Xuất khẩu Trung Quốc đổi trục sang công nghệ cao, máy móc và hàng xanh

Chip và AI tạo cú hích ngắn hạn

Làn sóng đầu tư toàn cầu vào các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy nhu cầu đối với chip, máy tính và các linh kiện liên quan. Xuất khẩu chất bán dẫn của Trung Quốc trong 7 tháng đầu năm gần như tăng gấp đôi về giá trị, trong khi nhóm hàng công nghệ cao tăng khoảng 41%.

Đây là một trong những lý do giúp xuất khẩu duy trì tốc độ cao ngay cả khi tăng trưởng tại nhiều nền kinh tế lớn chậm lại. Tuy nhiên, đà tăng tháng 7 không hoàn toàn chỉ phản ánh nhu cầu bền vững: một số doanh nghiệp được cho là đã đẩy nhanh việc đưa hàng sang Mỹ trước khả năng Washington tăng thuế.

Máy móc, điện khí hóa và hàng xanh là câu chuyện dài hạn

Đằng sau con số xuất khẩu tăng không chỉ là hàng tiêu dùng hoàn chỉnh, mà còn là các thiết bị và linh kiện phục vụ quá trình nâng cấp công nghiệp—từ điện tử, máy móc đến xe điện và thiết bị năng lượng xanh.

Xuất khẩu sản phẩm cơ điện đạt 11,12 nghìn tỷ nhân dân tệ trong 7 tháng, tăng 21,2% và chiếm 63,8% tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc. Trong nhóm này, xe điện, pin lithium và thiết bị phát điện gió là những sản phẩm xanh, ít phát thải có mức tăng nổi bật.

Xuất khẩu phương tiện giao thông tăng 55%, còn nhóm điện tử và máy móc tăng 26%. Những số liệu này cho thấy Trung Quốc đang bán ra nước ngoài không chỉ sản phẩm cuối cùng mà cả năng lực sản xuất công nghiệp được tích lũy qua nhiều năm.

Vì sao cơ cấu mới giúp xuất khẩu chống chịu tốt hơn?

Một yếu tố quan trọng là các ngành công nghệ, máy móc và điện khí hóa có nhu cầu trên nhiều thị trường. Mạng lưới nhà cung ứng dày đặc, quy mô sản xuất lớn và đầu tư liên tục vào năng lực chế tạo giúp doanh nghiệp Trung Quốc duy trì sức cạnh tranh, ngay cả khi đồng nhân dân tệ tăng giá và các rào cản thương mại gia tăng.

Dữ liệu cũng cho thấy chiến lược hiện nay không đơn giản là rút khỏi toàn cầu hóa. Các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn mở rộng bán hàng ở nhiều thị trường, đồng thời ngày càng xây dựng năng lực sản xuất, phân phối và dịch vụ ở nước ngoài. Tuy vậy, những dữ liệu hiện có chưa đủ để kết luận cụ thể về thay đổi theo từng quốc gia hay các trường hợp đầu tư nước ngoài của từng doanh nghiệp.

Thành công xuất khẩu lại làm căng thẳng thương mại tăng lên

Nghịch lý nằm ở chỗ: chính những ngành giúp xuất khẩu Trung Quốc bền bỉ hơn cũng đang làm các đối tác lo ngại hơn. Thặng dư thương mại của Trung Quốc trong tháng 7 đạt 112,5 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ ba liên tiếp vượt 100 tỷ USD. Nhiều nền kinh tế lớn đang tìm cách hạn chế dòng hàng hóa Trung Quốc thông qua thuế quan, điều tra thương mại hoặc các biện pháp bảo vệ sản xuất trong nước.

Các tranh luận về công suất dư thừa, trợ cấp, quyền tiếp cận thị trường và công nghệ nhạy cảm vì thế có thể tiếp tục gia tăng. Khi xuất khẩu chuyển sang các lĩnh vực chiến lược như chip, xe điện, pin và thiết bị năng lượng, vấn đề thương mại cũng dễ gắn với an ninh kinh tế và cạnh tranh công nghệ hơn.

Điểm yếu vẫn là nhu cầu trong nước

Nhu cầu quốc tế đối với hàng hóa công nghệ cao đã giúp bù đắp một phần nhu cầu nội địa yếu của Trung Quốc, theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới. Điều đó hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng đồng thời cho thấy các nhà sản xuất vẫn tương đối phụ thuộc vào thị trường nước ngoài thay vì một quá trình phục hồi cân bằng hơn, trong đó tiêu dùng trong nước đóng vai trò lớn hơn.

Vì vậy, thách thức chính sách không chỉ là giữ sức cạnh tranh xuất khẩu. Trung Quốc còn cần thúc đẩy đổi mới, củng cố năng lực sản xuất công nghệ cao và làm các chuỗi cung ứng bền vững hơn, trong khi tăng nhu cầu nội địa để giảm mức độ dễ tổn thương trước các hàng rào bên ngoài. Xuất khẩu nâng cấp có thể tiếp tục duy trì tăng trưởng, nhưng cũng đồng thời làm các va chạm thương mại với thế giới trở nên khó tránh hơn.