Vì sao Latvia nói Nga đã bắt đầu “chiến tranh lai” ở châu Âu?

Tuy nhiên, các vụ việc này chưa tự động chứng minh rằng một cuộc chiến tranh quy mô lớn đã bắt đầu. Chúng cho thấy nguy cơ leo thang dưới ngưỡng xung đột công khai và khả năng Nga tiến hành những phép thử có giới hạn đối với sự đoàn kết của NATO.

Cảnh báo về một cuộc tấn công vào NATO nói lên điều gì?

Một số báo cáo dựa trên các đánh giá tình báo Mỹ cho rằng Tổng thống Vladimir Putin có thể tìm cách thử thách sự thống nhất của NATO trong vài năm tới. Những kịch bản được đề cập trải dài từ tấn công mạng đến một cuộc đột kích trên bộ quy mô nhỏ, nhằm kiểm tra phản ứng của liên minh mà không nhất thiết lập tức dẫn tới một cuộc chiến tổng lực.

Các báo cáo truyền thông đặt khung thời gian có thể từ mùa thu năm 2026 đến năm 2029, đồng thời xem khu vực Baltic và Ba Lan là những địa bàn dễ xảy ra phép thử nhất. Một hành động giới hạn tại đây có thể nhằm thăm dò cam kết của NATO đối với Điều 5 — nguyên tắc coi cuộc tấn công vào một thành viên là cuộc tấn công vào toàn liên minh — nhưng vẫn tránh vượt qua ngưỡng của một cuộc chiến công khai quy mô lớn.

Dù vậy, đây là các đánh giá tình huống dựa trên thông tin tình báo mật, không phải dự đoán chắc chắn rằng một cuộc tấn công sẽ xảy ra. Bằng chứng công khai hiện chưa đủ để khẳng định một kế hoạch cụ thể, chẳng hạn Nga sẽ sử dụng “drone Ukraine” nhằm vào hạ tầng thiết yếu châu Âu. Kết luận thận trọng hơn là drone giá rẻ và dễ thích nghi đã cho thấy những điểm yếu mà các nước NATO cần chuẩn bị đối phó.

Vì sao hành lang Kaliningrad trở thành vấn đề an ninh?

Kaliningrad là vùng lãnh thổ của Nga nằm giữa Ba Lan và Lithuania, tách biệt với phần lãnh thổ chính của Nga. Các cơ chế quá cảnh thuận lợi qua Lithuania bắt nguồn từ những quy định của Liên minh châu Âu được thông qua năm 2003. Khung pháp lý này giới hạn thời gian quá cảnh; với một số loại giấy tờ, thời gian đi qua lãnh thổ Lithuania không được vượt quá 24 giờ mỗi lần.

Nghị sĩ Seimas, đồng thời là cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lithuania, Arvydas Anušauskas đã đề xuất sửa luật biên giới để giảm thời gian cho phép công dân Nga quá cảnh xuống còn sáu giờ. Ông cho rằng biện pháp này có thể được thực hiện mà không đơn phương viết lại luật EU; các trường hợp như tai nạn, hỏng xe, ùn tắc tại cửa khẩu hoặc thời tiết khắc nghiệt vẫn có thể được xem xét trong giới hạn hiện hành.

Theo các số liệu được dẫn lại, gần 13.000 xe chở khách mang biển số Nga đã đi qua Lithuania bằng giấy tờ quá cảnh đơn giản trong năm 2025. Trong cùng thời gian, số vụ vi phạm quy định quá cảnh tăng từ 360 vụ năm 2024 lên 1.493 vụ năm 2025. Những con số này củng cố lập luận cần giám sát chặt hơn và giảm các khoảng trống thực thi.

Tuy nhiên, chúng không tự thân chứng minh rằng những người sử dụng tuyến quá cảnh có liên quan đến hoạt động gián điệp hoặc phá hoại. Đây là cơ sở cho một cuộc tranh luận về quản lý rủi ro, chứ chưa phải bằng chứng cho một kết luận hình sự hay quân sự cụ thể.

Điều gì cần được làm rõ?

Điểm quan trọng nhất là phân biệt giữa hai cấp độ đe dọa. Một mặt, có nhiều dấu hiệu cho thấy Nga đang tiến hành các hoạt động lai như phá hoại, tấn công mạng, gây ảnh hưởng và thăm dò phòng thủ ở châu Âu. Mặt khác, thông tin công khai chưa chứng minh Nga đã quyết định hoặc hiện có đủ năng lực để mở một cuộc xâm lược lớn nhằm vào các nước Baltic.

Vì thế, phản ứng hợp lý của Latvia, Lithuania, Estonia và Ba Lan là giảm rủi ro chung: phối hợp giám sát biên giới và hoạt động quá cảnh tới Kaliningrad, kết nối mạng lưới phòng không và chống drone, bảo vệ hạ tầng cùng các tuyến logistics, chia sẻ tình báo nhanh hơn và thúc đẩy các quy tắc thống nhất ở cấp EU.

Mục tiêu là khiến một phép thử giới hạn, khó quy trách nhiệm của Nga trở nên khó thực hiện và kém hiệu quả hơn — chứ không phải tuyên bố rằng một cuộc xâm lược thông thường đã diễn ra.