do cơ quan chức năng Gaza đưa ra và chưa được các nguồn được cung cấp xác minh độc lập.

Các tuyên bố trước đó của cùng cơ quan đưa ra những con số hơi khác, trong đó có hơn 4.000 vụ vi phạm được cho là đã xảy ra và số người thương vong thấp hơn. Sự thay đổi này cho thấy tổng số thương vong vẫn đang được cập nhật.

Một số báo cáo khác mô tả các sự cố tiếp diễn trong lúc đàm phán, bao gồm các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và pháo binh khiến người Palestine thiệt mạng hoặc bị thương.

Qatar đồng thời thúc đẩy kênh đối thoại Mỹ–Iran

Qatar cũng tham gia một kênh ngoại giao riêng nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Doha ủng hộ các nỗ lực có sự tham gia của Iran và Oman để mở lại eo biển Hormuz, đồng thời cho biết đã có tiến triển hướng tới một dàn xếp có thể giúp nối lại các cuộc đàm phán rộng hơn.

Lập trường của Qatar là cần đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz cùng với một thỏa thuận ngừng bắn hoặc giảm leo thang rộng hơn. Các thông tin được công bố mô tả cuộc đàm phán đang tiến triển hoặc tiến gần một thỏa thuận, chứ chưa phải một thỏa thuận đồng thời đã được ký kết.

Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?

Trở ngại trước mắt vẫn là vấn đề thứ tự thực hiện. Israel muốn Hamas giải giáp có thể kiểm chứng trước khi rút quân hoặc bắt đầu tái thiết. Hamas và các bên trung gian khu vực lại ủng hộ một khuôn khổ trong đó giải giáp, rút quân và tái thiết được triển khai như những bước liên kết, đi kèm các cam kết tương hỗ.

Hoạt động ngoại giao trong tháng 8 đã gia tăng sức ép lên Israel và mở thêm các kênh thương lượng, nhưng chưa giải quyết được bất đồng cốt lõi. Vì thế, lộ trình ngừng bắn Gaza vẫn đình trệ trong khi các báo cáo về bạo lực tiếp diễn song song với nỗ lực khôi phục thỏa thuận.