Unitree và nghịch lý của nghiên cứu mở: Từ phòng thí nghiệm Mỹ đến chó robot 1.600 USD

Nghiên cứu của Penn là một nguyên tắc thiết kế và nền tảng thử nghiệm, không phải một sản phẩm tiêu dùng hoàn chỉnh. Các nghiên cứu sau đó của MIT về cơ cấu chấp hành và robot Mini Cheetah cho thấy những ý tưởng liên quan có thể được tích hợp vào một robot bốn chân nhỏ gọn nhưng rất linh hoạt. Reuters dẫn lời Ben Katz, người từng làm việc tại Phòng thí nghiệm Robot mô phỏng sinh học của MIT, nói rằng kích thước dòng Go của Unitree gần như trùng khớp với Mini Cheetah, “từng milimet”.

Ra mắt năm 2023 với giá khởi điểm 1.600 USD, chưa gồm thuế và phí vận chuyển, Go2 của Unitree vì thế nằm trong một quỹ đạo công nghệ có thể nhận diện được. Điều này không chứng minh một bài báo hay một phòng thí nghiệm duy nhất đã cung cấp toàn bộ thiết kế Go2. Nhưng nó cho thấy nghiên cứu được công bố mở có thể định hình hoạt động kỹ thuật thương mại về sau.

Từ nền tảng phòng thí nghiệm đến sản phẩm giá thấp

Khác biệt quyết định không chỉ nằm ở thiết kế cơ khí. Đó còn là khả năng sản xuất, định giá, phân phối và liên tục cải tiến robot để phục vụ một thị trường rộng hơn nhiều.

Gavin Kenneally sau đó tham gia thương mại hóa những tiến bộ liên quan của Mỹ thông qua Ghost Robotics, công ty cung cấp các hệ thống robot bốn chân cho một số khách hàng quốc phòng chuyên biệt của Mỹ. Điều này cho thấy nghiên cứu Mỹ đã thực sự đi vào doanh nghiệp thương mại. Nhưng Reuters cho biết thị trường của Ghost tương đối hạn chế và sản phẩm đắt hơn, trong khi Unitree theo đuổi hướng sản xuất số lượng lớn với giá thấp.

Theo Reuters, đà tăng trưởng của Unitree được hỗ trợ bởi môi trường sản xuất rộng lớn hơn tại Trung Quốc, trong đó có mạng lưới nhà cung ứng linh kiện dày đặc, trợ cấp, khả năng tiếp cận công suất sản xuất và mức độ chấp nhận thua lỗ trong giai đoạn doanh nghiệp mở rộng. Những điều kiện này có thể rút ngắn đáng kể con đường từ một kết quả nghiên cứu được công bố đến một sản phẩm mà người mua thực sự có khả năng chi trả.

Đây là điểm mấu chốt: nghiên cứu mở có thể lan truyền một ý tưởng, nhưng không tự tạo ra nhà máy, nguồn linh kiện ổn định, kinh nghiệm sản xuất, vốn lưu động hay tệp khách hàng. Thành công của Unitree vì vậy vừa là câu chuyện về robot, vừa là câu chuyện về công nghiệp hóa.

Wang Xingxing đóng vai trò gì?

Các bằng chứng hiện có cho phép xác định Wang Xingxing là nhà sáng lập và nhân vật kiểm soát Unitree. Tuy nhiên, chúng chưa cho thấy một công trình học thuật cụ thể của ông là nguồn trực tiếp tạo ra thiết kế Go2.

Cách mô tả chính xác hơn là Unitree phát triển trên một dòng nghiên cứu quốc tế được công bố rộng rãi, thay vì quy toàn bộ sản phẩm cho một nhà sáng lập, một bài báo hoặc một phòng thí nghiệm duy nhất.

Reuters đưa tin Wang và một pháp nhân do ông kiểm soát dự kiến nắm 31,29% cổ phần nhưng kiểm soát 65,31% quyền biểu quyết của Unitree sau đợt IPO, nhờ cơ cấu cổ phần hai loại. Thông tin này cho thấy ảnh hưởng của ông đối với doanh nghiệp, nhưng không chứng minh một con đường chuyển giao công nghệ cụ thể.

Sự trỗi dậy của Unitree nói gì về ngành robot Mỹ?

Reuters đưa tin Unitree đã bán hơn 5.500 robot hình người và 18.000 robot bốn chân trong năm trước đó, đồng thời được định giá khoảng 9 tỷ USD trước khi ra mắt trên thị trường chứng khoán Thượng Hải. Những con số này cho thấy đà thương mại đáng kể, nhưng không đồng nghĩa với việc robot hình người của công ty đã đạt khả năng tự chủ đa năng hay “siêu phàm”.

Bài học rộng hơn không phải là Mỹ không phát minh ra công nghệ liên quan. Các nhà nghiên cứu tại Penn và MIT đã tạo ra nhiều tiến bộ quan trọng, đồng thời công bố công trình của họ một cách công khai. Điểm yếu nằm ở khoảng cách giữa phát minh và quy mô sản xuất: hệ thống Mỹ gặp khó khăn trong việc kết hợp nghiên cứu với đủ vốn, năng lực chế tạo, lao động sản xuất, nhu cầu trong nước và chiều sâu chuỗi cung ứng để tạo ra sản phẩm có mức giá tương tự.

Vì vậy, các màn trình diễn robot hình người “Superman” của Unitree nên được xem là tuyên bố sản phẩm hoặc màn trình diễn, trừ khi các bài kiểm chuẩn độc lập xác nhận năng lực thực tế. Doanh số, mức định giá cao và những video ấn tượng cho thấy sức hút thị trường; chúng không tự chứng minh robot đã đạt khả năng tự chủ đa năng.

Các biện pháp hạn chế của Mỹ có đủ không?

Reuters đưa tin Lầu Năm Góc đã đưa Unitree vào danh sách các công ty quân sự Trung Quốc. Việc này không tự động là một lệnh trừng phạt, nhưng có thể hạn chế việc quân đội Mỹ sử dụng công nghệ của Unitree trong tương lai. Unitree khẳng định robot của mình là sản phẩm dân sự.

Reuters cũng đưa tin Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người và robot bốn chân do nước ngoài sản xuất trong tương lai, bao gồm sản phẩm của Unitree; Trung Quốc đe dọa đáp trả.

Những biện pháp này có thể giúp giảm mức độ phụ thuộc của chính phủ Mỹ, xử lý các lo ngại về chuỗi cung ứng và an ninh, đồng thời hạn chế Unitree tiếp cận thị trường Mỹ. Nhưng chúng không thể tự tái tạo mạng lưới nhà cung ứng, bí quyết sản xuất, quy mô công nghiệp hay cấu trúc chi phí đã giúp Unitree thành công. Chúng cũng không ngăn công ty phục vụ khách hàng tại Trung Quốc và các thị trường khác.

Kết luận chính sách vì thế thực tế hơn nhiều so với cách nói rằng “nghiên cứu mở đã gây ra một thất bại an ninh”. Nếu muốn các nghiên cứu robot được tài trợ công tạo ra những doanh nghiệp Mỹ có quy mô tương đương, Washington cần kết hợp hạn chế phòng vệ với vốn thương mại hóa, đầu tư sản xuất, chính sách mua sắm công và chiến lược chuỗi cung ứng.

Chặn một đối thủ có thể làm giảm mức độ phơi nhiễm. Nhưng để cạnh tranh, Mỹ vẫn phải xây dựng năng lực công nghiệp đủ mạnh để biến nghiên cứu của chính mình thành sản phẩm có thể sản xuất hàng loạt và bán với giá cạnh tranh.