Vụ trộm Antonello da Messina: Điều gì đã xảy ra tại bảo tàng MuMe ở Sicily?

Vụ đột nhập bảo tàng MuMe ở Messina, Sicily ngày 15/8/2026 là một cuộc tấn công nhanh và có mục tiêu rõ ràng. Lợi dụng thời điểm thành phố đang đông người dự lễ Ferragosto—ngày lễ quốc gia của Italy—và đoàn rước Vara truyền thống, nhóm trộm đã lấy đi 4 tác phẩm của họa sĩ thời Phục hưng Antonello da Messina. Hai tấm khác bị bỏ lại trong lúc tẩu thoát và sau đó được thu hồi.

Vụ trộm diễn ra như thế nào?

Vụ việc xảy ra vào khoảng 21 giờ 50 ngày 15/8. Các hoạt động mừng lễ Đức Mẹ Lên Trời, trong đó có đoàn rước Vara, được cho là đã khiến sự chú ý của thành phố bị phân tán, tạo điều kiện cho nhóm trộm hành động mà không bị phát hiện ngay.

Các báo cáo ban đầu nói có ít nhất 3 kẻ đeo mặt nạ. Những tường thuật sau đó đề cập ít nhất 4 người, trong đó một số có thể đứng bên ngoài làm nhiệm vụ hỗ trợ. Nhóm này tiến vào khu trưng bày, phá hoặc tháo các lớp bảo vệ, lấy tranh rồi rời đi chỉ trong khoảng 2–5 phút.

Chi tiết về hệ thống an ninh vẫn chưa hoàn toàn thống nhất. Tin ban đầu cho rằng kẻ trộm đã qua mặt chuông báo động và các biện pháp bảo vệ khác. Tuy nhiên, những tường thuật sau đó nói chuông báo động thực tế đã kích hoạt, camera cũng ghi lại vụ việc, nhưng các nhân viên bảo vệ dường như đã tắt chuông mà không lập tức kiểm tra phòng trưng bày hoặc gọi cảnh sát. Giám đốc bảo tàng khẳng định chuông báo động và camera vẫn hoạt động.

Những tác phẩm nào bị lấy đi?

Bốn tác phẩm được xác nhận vẫn mất tích gồm:

• Ba trong số năm tấm còn lại của San Gregorio Polyptych, một bộ tranh dạng đa bình phong được Antonello hoàn thành năm 1473.
• Một tấm tranh nhỏ vẽ hai mặt: một mặt là Đức Mẹ và Chúa hài đồng, mặt kia là cảnh Pietà hoặc Chúa Kitô đã chết.

Ban đầu, nhóm trộm đã lấy cả 5 tấm còn lại của San Gregorio Polyptych. Hai tấm bị bỏ lại bên ngoài bảo tàng khi chúng bỏ chạy và sau đó được thu hồi. Các nguồn tin công khai chưa thống nhất đáng tin cậy về tên hoặc hình ảnh cụ thể của hai tấm đã được tìm thấy. Vì vậy, cách phân biệt an toàn nhất là: 2 tấm thuộc polyptych đã được thu hồi; 3 tấm còn lại cùng tấm tranh hai mặt vẫn mất tích.

Vụ việc không chỉ làm thất thoát các hiện vật trong một bộ sưu tập. Nó còn tách phần lớn một bàn thờ lịch sử khỏi số ít tấm còn sót lại, vốn giúp các nhà nghiên cứu hình dung về tổng thể tác phẩm.

Vì sao tổn thất này quan trọng hơn con số 80 triệu euro?

Các quan chức và truyền thông ước tính giá trị những tác phẩm mất tích lên tới 80 triệu euro, tương đương khoảng 93 triệu USD. Đây chỉ là con số tạm tính, bởi các kiệt tác Phục hưng độc nhất không thể được định giá như hàng hóa thông thường; giá thị trường cũng không thể phản ánh đầy đủ ý nghĩa văn hóa của chúng.

Antonello da Messina sinh tại Messina và được xem là một trong những họa sĩ Italy lớn nhất thế kỷ 15. Nghệ thuật của ông đặc biệt quan trọng vì kết hợp ngôn ngữ của Phục hưng Italy với kỹ thuật thể hiện chi tiết gắn liền với tranh sơn dầu vùng Hà Lan.

San Gregorio Polyptych có ý nghĩa đặc biệt với thành phố Messina: đây là tác phẩm duy nhất còn lại của Antonello từng được lưu giữ tại chính quê hương ông. Việc một phần bộ tranh bị lấy đi đồng nghĩa với việc một mảnh quan trọng trong di sản đô thị và nghệ thuật Sicily không còn hiện diện trước công chúng.

Tấm tranh hai mặt cũng là một tác phẩm hiếm còn tồn tại của danh họa. Những hiện vật bị lấy đi vì thế không chỉ quan trọng với Messina hay Sicily, mà còn với các học giả và bảo tàng nghiên cứu sự phát triển của hội họa Phục hưng tại Italy và châu Âu.

