NATO bắn hạ drone trên Latvia, nhưng nguồn gốc vẫn chưa được xác định

Điểm quan trọng nhất là cần tách bạch giữa những gì Latvia đã xác nhận và những gì nước này mới chỉ phỏng đoán. Rạng sáng ngày 14/8, máy bay NATO bắn hạ một drone nước ngoài trên địa bàn đô thị Balvi ở miền đông Latvia. Bộ trưởng Quốc phòng Raivis Melnis sau đó cho biết chiếc drone đã đi vào không phận Latvia từ Belarus. Tuy nhiên, người vận hành, địa điểm phóng, mẫu máy bay và nhiệm vụ của nó vẫn chưa được xác nhận khi các chuyên gia tiếp tục kiểm tra những mảnh vỡ thu được tại Balvi.

Chuyện gì đã xảy ra trên bầu trời miền đông Latvia?

Khoảng 4 giờ sáng theo giờ địa phương, nhà chức trách Latvia phát cảnh báo về mối đe dọa trên không tại một số địa phương miền đông, trong đó có Balvi. NATO điều hai tiêm kích Eurofighter của Italy từ căn cứ Šiauliai, Lithuania, cùng hai chiếc F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ từ căn cứ Ämari, Estonia. Một trong hai Eurofighter của Italy đã tiếp cận và tiêu diệt chiếc drone trên khu vực Balvi.

Cảnh báo được dỡ bỏ lúc 4 giờ 50 phút. Nhà chức trách cho biết không có người thương vong và không ghi nhận thiệt hại đối với dân thường hoặc cơ sở hạ tầng dân sự.

Đã biết gì về chiếc drone?

Mô tả được giới chức Latvia xác nhận vẫn ở mức hạn chế: đây là một phương tiện bay không người lái nước ngoài hoặc chưa được nhận dạng. Việc chiếc drone bay vào Latvia từ Belarus chỉ xác định tuyến đường đi vào không phận nước này, chứ chưa xác định quốc tịch hay chủ sở hữu của nó. Các thông tin hiện có cũng chưa cho biết loại drone, người điều khiển, tải trọng, địa điểm phóng hoặc mục tiêu dự kiến.

Giải thích ban đầu của Latvia là hoạt động tác chiến điện từ của Nga đã làm gián đoạn hệ thống dẫn đường, khiến chiếc drone lệch khỏi đường bay. Vụ việc xảy ra trong bối cảnh Ukraine tiến hành các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào những mục tiêu liên quan đến Nga ở khu vực Baltic. Tuy nhiên, đây mới là đánh giá về nguyên nhân có thể khiến drone chệch hướng — không phải bằng chứng cho thấy Nga vận hành nó, cũng không tự nó chứng minh đây là một cuộc tấn công có chủ đích của Nga nhằm vào Latvia.

Vì vậy, kết luận chắc chắn nhất ở thời điểm hiện tại là: một drone chưa xác định đã đi vào Latvia từ Belarus và bị tiêm kích Italy thuộc NATO bắn hạ, còn nguồn gốc và mục đích của nó vẫn chưa được làm rõ.

Vụ bắn hạ cho thấy khoảng trống phòng thủ của Latvia

Bộ trưởng Melnis cho biết Latvia sẽ tiếp tục đánh chặn và tiêu diệt các drone vượt qua biên giới để bảo vệ người dân và tài sản. Ông đồng thời thừa nhận Latvia hiện chưa có đủ hệ thống chống drone và radar để bao quát toàn diện mối đe dọa này.

Latvia dự kiến triển khai thiết bị chống hệ thống bay không người lái (counter-UAS) tự động, radar và các hệ thống chỉ huy liên quan dọc toàn bộ biên giới phía đông trước cuối tháng 9. Kế hoạch bao phủ cả biên giới với Nga và Belarus, dù các hệ thống vẫn cần được mua sắm, chuẩn bị và tích hợp vào mạng lưới phòng thủ rộng hơn.

