Morocco chặn nỗ lực vượt biên tập thể thứ hai vào Ceuta sau khủng hoảng tháng 7

Morocco đã ngăn chặn một nỗ lực vượt biên tập thể mới vào Ceuta — vùng lãnh thổ Bắc Phi thuộc Tây Ban Nha — ngày 15/8, sau khi các bài đăng trên mạng xã hội kêu gọi một cuộc đổ bộ có tổ chức khác nhằm vào khu vực này.

Nhà chức trách Morocco bắt ít nhất 111 người tại khu vực gần Fnideq, thành phố còn được gọi là Castillejos trong tiếng Tây Ban Nha. Trong số đó có 109 người đến từ các quốc gia châu Phi hạ Sahara và hai công dân Morocco.

Tuy nhiên, các con số được công bố sau chiến dịch không hoàn toàn thống nhất. Truyền thông nhà nước Morocco sau đó đưa tin 294 người di cư đến từ châu Phi hạ Sahara đã bị bắt trong các hoạt động trên bộ và trên biển, cùng với 61 công dân Morocco bị cáo buộc hỗ trợ các nỗ lực di cư. Con số lớn hơn này không nên mặc nhiên được xem là tổng số cập nhật của cùng nhóm bị bắt gần Fnideq, bởi các bản tin có thể đề cập đến những địa điểm, hình thức hoặc khoảng thời gian khác nhau.

Chuyện gì xảy ra ngày 15/8?

An ninh đã được tăng cường ở cả hai phía biên giới trước thời điểm dự kiến diễn ra nỗ lực vượt biên. Morocco triển khai hàng trăm nhân viên an ninh, được lực lượng quân đội hỗ trợ, tại Fnideq và các tuyến đường dẫn tới Ceuta. Tây Ban Nha cũng tăng cường tuần tra trong vùng lãnh thổ này, đồng thời điều thêm cảnh sát và lực lượng Vệ binh Dân sự từ đất liền sang.

Các bản tin cho biết nhiều nhóm người tập trung tại những khu vực đồi núi gần biên giới rồi tìm cách tiến về phía Ceuta. Theo các nguồn tin được truyền thông quốc tế dẫn lại, cảnh sát đã sử dụng hơi cay để giải tán một số nhóm.

Nhà chức trách cũng theo dõi hoạt động trên mạng xã hội. Morocco cho biết đã bắt một số người bị nghi ngờ khuyến khích các cuộc vượt biên trái phép quy mô lớn hướng tới Ceuta và Melilla sau khi những bài đăng ẩn danh lan truyền trên mạng. Những vụ bắt giữ này khác với 111 người bị tạm giữ khi đang tìm cách tiếp cận hoặc vượt qua biên giới; các nguồn tin hiện có không xác định có bao nhiêu người trong nhóm 111 người — nếu có — bị cáo buộc tổ chức chiến dịch trực tuyến.

Các nguồn được cung cấp xác nhận sự hiện diện dày đặc của lực lượng an ninh Morocco và Tây Ban Nha, trong đó có quân nhân. Tuy nhiên, chúng không độc lập xác nhận vai trò tác chiến cụ thể của máy bay không người lái hoặc trực thăng. Vì vậy, chưa thể khẳng định chắc chắn những chi tiết này.

Vì sao Morocco phải ngăn một làn sóng mới?

Chiến dịch ngày 15/8 diễn ra khoảng hai tuần sau một đợt vượt biên đặc biệt lớn và gây chết người vào cuối tháng 7. Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha cho biết khoảng 72.000 người đã vào Ceuta trong hai ngày 30 và 31/7. Một số bản tin khác đưa ra các ước tính từ khoảng 60.000 đến 80.000 người, do khác biệt về phương pháp tính và thời điểm đưa tin.

Số người thiệt mạng cũng đang gây tranh cãi. Các số liệu chính thức của Tây Ban Nha được trích dẫn vào đầu tháng 8 ghi nhận 75 người chết ở phía Tây Ban Nha và 11 người tại Morocco, trong khi các tổ chức nhân đạo sau đó ước tính tổng số người thiệt mạng trên 140 người. Con số cao hơn này chưa được đối chiếu thống nhất với các số liệu chính thức ban đầu.

Nhiều người đã vượt qua biên giới bằng đường biển hoặc đi bộ, khiến năng lực tiếp nhận của Ceuta nhanh chóng quá tải. Sau làn sóng này, hơn 1.000 trẻ vị thành niên không có người đi kèm được cho là vẫn ở lại vùng lãnh thổ, gây áp lực đặc biệt lớn lên các cơ sở tạm trú và dịch vụ địa phương.

Còn bao nhiêu người ở lại Ceuta?