Vì sao cảnh sát xem xét khả năng có người bên trong hỗ trợ?

Giả thuyết “nội gián” hiện vẫn chỉ là hướng điều tra, chưa phải kết luận. Sự nghi ngờ bắt nguồn từ tốc độ quá nhanh của vụ đột nhập, dấu hiệu cho thấy thủ phạm biết rõ vị trí các tác phẩm, những lời kể trái ngược về phản ứng của hệ thống an ninh và thông tin cho rằng chuông báo động đã bị tắt sau khi kích hoạt.

Cảnh sát đã lấy lời khai của 4 nhân viên bảo vệ làm nhiệm vụ đêm đó, đồng thời đối chiếu lời khai với video giám sát, dữ liệu báo động và quy trình kiểm soát ra vào. Nhà chức trách đang xem xét liệu hành động của nhân viên, những lỗ hổng an ninh hay cách xử lý cảnh báo đã giúp nhóm trộm hoàn tất vụ việc nhanh đến vậy. Các báo cáo cho biết một thủ tục kỷ luật đối với 4 nhân viên bảo vệ dự kiến sẽ được tiến hành, nhưng điều này không đồng nghĩa họ đã chịu trách nhiệm hình sự.

Điểm cần phân biệt là hệ thống có thể vẫn hoạt động về mặt kỹ thuật, trong khi phản ứng của con người trước cảnh báo lại không hiệu quả. Cuộc điều tra sẽ xác định cách giải thích nào phù hợp nhất với các bằng chứng.

Vì sao rất khó bán những tác phẩm này?

Các tác phẩm bị lấy đi đều dễ nhận diện, có hồ sơ rõ ràng, gắn với một họa sĩ nổi tiếng, một bảo tàng cụ thể và một vụ trộm đã được công khai rộng rãi. Vì thế, việc đưa chúng vào các kênh hợp pháp như nhà đấu giá, đại lý nghệ thuật uy tín hoặc nhà sưu tập chính thống sẽ đặc biệt rủi ro và dễ bị phát hiện.

Tuy nhiên, “khó bán” không có nghĩa là chúng an toàn. Tranh bị đánh cắp vẫn có thể bị cất giấu, vận chuyển qua các mạng lưới bất hợp pháp hoặc được dùng trong những âm mưu đòi tiền chuộc, tống tiền. Khả năng giao dịch công khai bị thu hẹp, nhưng thị trường tội phạm không vì thế biến mất.

Vụ trộm nằm trong bối cảnh tội phạm nghệ thuật tại Italy

Vụ việc ở Messina xảy ra ngay sau một cuộc thu hồi đáng chú ý khác tại Italy. Ngày 14/8, lực lượng Carabinieri—hiến binh Italy—thông báo đã tìm lại các tác phẩm của Renoir, Cézanne và Matisse bị lấy khỏi Quỹ Magnani Rocca gần Parma. Năm người bị tạm giữ liên quan đến cuộc điều tra. Những tác phẩm được thu hồi gồm Fish của Renoir, Still Life with Cherries của Cézanne và Odalisque on the Terrace của Matisse.

Hai vụ việc cho thấy các bảo tàng có thể trở thành mục tiêu của những cuộc đột nhập cực nhanh, đồng thời cho thấy vai trò của lực lượng chuyên trách bảo vệ di sản văn hóa Italy trong việc truy tìm tác phẩm sau khi bị đánh cắp. Việc các tranh ở Parma được tìm thấy đem lại một tia hy vọng thận trọng, nhưng không có nghĩa những tác phẩm của Antonello đã được thu hồi.

Antonello cũng được chú ý nhiều hơn trong năm 2026 sau khi nhà nước Italy mua bức Ecce Homo hay Saint Jerome in Penitence của ông thông qua Sotheby’s với giá khoảng 14,9 triệu USD vào tháng 2. Một số nhà bình luận và quan chức địa phương cho rằng thương vụ này đã làm công chúng chú ý hơn đến giá trị của các tác phẩm Antonello. Tuy vậy, chưa có bằng chứng cho thấy thương vụ mua bán là nguyên nhân hoặc trực tiếp tạo điều kiện cho vụ trộm tại MuMe.

Những điều vẫn chưa được làm rõ

Các điều tra viên vẫn phải xác định chính xác nhóm trộm đã vào bảo tàng bằng lối nào, mỗi người giữ vai trò gì, cảnh báo an ninh đã được xử lý ra sao và liệu có người am hiểu nội bộ hỗ trợ hay không.

Sự thật trung tâm của vụ án hiện khá rõ: 4 tác phẩm của Antonello da Messina vẫn mất tích khỏi bảo tàng tại quê hương ông, trong khi 2 tấm khác bị lấy đi cùng lúc đã được thu hồi.