Tàu chở dầu tại SPM-2 hé lộ khả năng CPC nối lại hoạt động

Tàu chở dầu tại SPM-2 nói lên điều gì?

Tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy Caspian Pipeline Consortium (CPC) có thể đang chuẩn bị đưa một điểm bốc hàng ngoài khơi trở lại hoạt động đến từ ảnh vệ tinh. Hình ảnh do Planet Labs công bố vào giữa tháng 8 cho thấy một tàu chở dầu đang neo tại Single Point Mooring 2 (SPM-2), phao neo đã ngừng hoạt động gần chín tháng. Diễn biến này phù hợp với khả năng chạy thử, nghiệm thu hoặc khôi phục bốc hàng ở quy mô hạn chế — nhưng chưa chứng minh cả hệ thống đã vận hành ổn định ở công suất đầy đủ.

SPM là các phao neo đơn điểm ngoài khơi, cho phép tàu chở dầu kết nối với đường ống để nhận dầu mà không cần cập cảng theo cách thông thường. CPC sử dụng ba phao như vậy tại khu tổ hợp cảng biển gần Novorossiysk trên bờ Biển Đen của Nga.

Vì sao SPM-2 phải ngừng hoạt động?

Ngày 29/11/2025, một cuộc tấn công bằng phương tiện không người lái trên biển của Ukraine đã gây hư hại nghiêm trọng cho SPM-2, khiến phao này không thể tiếp tục vận hành.

Việc mất SPM-2 tạo ra nút thắt lớn vì CPC thường cần nhiều phao neo để bốc dầu hiệu quả và duy trì độ linh hoạt cho lịch tàu. Cùng thời điểm đó, SPM-3 cũng đang được bảo dưỡng, khiến hệ thống gần như mất phần dự phòng cần thiết.

CPC sau đó đẩy nhanh công việc trên các hạng mục còn lại, trong đó có sửa chữa SPM-3. Đồng thời, một chương trình thay thế các phao neo đã cũ cũng được triển khai nhằm khôi phục năng lực và giảm rủi ro phụ thuộc vào quá ít điểm bốc hàng.

SPM-2 đang được thay thế như thế nào?

Kế hoạch khôi phục gồm cả biện pháp ngắn hạn lẫn thay thế thiết bị trong dài hạn:

• Sửa chữa SPM-3: CPC đẩy nhanh việc bảo dưỡng SPM-3 sau khi SPM-2 bị hư hại. Sau đó, liên danh cho biết công tác sửa chữa phao thứ ba đã hoàn tất, giúp cảng có thể đáp ứng đầy đủ các đăng ký vận chuyển của chủ hàng tại thời điểm đó.
• Thay thế SPM-2: CPC bắt đầu dự án thay thế SPM-2 theo kế hoạch vào tháng 5/2026. Phao này đã được đưa vào sử dụng từ năm 2001, vì vậy việc thay thế không chỉ là phản ứng khẩn cấp sau cuộc tấn công mà vốn đã nằm trong kế hoạch nâng cấp thiết bị cũ.
• Đưa thiết bị mới đến sớm hơn: Kazakhstan cho biết thời điểm giao hai phao neo đơn điểm mới đã được đẩy từ tháng 4 lên tháng 1 để hỗ trợ sửa chữa và khôi phục năng lực của cảng. Tuy nhiên, các thông tin hiện có chưa xác nhận mọi hạng mục của chương trình thay thế đã được lắp đặt và vận hành liên tục.

Vì thế, hình ảnh một tàu chở dầu tại SPM-2 rất đáng chú ý: nó có thể cho thấy phao bị hư hại đã được xử lý, hoặc phao thay thế đang được thử nghiệm hay đưa vào sử dụng. Dù vậy, chỉ một tàu neo tại phao chưa thể chứng minh lưu lượng bốc hàng sẽ duy trì bền vững, toàn bộ hệ thống đã nghiệm thu thành công hay khu vực đã được bảo vệ trước các cuộc tấn công mới.

Các cuộc tấn công trong tháng 7 làm gián đoạn cả vận chuyển lẫn sản xuất

Ngày 27/7, CPC tạm thời tiếp nhận lại dầu thô và bốc hàng lên tàu sau một tuần đình chỉ. Hai tàu được cho là đang nhận dầu của Tengizchevroil tại cảng Novorossiysk, trong khi Bộ Năng lượng Kazakhstan cho biết hoạt động đường ống đã được nối lại.

