Đòn tập kích UAV của Ukraine khiến Nga phải nhập xăng từ Ấn Độ như thế nào?

Các đòn tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine đang tạo ra một nghịch lý lớn trên thị trường năng lượng: Nga, một trong những nước sản xuất và xuất khẩu dầu hàng đầu thế giới, phải tìm cách đưa xăng từ Ấn Độ về phục vụ thị trường trong nước.

Đây chưa hẳn là một sự đảo chiều chính sách chính thức của Ấn Độ. Dữ liệu vận tải và các nguồn trong ngành cho thấy hàng hóa nhiều khả năng được giao dịch qua các thương nhân, trung chuyển giữa tàu và tàu, rồi mới đi vào Nga. Vì vậy, tuyên bố của New Delhi rằng họ không bán trực tiếp cho Moscow vẫn có thể phù hợp với cách lô hàng được phân phối trên thực tế.

Từ nước xuất khẩu thành nước phải tìm nguồn xăng

Ít nhất một lô xăng từ Ấn Độ đã vào thị trường nội địa Nga trong tháng 8, theo các nguồn trong ngành và dữ liệu vận tải của LSEG. Nhà máy Vadinar của Nayara Energy được xác định là nguồn cung liên quan đến lô hàng này. Rosneft, tập đoàn dầu khí lớn của Nga, sở hữu 49% Nayara Energy.

Các chuyến hàng được thực hiện qua mạng lưới thương nhân và tàu có liên hệ với Nga, khiến tuyến giao dịch trực tiếp khó xác định. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở nguồn gốc lô xăng, mà còn ở việc Nga đang phải nhập nhiên liệu thành phẩm trong bối cảnh từng có khả năng tự cung và xuất khẩu đáng kể.

Vì sao công suất lọc dầu của Nga dễ tổn thương?

Các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu của Nga phải giảm công suất hoặc dừng hoạt động. Sau vụ UAV tấn công ngày 11/8, nhà máy Orsknefteorgsintez đã ngừng hoàn toàn hoạt động chế biến. Thống đốc khu vực cho biết việc sửa chữa có thể mất tới sáu tháng.

Thiệt hại đối với các bộ phận chuyên dụng đặc biệt nghiêm trọng. Những thiết bị này thường cần linh kiện nhập khẩu, trong khi các lệnh trừng phạt và biện pháp kiểm soát xuất khẩu khiến Nga khó tiếp cận thiết bị thay thế. Do đó, một vụ cháy hoặc một cuộc tấn công ban đầu có thể kéo theo thời gian ngừng hoạt động dài hơn nhiều so với thời gian khắc phục hư hỏng bên ngoài.

Tác động đã lan tới người tiêu dùng Nga

Tình trạng gián đoạn nguồn cung đã gây thiếu xăng, hàng dài tại các trạm bán lẻ, giá tăng và các biện pháp phân phối hạn chế ở nhiều khu vực. Đến giữa tháng 8, chính quyền tại ít nhất 10 vùng của Nga một lần nữa siết kiểm soát việc bán nhiên liệu.

Moscow đã áp dụng nhiều biện pháp khẩn cấp: hạn chế hoặc cấm xuất khẩu một số sản phẩm dầu, trong đó có diesel tại từng thời điểm; cho phép sản xuất một số loại nhiên liệu có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn để dùng trong nước; đồng thời tăng nhập khẩu bằng đường sắt từ Belarus và Kazakhstan.

Những biện pháp này có thể giúp giải quyết thiếu hụt cục bộ, nhưng không thể thay thế ngay công suất chuyển hóa dầu thô thành xăng, diesel và nhiên liệu máy bay đã bị mất.

Khủng hoảng không chỉ bắt nguồn từ Ukraine

Đây là cuộc khủng hoảng sản phẩm lọc dầu, chứ không đơn thuần là thiếu dầu thô. Các nhà máy lọc dầu của Nga bị đánh trúng đúng lúc thị trường quốc tế cũng chịu sức ép từ những gián đoạn liên quan đến chiến tranh Iran: hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị hạn chế và một số cơ sở lọc dầu ở Trung Đông bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, tồn kho xăng và diesel đang ở mức thấp, còn nhu cầu diesel theo mùa của ngành nông nghiệp tăng mạnh. Reuters đưa tin các cuộc tấn công liên quan đến chiến tranh Ukraine và Iran đã làm gián đoạn gần 9% công suất lọc dầu toàn cầu trong những tháng gần đây.

Một chỉ dấu của tình trạng khan hiếm là mức chênh lệch giá diesel - dầu thô tại Mỹ, thường được gọi là diesel crack spread. Ngày 17/8, chỉ số này đạt mức kỷ lục 102,20 USD/thùng. Con số đó phản ánh giá trị và mức độ khan hiếm đặc biệt của diesel so với dầu thô, không có nghĩa giá bán lẻ diesel tăng thêm 100 USD/thùng.

Điều gì có thể kết luận, và điều gì chưa thể?

Các bằng chứng hiện có cho thấy nguồn cung sản phẩm dầu của Nga đang suy giảm, năng lực xuất khẩu bị thu hẹp, trong khi nước này phải nhập nhiên liệu từ Ấn Độ và Belarus và áp dụng hạn chế bán lẻ ở một số khu vực.

Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng chất lượng cao để khẳng định chắc chắn rằng sản lượng lọc dầu của Nga đã xuống mức thấp kỷ lục, doanh số xăng tại St. Petersburg hoặc xuất khẩu sản phẩm dầu giảm theo một con số cụ thể, hay tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Vladimir Putin giảm trực tiếp vì khan hiếm nhiên liệu. Thiếu nhiên liệu có thể tạo thêm áp lực chính trị, nhưng việc gán một thay đổi trong thăm dò dư luận cho nguyên nhân này đòi hỏi dữ liệu độc lập và phân tích nhân quả đáng tin cậy.