Vì sao dầu Brent tiến sát 89 USD và nguy cơ chạm 120 USD đang tăng?

Đà tăng mới nhất của giá dầu chủ yếu phản ánh phần bù rủi ro địa chính trị. Các nhà giao dịch đang tính đến khả năng tình trạng gián đoạn tạm thời quanh eo biển Hormuz biến thành một cú sốc thiếu hụt nguồn cung vật chất kéo dài.

Brent có lúc tiến sát 89 USD/thùng, còn Brent và dầu WTI của Mỹ đều tăng hơn 5% trong tuần trước sau các vụ tấn công tàu chở dầu, đàm phán Mỹ-Iran đình trệ và những cảnh báo quân sự mới làm triển vọng trở nên khó đoán.

Vì sao eo biển Hormuz quan trọng?

Eo biển Hormuz là một trong những “nút thắt cổ chai” năng lượng quan trọng nhất thế giới. Trong điều kiện bình thường, tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu. Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) mô tả lưu lượng tàu qua eo biển đã sụt giảm “lao dốc”, gây gián đoạn cho các thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo Reuters, chỉ có sáu tàu đi qua eo biển, so với mức trung bình khoảng 11 tàu trong 10 ngày trước đó. Một dữ liệu theo dõi khác ghi nhận năm tàu chở hàng hóa đi qua vào ngày thứ Bảy, nhưng không có tàu nào được đăng ký đi qua vào ngày hôm sau.

Tác động của tình trạng này xuất hiện ngay cả trước khi sản lượng dầu bị mất vĩnh viễn. Ít tàu hơn đồng nghĩa với thời gian giao hàng dài hơn, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và cước vận tải cao hơn, chi phí chuyển hướng đắt đỏ hơn, đồng thời làm gia tăng bất định về thời điểm dầu thô đến được các nhà máy lọc dầu. Mỹ cũng cảnh báo rằng lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran có thể kéo dài vô thời hạn, trong khi các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tiếp tục gây áp lực lên hoạt động vận tải.

Rủi ro không chỉ nằm ở Hormuz

Rủi ro năng lượng hiện đã lan ra ngoài Vịnh Ba Tư. Các cuộc tấn công được báo cáo tại vịnh Oman và khu vực cửa ngõ Biển Đỏ đã ảnh hưởng đến hai tuyến hàng hải lớn của hoạt động vận chuyển dầu và thương mại toàn cầu. Mỹ và lực lượng Houthi liên kết với Iran tại Yemen cũng đưa ra thông tin về những vụ tấn công riêng rẽ nhằm vào tàu thuyền trong lúc đàm phán đình trệ.

Kết quả là một cú sốc logistics trên diện rộng. Ngay cả những lô hàng vẫn có thể vận chuyển cũng phải chịu phí bảo hiểm cao hơn, tuyến đường thận trọng hơn và nguy cơ giao chậm. Đây là lý do giá dầu tăng nhanh hơn tốc độ xuất hiện của các bằng chứng xác nhận sản lượng dầu vùng Vịnh đã mất hoàn toàn: thị trường đang trả giá cho khả năng xảy ra một gián đoạn lớn hơn nhiều.

Vì sao ngoại giao chưa thể hạ nhiệt thị trường?

Thỏa thuận tạm thời đạt được vào tháng 6 được kỳ vọng tạo khoảng trống cho đàm phán. Tuy nhiên, Mỹ và Iran chưa thống nhất được cách khôi phục thỏa thuận hoặc thực hiện các cam kết trong đó. Reuters cho biết hai bên chưa đàm phán về việc gia hạn lệnh ngừng bắn 60 ngày, trong khi Iran yêu cầu Washington quay lại khuôn khổ tháng 6 và đưa ra thời hạn thực hiện nghĩa vụ của mình.

Theo các thông tin được công bố ngày 18 tháng 8, lệnh ngừng bắn sau đó đã hết hiệu lực mà không có thỏa thuận chính thức tiếp theo. Iran cũng cho biết nước này đang đàm phán với Oman — chứ không đàm phán trực tiếp với Mỹ — về một cơ chế vận tải tạm thời qua Hormuz.

Những nỗ lực này vẫn mang tính gián tiếp và mong manh. Iran và Oman từng cho biết các cuộc thảo luận về tuyến hàng hải thay thế hoặc tuyến mới đang gần hoàn tất, nhưng cơ chế này chưa được triển khai trong lúc bất đồng lớn hơn về lệnh trừng phạt, sức ép quân sự, bồi thường và tương lai của eo biển vẫn chưa được giải quyết.

Vì vậy, các tuyên bố về một kênh liên lạc bí mật trực tiếp giữa Mỹ và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cần được xem xét thận trọng. Các thông tin công khai đưa ra những khẳng định trái chiều, còn IRGC đã phủ nhận việc có các cuộc đàm phán như vậy. Bằng chứng hiện có chỉ cho phép mô tả ngoại giao là trung gian và gây tranh cãi, chưa phải một cuộc thương lượng trực tiếp đã được xác nhận.

Ai được lợi, ai chịu thiệt khi giá dầu tăng?