Mục tiêu này khiến vụ bắn hạ ngày 14/8 mang ý nghĩa lớn hơn một sự cố đơn lẻ. Tiêm kích có thể phản ứng nhanh trước một mối đe dọa đã được nhận dạng, nhưng các drone nhỏ, bay thấp thường khó bị phát hiện và theo dõi ổn định. Mạng lưới Latvia dự định xây dựng nhằm cải thiện khả năng phát hiện, đồng thời tạo ra năng lực ứng phó chống drone liên tục hơn dọc biên giới.

Vụ việc ngày 25/3 là phép so sánh quan trọng

Latvia từng đối mặt với một sự cố tương tự vào ngày 25/3. Một drone nước ngoài đi vào không phận Latvia từ phía Nga rồi rơi xuống khu vực Krāslava. Sau khi kiểm tra các mảnh vỡ, nhà chức trách Latvia xác định chiếc drone này có nguồn gốc Ukraine. Không có dân thường bị thương và không có cơ sở hạ tầng dân sự nào bị hư hại.

Cũng trong đêm đó, một drone Ukraine khác đi vào Estonia và đâm trúng ống khói của nhà máy điện Auvere. Các nhà chức trách trong khu vực xem cả hai vụ việc là rủi ro lan sang từ các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào những mục tiêu trong hoặc xung quanh nước Nga, đồng thời tiếp tục điều tra hoàn cảnh chính xác của các vụ xâm nhập.

Sự kiện tháng 3 cũng cho thấy vì sao giới chức đang tránh đưa ra kết luận quá sớm về chiếc drone bị bắn hạ trong tháng 8. Ở vụ tháng 3, các mảnh vỡ cuối cùng giúp Latvia xác định nguồn gốc máy bay. Còn trong vụ tháng 8, các thông tin được công bố hiện chưa cho thấy kết luận tương tự.

Vấn đề an ninh rộng hơn ở Baltic và Phần Lan

Vụ việc ngày 14/8 nằm trong chuỗi các vụ drone xâm nhập và nghi vi phạm không phận ảnh hưởng đến Estonia, Latvia, Lithuania và Phần Lan trong năm 2026. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại rằng cuộc chiến ở Ukraine đang tạo ra những rủi ro mới dọc sườn đông bắc NATO, đặc biệt khi các drone tầm xa hoạt động gần bờ biển Baltic của Nga.

Ngày 14/8, Phần Lan tạm thời hạn chế một phần hoạt động hàng không và giao thông hàng hải tại vịnh Phần Lan, như một biện pháp phòng ngừa trước nguy cơ có drone. NATO cũng đối mặt với lời kêu gọi tăng cường giám sát chung, cảnh báo sớm, tích hợp phòng không và hợp tác chống drone trong toàn khu vực.

Phản ứng tức thời của NATO mang tính tác chiến: máy bay đồng minh xác định và khai hỏa vào mục tiêu xâm nhập, trong khi liên minh cho biết đang điều tra sự việc. Nhưng câu hỏi chiến lược rộng hơn là làm thế nào phát hiện và vô hiệu hóa các drone nhỏ đủ sớm, để tiêm kích không phải phương án duy nhất có thể sử dụng.

Kết luận

Chiếc drone bị bắn hạ ngày 14/8 chưa được công khai xác định là của Nga, Ukraine hay bất kỳ quốc gia nào khác. Những gì đã được xác lập là nó đi vào Latvia từ Belarus, kích hoạt cảnh báo không phận ở miền đông và bị một tiêm kích Italy thuộc nhiệm vụ Kiểm soát không phận Baltic của NATO tiêu diệt trên khu vực Balvi. Không có thương vong hoặc thiệt hại dân sự được báo cáo.

Nhận định của Latvia về tác chiến điện từ Nga vẫn là đánh giá chính thức về khả năng drone bị chuyển hướng, chứ chưa phải kết luận xác nhận ai sở hữu hoặc phóng chiếc máy bay này.