AI, xe điện và máy móc công nghệ cao đang định hình lại đà xuất khẩu của Trung Quốc năm 2026

Xuất khẩu của Trung Quốc trong năm 2026 đang thay đổi về chất: động lực tăng trưởng không còn chỉ đến từ hàng tiêu dùng giá rẻ, mà ngày càng dựa vào chip, phần cứng phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), máy móc tiên tiến, xe điện và các sản phẩm công nghệ xanh. Sự chuyển dịch này có thể giúp nền kinh tế chống chịu tốt hơn trước biến động thương mại, nhưng không loại bỏ rủi ro từ thuế quan, địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Những con số mới nhất nói gì?

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, tổng giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa trong 7 tháng đầu năm đạt 30,13 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 17,3% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu tăng 14%, lên 17,44 nghìn tỷ nhân dân tệ, trong khi nhập khẩu tăng nhanh hơn, 22%, đạt 12,69 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Riêng trong tháng 7, kim ngạch thương mại hàng hóa đạt 4,66 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 19,2% so với cùng kỳ. Tính theo USD, xuất khẩu tăng 23,9%, lên 397,85 tỷ USD, còn nhập khẩu tăng 27,5%.

Điểm đáng chú ý nằm ở cơ cấu xuất khẩu. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu sản phẩm cơ điện đạt 11,12 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 21,2% và chiếm 63,8% tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc.

Xuất khẩu mạch tích hợp được báo cáo đạt 216,02 tỷ USD, tăng 99,5% so với cùng kỳ, gần gấp đôi chỉ sau 7 tháng. Trong tháng 7, các mặt hàng công nghệ cao như robot công nghiệp và máy in 3D cũng tăng hơn 50% so với một năm trước, vượt tốc độ tăng của nửa đầu năm.

AI và điện khí hóa mở thêm hai động lực tăng trưởng

Làn sóng đầu tư hạ tầng AI trên toàn cầu đang tạo nhu cầu lớn đối với chip, linh kiện điện tử, thiết bị xử lý dữ liệu và các loại máy móc liên quan. Vì vậy, điện tử và máy móc không còn là một phân khúc công nghệ cao mang tính bổ trợ, mà đang trở thành trụ cột của xuất khẩu Trung Quốc.

Điện khí hóa tạo ra động lực thứ hai. Xe điện, pin lithium-ion, thiết bị năng lượng tái tạo và các chuỗi cung ứng công nghiệp đi kèm đang bổ sung cho nhu cầu liên quan đến AI. Một số số liệu được công bố cho thấy xuất khẩu xe điện tăng 71,2%, pin lithium tăng 35,8% và tua-bin gió tăng 34,8% trong 7 tháng đầu năm.

Tuy nhiên, các con số theo từng mặt hàng cần được đọc trong đúng phạm vi nguồn. Dữ liệu được cung cấp xác nhận xu hướng tăng mạnh của chip, ô tô, hàng công nghệ cao và thiết bị liên quan đến AI; không phải mọi con số chi tiết về máy chủ AI, robot công nghiệp, máy in 3D hay từng nhóm xe điện đều có cùng mức độ xác minh cho giai đoạn tháng 1–7.

Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu có ý nghĩa gì?

Việc nhập khẩu tăng 22%, nhanh hơn mức tăng 14% của xuất khẩu, phù hợp với khả năng hoạt động tiêu dùng, sản xuất công nghiệp và đầu tư trong nước đang cải thiện. Dù vậy, số liệu tổng hợp hiện có chưa cho phép tách riêng mức đóng góp nhân quả của từng yếu tố.

Nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện và thiết bị cũng có thể hỗ trợ năng lực sản xuất trong nước, nhất là khi doanh nghiệp đang nâng cấp sang các sản phẩm phức tạp hơn. Các chính sách hỗ trợ tăng trưởng, tiêu dùng và đầu tư có thể tạo thêm nền tảng cho quá trình này, nhưng dữ liệu hiện có chưa đủ để định lượng riêng tác động của chính sách.

Thị trường xuất khẩu đang được đa dạng hóa

Đà tăng không chỉ phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Trong quý I, xuất khẩu của Trung Quốc sang các nền kinh tế đang phát triển tăng hai chữ số; xuất khẩu sang Đông Nam Á và châu Phi lần lượt tăng 20% và 32%, trong khi xuất khẩu sang Liên minh châu Âu tăng 21%. Cùng lúc, cơ cấu hàng hóa tiếp tục dịch chuyển theo hướng có giá trị gia tăng cao hơn.