Giá dầu thô cao hơn có thể nhanh chóng cải thiện dòng tiền của các doanh nghiệp sở hữu sản lượng khai thác lớn. Kobeissi Letter ước tính ExxonMobil, Chevron, Shell, TotalEnergies và BP đã tạo ra tổng cộng gần 70 tỷ USD dòng tiền tự do trong quý II/2026. Đây là ước tính của thị trường, không thay thế cho báo cáo tài chính đã kiểm toán của từng công ty, nhưng cho thấy một đợt tăng giá dầu có thể mang lại lợi ích lớn cho các nhà sản xuất hàng đầu.

Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng, doanh nghiệp vận tải và các ngành sử dụng nhiều năng lượng sẽ chịu tác động bất lợi. Dầu thô đắt hơn làm tăng chi phí nhiên liệu và cước vận chuyển; gián đoạn hàng hải kéo dài còn có thể đẩy phí bảo hiểm và chi phí giao hàng lên cao.

Nếu những chi phí này duy trì, rủi ro kinh tế vĩ mô lớn nhất là lạm phát quay trở lại do năng lượng. Điều đó có thể khiến các ngân hàng trung ương thận trọng hơn với việc hạ lãi suất, đồng thời làm suy yếu nhu cầu tiêu dùng. Các dự báo nhu cầu dầu toàn cầu thấp hơn trong năm 2026 hiện vẫn đang phần nào hạn chế đà tăng giá.

“Bộ đệm” khẩn cấp của Mỹ cũng mỏng hơn trước khủng hoảng. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của nước này giảm 6,1 triệu thùng, xuống còn 298,7 triệu thùng trong tuần được báo cáo ngày 10 tháng 8 — mức thấp nhất kể từ tháng 1/1983.

Điều đó không có nghĩa Mỹ sắp cạn dầu. Tuy nhiên, Washington hiện có ít tồn kho hơn để bù đắp một đợt gián đoạn kéo dài, khiến thị trường có thể đánh giá cao hơn mỗi sự cố nguồn cung mới.

Vì sao cuộc xung đột bị ví như một “cuộc chiến vô tận”?

Cụm từ “cuộc chiến vô tận” phản ánh cấu trúc của thế đối đầu, chứ không phải một dự báo chính xác về thời điểm kết thúc. Mỹ và Iran vẫn cách xa nhau về các điều kiện cho một thỏa thuận lâu dài, trong khi cả hai bên đều còn nhiều công cụ gây sức ép: phong tỏa, tấn công tàu thuyền, lệnh trừng phạt, hoạt động thông qua lực lượng ủy nhiệm và trả đũa.

Cấu trúc này có thể tạo ra nhiều thỏa thuận tạm thời rồi lại đổ vỡ, thay vì một kết thúc ngoại giao dứt khoát. Mỗi bên đều có thể gây tổn thất cho đối phương mà chưa nhất thiết phải lựa chọn một bước leo thang quyết định để buộc cuộc xung đột đi đến hồi kết.

Với các nhà giao dịch dầu, điều đó có nghĩa phần bù rủi ro có thể quay trở lại bất cứ khi nào đàm phán đình trệ hoặc tàu chở dầu bị tấn công — ngay cả khi xung đột mở rộng không đáng kể.

Thị trường đang phát tín hiệu gì?

Phản ứng giữa các loại tài sản không tạo thành một làn sóng bán tháo toàn cầu đồng loạt. Giá vàng lên mức cao nhất trong chín tuần khi dầu tăng, hợp đồng tương lai cổ phiếu châu Âu suy yếu, còn chứng khoán châu Á diễn biến trái chiều nhưng có xu hướng vững hơn.

Mô hình này cho thấy nhà đầu tư đang phân biệt giữa những nhóm hưởng lợi trực tiếp từ giá năng lượng cao và các ngành chịu ảnh hưởng bởi lạm phát, chi phí đầu vào cũng như nhu cầu suy yếu. Câu hỏi then chốt là cuộc khủng hoảng sẽ chỉ dừng ở một sự gián đoạn vận tải ngắn hạn, hay chuyển thành sự gián đoạn nguồn cung dầu thô kéo dài.

Brent có thể lên 120 USD không?

Có thể, nhưng 120 USD hiện là kịch bản rủi ro tăng giá chứ chưa phải kịch bản cơ sở sắp xảy ra. Các chuyên gia của Goldman Sachs cho rằng Brent có thể vượt 120 USD nếu tình trạng gián đoạn tại Hormuz tiếp diễn, trong khi kịch bản cơ sở mà họ đưa ra thấp hơn đáng kể.

Để giá tiến lên 120 USD, nhiều điều kiện có thể phải kéo dài cùng lúc:

• Hormuz bị đóng cửa bền vững hoặc gần như hoàn toàn;
• xuất khẩu dầu hoặc cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh bị mất thêm;
• các đường ống thay thế và tuyến vận tải khác không đủ hiệu quả;
• tồn kho, công suất dự phòng hoặc các đợt xả kho phối hợp không đủ bù đắp; và
• nhu cầu không giảm đủ nhanh để tái cân bằng thị trường.

Hiện tại, thị trường đang phản ứng với nguy cơ xảy ra chuỗi sự kiện đó, chứ chưa có bằng chứng cho thấy mọi điều kiện đã đồng thời xuất hiện. Các chỉ báo đáng theo dõi nhất là số tàu qua Hormuz, những vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu và tuyến hàng hải Biển Đỏ, tình trạng đàm phán ngừng bắn, cùng diễn biến tồn kho dầu thô.

Nếu các tín hiệu này cùng xấu đi, xác suất xảy ra một cú tăng giá dầu mạnh hơn sẽ tiếp tục tăng.