Iraq mở cơ chế xuất khẩu dầu thô 3 tháng để né điểm nghẽn Hormuz

Iraq đã phê duyệt cơ chế gì?

Nội các Iraq phê duyệt một cơ chế tạm thời kéo dài 3 tháng, bắt đầu từ ngày 1/9, để tiếp thị và xuất khẩu dầu thô thông qua các doanh nghiệp chuyên ngành của Iraq và quốc tế. Cơ chế này cho phép sử dụng nhiều cửa ngõ xuất khẩu, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các cảng ở Vịnh Ba Tư và tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.

Đây là một khung thương mại nhằm tăng tính linh hoạt và khả năng dự phòng của hệ thống xuất khẩu, không phải thông báo về việc Iraq sẽ tăng sản lượng quốc gia.

Vì sao Baghdad cần cơ chế này?

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu ở Trung Đông. Khi tuyến này bị đóng hoặc gián đoạn trong bối cảnh xung đột với Iran, Iraq bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng vì nước này không có đủ tuyến đường vòng để đưa dầu ra thị trường quốc tế.

Các báo cáo cho thấy xuất khẩu dầu của Iraq đã giảm khoảng 75%, thậm chí xuống mức hơn 80% trong một số giai đoạn được đề cập. Nguồn thu từ dầu mỏ theo đó giảm từ khoảng 6 tỷ USD mỗi tháng xuống dưới 2 tỷ USD, tạo ra sức ép tài khóa cấp bách đối với một quốc gia phụ thuộc lớn vào doanh thu dầu khí.

Iraq và Kuwait được đánh giá là những nước dễ tổn thương nhất trong khu vực do thiếu cơ sở hạ tầng xuất khẩu thay thế.

Cơ chế mới sẽ vận hành ra sao?

Baghdad sẽ ký các hợp đồng có thời hạn 3 tháng với những công ty địa phương và quốc tế chuyên về xuất khẩu dầu, để đưa dầu thô Iraq ra thị trường qua nhiều tuyến và điểm bốc hàng.

Tuy nhiên, chính phủ chưa công khai danh sách doanh nghiệp được chọn, khối lượng phân bổ cho từng đơn vị hay các tuyến cụ thể. Vì vậy, quyết định này hiện mới là khung pháp lý và thương mại cho phép triển khai, chưa phải một kế hoạch vận hành đầy đủ đã được công bố chi tiết.

Tuyến Ceyhan là giải pháp trước mắt

Trong ngắn hạn, tuyến Iraq–Thổ Nhĩ Kỳ tới cảng Ceyhan bên bờ Địa Trung Hải là cửa ngõ thay thế quan trọng nhất. Thỏa thuận một năm giữa Baghdad và Ankara cho phép tiếp tục vận chuyển và bốc dầu thô Iraq qua hệ thống đường ống này, với mức tối thiểu 750.000 thùng/ngày.

Tuyến Ceyhan giúp Iraq tránh eo biển Hormuz và giảm sự phụ thuộc vào các cơ sở bốc dầu tại Vịnh Ba Tư. Thỏa thuận cũng duy trì hoạt động của tuyến đường ống xuất khẩu đang vận hành hiệu quả nhất của Iraq trong lúc hai bên đàm phán một khuôn khổ hợp tác dài hạn hơn.

Những tuyến đường dài hạn đang được tính đến

Baghdad đồng thời thúc đẩy kế hoạch xây dựng tuyến nối từ Basra tới Fishkhabur, gần biên giới Thổ Nhĩ Kỳ, qua đó có thể kết nối với hệ thống Ceyhan. Chính phủ cũng đang xem xét tuyến Haditha–Baniyas, đưa dầu từ miền tây Iraq tới cảng Baniyas trên bờ Địa Trung Hải của Syria.

Biên bản ghi nhớ với Syria mới chỉ là bước ban đầu cho phương án hướng tây. Các đánh giá hiện có cho thấy một tuyến mới qua Syria sẽ cần nhiều năm xây dựng cùng nguồn vốn đầu tư lớn; do đó, tuyến này chưa thể ngay lập tức thay thế các hành lang xuất khẩu đang bị gián đoạn.

Có phải Iraq đang tăng sản lượng để bù đắp xuất khẩu?

Không nhất thiết. Chính sách hiện tại chủ yếu nhằm đổi tuyến vận chuyển, điểm bốc hàng, khả năng tiếp cận người mua và phương thức tiếp thị đối với những thùng dầu đã được phép xuất khẩu.

Dù xuất khẩu tháng 8 được báo cáo đạt trung bình khoảng 2 triệu thùng/ngày, Baghdad vẫn khẳng định tuân thủ các giới hạn của OPEC+. Điều này có nghĩa là nếu xuất khẩu phục hồi, mục tiêu là khôi phục hoặc chuyển hướng các khối lượng nằm trong hạn ngạch, thay vì giải quyết vấn đề bằng cách bơm thêm dầu vượt trần sản lượng.