Vì sao ông Trump thu hẹp tập trận Mỹ - Hàn và gắn an ninh với cam kết 350 tỷ USD của Seoul?

Quyết định thu hẹp các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn với Hàn Quốc của Tổng thống Donald Trump dường như xuất phát từ hai tính toán đan xen: phát tín hiệu nhằm tạo điều kiện cho đối thoại với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un, đồng thời dùng hợp tác an ninh làm đòn bẩy trong tranh chấp ngày càng căng thẳng với Seoul về thương mại, đầu tư và định hướng chính trị.

Đây vì thế không chỉ là một điều chỉnh lịch tập trận. Động thái này đặt năng lực sẵn sàng của liên minh, cam kết đầu tư 350 tỷ USD của Hàn Quốc vào Mỹ và khả năng nối lại ngoại giao Mỹ - Triều vào cùng một khuôn khổ thương lượng.

Điểm nghẽn trước mắt: cam kết đầu tư 350 tỷ USD

Trong một khuôn khổ thương mại rộng hơn, Hàn Quốc đã cam kết đầu tư 350 tỷ USD vào Mỹ. Tuy nhiên, gần một năm sau, Seoul vẫn chưa công bố công khai dự án đầu tiên. Các quan chức Mỹ được cho là xem sự chậm trễ này là dấu hiệu Hàn Quốc triển khai cam kết quá chậm. Một quan chức mô tả các cuộc đàm phán là cuộc thương lượng với “những nhà đàm phán chậm chạp nhất từ trước đến nay”.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick và Bộ trưởng Công nghiệp Hàn Quốc Kim Jung-kwan đã gặp nhau để chuyển cam kết tổng quát thành những dự án đầu tư chiến lược cụ thể. Hai người tiếp tục họp trong hai ngày liên tiếp, 17 và 18/8, khi hai bên tìm cách hoàn tất các dự án. Những vấn đề thương mại khác, trong đó có hợp tác đóng tàu và khả năng Mỹ áp dụng biện pháp theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ, vẫn nằm trên bàn đàm phán.

Sự tương phản với Nhật Bản càng làm Washington sốt ruột. Theo các bản tin, cam kết đầu tư 550 tỷ USD của Tokyo đã có sáu dự án được chốt, trong khi Hàn Quốc chưa công bố dự án nào. Seoul kỳ vọng xác định dự án đầu tiên vào cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9; toàn bộ cam kết có thời hạn đến tháng 1/2029.

Nói cách khác, thời hạn chính thức vẫn còn dài, nhưng thời gian chính trị mà Washington dành cho Seoul dường như ngắn hơn nhiều.

Vì sao yêu cầu về chip nhớ khiến đàm phán khó hơn?

Bất đồng đầu tư trở nên phức tạp khi Washington gây sức ép để Samsung Electronics và SK hynix xây dựng các cơ sở sản xuất chip nhớ tại Mỹ. Bộ trưởng Lutnick công khai kêu gọi hai tập đoàn đầu tư vào ngành sản xuất chất bán dẫn của Mỹ không lâu sau khi họ công bố kế hoạch trị giá hàng trăm nghìn tỷ won tại vùng Honam của Hàn Quốc.

Điều này tạo ra một bài toán thực tế cho Seoul. Chính phủ Hàn Quốc đã chuẩn bị những dự án khác, trong khi Samsung và SK hynix cũng đã cam kết đầu tư lớn để mở rộng công suất trong nước. Vì vậy, các quan chức và đại diện ngành công nghiệp Hàn Quốc coi yêu cầu mới của Mỹ không đơn thuần là lời thúc giục đẩy nhanh kế hoạch có sẵn. Nó dường như thay đổi dự án mà Washington muốn nhìn thấy trước tiên.

Văn phòng tổng thống Hàn Quốc phủ nhận thông tin rằng dự án chip nhớ tại Mỹ đã được thống nhất là khoản đầu tư đầu tiên trong cam kết 350 tỷ USD. Phản hồi này cho thấy bất đồng cốt lõi: Washington muốn các dự án tại Mỹ phải hữu hình và có ý nghĩa chiến lược, còn Seoul chưa chấp nhận coi đề xuất về chất bán dẫn là điểm khởi đầu đã được hai bên nhất trí.

Khi thương mại và an ninh bị đặt lên cùng bàn đàm phán

Tranh chấp hiện không còn bó hẹp trong các cuộc thương lượng kinh tế. Các thông tin cho thấy bế tắc đầu tư gắn với bất đồng về tập trận quân sự, hỗ trợ cho các chiến dịch của Mỹ, hợp tác tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân và việc sửa đổi khuôn khổ hợp tác hạt nhân song phương.

Ông Trump cũng viện dẫn việc Tổng thống Lee Jae Myung không ủng hộ các hoạt động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran khi ra lệnh giảm quy mô tập trận chung. Lập luận này cho thấy Washington đang đánh giá việc Seoul thực hiện cam kết kinh tế và mức độ đồng thuận chính trị bên cạnh đóng góp của nước này cho liên minh.