Tuy nhiên, việc mở cửa trở lại này nhanh chóng cho thấy rủi ro an ninh vẫn còn nguyên. Ngày 19/7, hai tàu ASIA và NISSOS IOS bị tấn công trong lúc bốc hàng, khiến CPC phải đình chỉ hoạt động. Tàu ASIA bốc cháy nhưng CPC cho biết không có nhân viên hay nhà thầu nào bị thương và không xảy ra sự cố tràn dầu.

Các vụ việc tiếp diễn sau đó. Ngày 30/7, thêm một tàu bị tấn công khi đang bốc hàng tại SPM-3, buộc CPC một lần nữa dừng hoạt động. Theo các nguồn được Reuters dẫn lại, những gián đoạn này khiến lượng dầu CPC bốc trong tháng 7 thấp hơn kế hoạch hơn 20%, chỉ còn khoảng 1,2–1,3 triệu thùng/ngày.

Tác động không dừng ở khu vực cảng. Khi CPC ngừng nhận dầu, các bể chứa tại cảng được cho là đã đầy, khiến các nhà sản xuất ở Kazakhstan không còn nhiều chỗ để đưa dầu vào hệ thống xuất khẩu. Sản lượng dầu hằng ngày của Kazakhstan vì thế giảm hơn một nửa trong thời gian đóng cửa, trước khi hoạt động xuất khẩu được nối lại.

Nguy cơ an ninh vẫn đe dọa tín hiệu khởi động lại

Thách thức hiện nay không chỉ là CPC có thể sửa chữa hoặc thay thế các phao neo hay không. Vấn đề lớn hơn là liệu tàu chở dầu có thể an toàn tiếp cận, nhận hàng và rời khỏi cảng hay không.

Ngày 16/8, tàu chở dầu Suezmax Skiros, do một công ty Hy Lạp vận hành, được cho là đã bị tấn công gần Novorossiysk sau khi nhận dầu tại cảng CPC. Sự việc cho thấy mối đe dọa có thể không chỉ tập trung ở phao bốc hàng mà còn kéo dài sau khi tàu rời khu vực cảng.

Điểm này đặc biệt quan trọng. Việc khôi phục SPM-2 có thể tăng năng lực bốc hàng về mặt vật lý, nhưng tự nó không loại bỏ rủi ro vận hành do các cuộc tấn công bằng drone nhằm vào khu vực cảng hoặc những con tàu phục vụ tuyến này. CPC đã nối lại hoạt động trong điều kiện an ninh được đánh giá theo từng thời điểm và dựa trên đăng ký tàu đã được xác nhận, chứ chưa cho thấy tuyến vận chuyển đã an toàn lâu dài.

Vì sao việc CPC khởi động ổn định lại quan trọng?

CPC là tuyến xuất khẩu chủ lực của dầu thô Kazakhstan, đưa dầu từ các dự án khai thác lớn như Tengizchevroil cùng những mỏ khác đến Biển Đen. Khi tuyến hoạt động bình thường, các nhà sản xuất có thể tiếp tục bơm dầu vào đường ống, sau đó bốc lên tàu để đưa ra thị trường quốc tế.

Khi tuyến bị gián đoạn, hệ quả xuất hiện rất nhanh: bể chứa tại cảng đầy lên, các nhà sản xuất phải hạn chế sản lượng và lượng dầu xuất khẩu quốc tế sụt giảm. Mức thiếu hụt hơn 20% trong lịch bốc hàng tháng 7 cho thấy quy mô của sự gián đoạn; việc sản lượng hằng ngày của Kazakhstan được cho là giảm hơn một nửa cho thấy đây không chỉ là vấn đề vận tải biển.

Đối với thị trường dầu mỏ, một CPC hoạt động bền vững sẽ khôi phục dòng CPC Blend quan trọng và giảm bớt một nguồn bất định về nguồn cung tại Biển Đen. Với Kazakhstan, điều đó giúp nước này từng bước dỡ bỏ các hạn chế sản xuất và khôi phục hoạt động xuất khẩu.

Kết luận thận trọng nhất từ bằng chứng hiện tại là CPC có thể đang đưa SPM-2 trở lại quy trình vận hành. Nhưng chừng nào các cuộc tấn công bằng drone và nguy cơ nhằm vào tàu chở dầu vẫn tiếp diễn, khả năng hoạt động ổn định, an toàn và ở công suất đầy đủ vẫn chưa được bảo đảm.