Câu trả lời phụ thuộc vào thời điểm và cơ quan đưa ra ước tính:

• Tây Ban Nha cho biết khoảng 70.000 trong tổng số khoảng 72.000 người đã quay lại Morocco, qua đó suy ra khoảng 2.000 người còn ở lại tại thời điểm đó.
• Chủ tịch kiêm thị trưởng Ceuta, Juan Jesús Vivas, ước tính vẫn còn 3.000–5.000 người trong vùng lãnh thổ này, trong đó có nhiều trẻ vị thành niên.

Không nên gộp các số liệu trên thành một con số chính thức duy nhất. Chúng được đưa ra vào những thời điểm khác nhau và dựa trên các phương pháp thống kê khác nhau. Những bản tin sau đó còn nêu các ước tính cao hơn từ chính quyền địa phương, cho thấy mức độ bất định do các trung tâm tiếp nhận bị quá tải và việc theo dõi những người đã vượt biên hoặc quay trở lại gặp nhiều khó khăn.

Tác động đến quan hệ Tây Ban Nha–Morocco

Làn sóng vượt biên tháng 7 nhanh chóng biến thành một cuộc khủng hoảng ngoại giao. Các quan chức Tây Ban Nha và Ceuta cáo buộc Morocco ít nhất đã cho phép — và theo một số đánh giá, còn khuyến khích — dòng người vượt biên quy mô lớn. Họ mô tả sự việc là một cách gây sức ép lên Tây Ban Nha và thách thức toàn vẹn lãnh thổ của nước này.

Việc Morocco phối hợp ngăn nỗ lực ngày 15/8 đã làm giảm nguy cơ tức thời về một đợt người nhập cảnh ồ ạt khác, nhưng chưa xóa bỏ sự mất lòng tin do các sự kiện tháng 7 gây ra. Diễn biến này cho thấy việc Tây Ban Nha kiểm soát biên giới bên ngoài của Ceuta phụ thuộc đáng kể vào hợp tác của nhà chức trách Morocco ở phía bên kia.

Vì sao Italy tái lập kiểm tra với Tây Ban Nha?

Khủng hoảng Ceuta cũng lan ra ngoài khu vực biên giới này. Italy tạm thời tái lập kiểm tra đối với một số hành khách đến từ Tây Ban Nha, với lý do lo ngại những người đã vào Ceuta có thể tiếp tục di chuyển trong khu vực Schengen — không gian đi lại tự do của nhiều nước châu Âu.

Do Italy và Tây Ban Nha không có biên giới trên bộ, tác động thực tế của biện pháp này tập trung vào hoạt động đi lại bằng đường hàng không và đường biển.

Sau đó, Tây Ban Nha áp dụng các biện pháp kiểm tra có tính đáp trả trong một tháng đối với hành khách đến từ Italy bằng đường hàng không và đường biển. Tranh chấp cho thấy một cuộc khủng hoảng tại biên giới bên ngoài của EU có thể khiến các nước thành viên khôi phục kiểm soát ở biên giới nội bộ, gây sức ép lên nguyên tắc tự do đi lại của Schengen.

Phản ứng của EU

Hai mươi hai quốc gia thành viên EU kêu gọi một phản ứng châu Âu phối hợp và tăng cường bảo vệ biên giới bên ngoài của khối. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng kêu gọi hành động thống nhất về an ninh biên giới.

Ủy ban châu Âu đã cử các chuyên gia về di cư tới Ceuta để đánh giá tình hình tại chỗ và xác định cách EU có thể hỗ trợ nhà chức trách Tây Ban Nha. Nhiệm vụ này được mô tả là hoạt động đánh giá nhu cầu trước mắt và khả năng hỗ trợ, chứ chưa phải một giải pháp cuối cùng cho tranh chấp chính trị giữa Tây Ban Nha và Morocco.

Chiến dịch tháng 8 giải quyết được gì?

Chiến dịch ngày 15/8 đã ngăn được một cuộc vượt biên tập thể mới mà nhà chức trách Morocco và Tây Ban Nha lo ngại sẽ lặp lại thảm họa tháng 7. Kết quả được xác nhận rõ nhất là ít nhất 111 người bị bắt gần Fnideq, trong bối cảnh lực lượng an ninh được triển khai quy mô lớn và trên mạng xã hội xuất hiện lời kêu gọi thực hiện một nỗ lực khác.

Nhưng chiến dịch không giải quyết được cuộc khủng hoảng gốc rễ. Số người còn ở Ceuta vẫn chưa được thống nhất, số người chết trong làn sóng tháng 7 vẫn gây tranh cãi, còn tác động của sự việc tiếp tục lan tới quan hệ Tây Ban Nha–Morocco, chính sách biên giới của EU và cách vận hành thực tế của khu vực Schengen.