Tín hiệu thực tế là khả năng tiếp cận những hình thức hợp tác an ninh nhạy cảm có thể bị ảnh hưởng bởi các bất đồng rộng hơn giữa Mỹ và Hàn Quốc. Đáp lại, Seoul nhấn mạnh cả hợp tác liên minh lẫn năng lực quốc phòng tự chủ. Ông Lee kêu gọi đẩy nhanh chương trình tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân của Hàn Quốc, coi đây là một phần trong tương lai vững mạnh hơn của liên minh.

Triều Tiên là lý do ngoại giao, nhưng không phải lời giải chắc chắn

Việc giảm quy mô tập trận Mỹ - Hàn cũng phù hợp với cách ông Trump từng sử dụng hạn chế tập trận như một cử chỉ xây dựng lòng tin nhằm khuyến khích Bình Nhưỡng đối thoại. Ông Trump đã bày tỏ mong muốn nối lại hoạt động tiếp xúc trước đây với ông Kim, trong khi một số thông tin gần đây cho thấy khả năng hai bên có thể tái liên lạc.

Tuy nhiên, một cuộc gặp thượng đỉnh chưa chắc sắp diễn ra. Các cuộc đàm phán đổ vỡ vào năm 2019, sau đó Triều Tiên phần lớn phớt lờ những nỗ lực của Mỹ và Hàn Quốc nhằm khôi phục đối thoại, kể cả các đề xuất hỗ trợ nhân đạo. Giới phân tích cũng cảnh báo rằng mong muốn tái can dự của ông Trump không đồng nghĩa với việc ông Kim sẵn sàng trở lại bàn đàm phán.

Môi trường chiến lược hiện nay cũng bất lợi hơn so với nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Triều Tiên đã mở rộng năng lực hạt nhân, gọi Hàn Quốc là kẻ thù đối địch, đồng thời củng cố quan hệ quân sự với Nga thông qua một thỏa thuận phòng thủ lẫn nhau và hoạt động hỗ trợ cuộc chiến của Nga tại Ukraine.

Vì vậy, việc giảm tập trận có thể mở ra một cánh cửa ngoại giao cho Washington, nhưng không bảo đảm Bình Nhưỡng sẽ đáp lại. Triều Tiên thậm chí có thể diễn giải động thái này là bằng chứng cho thấy sức ép lên chính quyền Bình Nhưỡng đang suy yếu.

Seoul chuyển sang tính đến một lệnh đóng băng hạt nhân tạm thời

Trước thực tế cứng rắn hơn, Hàn Quốc cũng điều chỉnh lập trường ngoại giao. Thay vì yêu cầu phi hạt nhân hóa hoàn toàn phải diễn ra trước tiên, chính quyền ông Lee đang cân nhắc một bước đóng băng ban đầu đối với chương trình hạt nhân của Triều Tiên, đổi lấy các biện pháp có đi có lại. Cách tiếp cận này trước hết tập trung vào việc ngăn Triều Tiên tiếp tục sản xuất và phát triển vũ khí, trước khi hướng tới mục tiêu tháo dỡ hoàn toàn trong tương lai.

Đây là sự thực dụng trong kiểm soát vũ khí, chứ không phải sự công nhận chính thức Triều Tiên là một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân hợp pháp và vĩnh viễn. Hiệu quả của phương án sẽ phụ thuộc vào nội dung bị đóng băng, cơ chế xác minh tuân thủ và những nhượng bộ được trao đổi.

Rủi ro khi dùng tập trận làm đòn bẩy

Rủi ro trung tâm nằm ở khoảng cách giữa tín hiệu ngoại giao và năng lực sẵn sàng quân sự. Nếu tập trận bị thu hẹp mà không có một lệnh đóng băng hạt nhân đáng tin cậy từ Triều Tiên hoặc nhượng bộ nào khác có thể kiểm chứng, lực lượng đồng minh có thể mất cơ hội huấn luyện, còn niềm tin của Hàn Quốc vào độ tin cậy của Mỹ có thể suy giảm. Một số nhà phân tích cảnh báo việc giảm tập trận có thể làm yếu năng lực sẵn sàng dài hạn, trong khi vẫn đem lại lợi ích cho Bình Nhưỡng mà không buộc nước này phải nhượng bộ ngay lập tức.

Dù vậy, một khuôn khổ giới hạn kiểu “đóng băng đổi lấy nhượng bộ” có thể thực tế hơn yêu cầu phi hạt nhân hóa ngay lập tức. Để không làm suy yếu liên minh, khuôn khổ này cần có cơ chế xác minh rõ ràng, tham vấn Mỹ - Hàn liên tục và các biện pháp bảo đảm rằng việc giảm tập trận không biến thành sự xói mòn vĩnh viễn năng lực răn đe.

Bức tranh rộng hơn cho thấy quyết định của ông Trump không chỉ được thúc đẩy bởi chính sách Triều Tiên. Nó còn phản ánh cách tiếp cận mang tính giao dịch đối với liên minh, trong đó cam kết đầu tư, ủng hộ chính trị, hợp tác quốc phòng và khả năng tiếp cận ngoại giao ngày càng được xem là những dạng đòn bẩy có liên hệ với nhau. Cách tiếp cận này có thể tạo động lực đàm phán, nhưng đồng thời cũng làm tăng cái giá của một phán đoán sai đối với Seoul, Washington và toàn khu vực.