Mỹ vẫn là thị trường quan trọng, nhưng số liệu tháng 7 cũng cho thấy một yếu tố ngắn hạn: doanh nghiệp đã đẩy nhanh giao hàng trước khả năng Mỹ áp dụng các mức thuế mới. Điều này có nghĩa một phần mức tăng mạnh theo tháng có thể phản ánh việc điều chỉnh thời điểm vận chuyển, chứ không hoàn toàn là sự gia tăng bền vững của nhu cầu cuối cùng.

Vì sao hàng giá trị cao có thể chống chịu tốt hơn?

Chip, phần cứng AI, máy móc tiên tiến và sản phẩm liên quan đến xe điện thường cạnh tranh dựa trên hiệu năng, kỹ thuật, độ tin cậy, khả năng tích hợp chuỗi cung ứng và quá trình khách hàng thẩm định, thay vì chỉ dựa vào giá bán.

Điều này có thể tạo ra chi phí chuyển đổi cho khách hàng và khiến nhu cầu ổn định hơn so với các mặt hàng phổ thông dễ thay thế. Hơn nữa, đầu tư vào hạ tầng AI và quá trình điện khí hóa là những xu hướng công nghiệp kéo dài nhiều năm, nên có thể ít nhạy cảm hơn với sự suy yếu ngắn hạn của tiêu dùng.

Nhưng “chống chịu tốt hơn” không đồng nghĩa với “miễn nhiễm”. Kiểm soát xuất khẩu, thuế quan, điều tra chống trợ cấp, yêu cầu tỷ lệ nội địa hóa, lệnh trừng phạt, gián đoạn vận tải và nhu cầu toàn cầu suy yếu vẫn có thể làm giảm doanh số hoặc biên lợi nhuận. Việc doanh nghiệp đẩy hàng đi trước nguy cơ tăng thuế trong tháng 7 là bằng chứng cho thấy rào cản thương mại vẫn có ảnh hưởng đáng kể.

Từ doanh nghiệp đến địa phương: dấu hiệu đi lên chuỗi giá trị

Một số trường hợp doanh nghiệp và địa phương cho thấy quá trình nâng cấp này đang diễn ra trong nhiều mắt xích của nền kinh tế.

• Qingdao Qingdian Transformer Co tăng gấp đôi giá trị xuất khẩu so với cùng kỳ, lên 120 triệu nhân dân tệ trong 7 tháng đầu năm. Nhu cầu nâng cấp lưới điện trên toàn cầu đã hỗ trợ đơn hàng máy biến áp. Việc khách hàng chuyển ưu tiên từ giá thấp sang chất lượng, công nghệ và khả năng giao hàng cho thấy lợi thế cạnh tranh đang dựa nhiều hơn vào năng lực kỹ thuật.
• GreaTech Substrates Co cung cấp bảng mạch in mật độ cao, siêu mỏng thông qua các mạng lưới lắp ráp và tích hợp tại Đông Nam Á trước khi sản phẩm đi vào chuỗi cung ứng chip tiên tiến. Mô hình này cho thấy doanh nghiệp Trung Quốc đang tiến từ xuất khẩu thành phẩm đơn giản sang cung cấp linh kiện chuyên biệt và tham gia các mạng lưới sản xuất xuyên biên giới.
• Tỉnh Liêu Ninh ghi nhận xuất khẩu sản phẩm cơ điện đạt 140,51 tỷ nhân dân tệ trong 7 tháng, tăng 18,6% và chiếm 53,3% tổng xuất khẩu của tỉnh. Quy mô này cho thấy quá trình nâng cấp xuất khẩu không chỉ tập trung ở các trung tâm hàng tiêu dùng ven biển, mà còn lan sang các vùng công nghiệp và chuỗi cung ứng thiết bị vốn.

Triển vọng: nâng cấp cơ cấu nhưng rủi ro vẫn lớn

Các số liệu hiện có cho thấy cơ cấu xuất khẩu của Trung Quốc đang nghiêng rõ hơn về chip, công nghệ AI, máy móc, phương tiện giao thông và sản phẩm xanh. Đây là nền tảng có thể giúp Trung Quốc tiếp tục duy trì thị phần xuất khẩu trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động.

Tuy nhiên, độ bền của xu hướng sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: nhu cầu công nghệ toàn cầu có tiếp tục tăng hay không, doanh nghiệp có mở rộng được thị trường ngoài các đối tác truyền thống hay không, và khả năng quản trị rủi ro thuế quan cũng như chuỗi cung ứng. Nói cách khác, Trung Quốc đang bán nhiều sản phẩm có giá trị và hàm lượng kỹ thuật cao hơn, nhưng cuộc cạnh tranh phía trước cũng sẽ khắt khe hơn.