Kính James Webb hé lộ “bờm sư tử” phức tạp của tinh vân NGC 2392

Kính viễn vọng không gian James Webb đã biến tinh vân hành tinh NGC 2392—thường được gọi là tinh vân Sư tử—thành một cảnh tượng vũ trụ sống động hơn nhiều so với hình ảnh Hubble từng ghi lại.

Trước hết, cần уточ rõ về thời điểm: NASA công bố hình ảnh mới vào ngày 10/8/2026, thay vì ngày 17/8/2026 như trong câu hỏi.

Một “khuôn mặt sư tử” được tạo ra như thế nào?

NGC 2392 nằm cách Trái Đất khoảng 5.000 năm ánh sáng. Tinh vân bắt đầu hình thành khoảng 10.000 năm trước, khi một ngôi sao đang hấp hối, có khối lượng tương đối thấp và giàu oxy, thổi bay các lớp vật chất bên ngoài.

Phần lõi cực nóng còn lại của ngôi sao nay trở thành sao lùn trắng ở trung tâm tinh vân. Bức xạ mạnh từ lõi này ion hóa khí hydro xung quanh, tạo nên bong bóng khí sáng có hình dáng gợi liên tưởng đến khuôn mặt sư tử. Những đám bụi kéo dài bên ngoài tạo thành phần “bờm” đặc trưng.

Webb nhìn thấy gì mà Hubble chưa thể hiện rõ?

Hubble từng quan sát NGC 2392 vào năm 2000 ở bước sóng ánh sáng khả kiến. Hình ảnh đó cho thấy khuôn mặt giống sư tử cùng một “bờm” mờ gồm các cấu trúc hình sao chổi.

Với độ phân giải cao và khả năng quan sát hồng ngoại, Webb mang lại một bức tranh chi tiết hơn nhiều. Camera hồng ngoại gần NIRCam và thiết bị hồng ngoại trung MIRI cùng làm lộ rõ các lớp vỏ, khoang rỗng, cung khí, những vùng khí phát sáng và đặc biệt là sự phân bố phức tạp của bụi trong tinh vân.

MIRI còn nhấn mạnh những vùng bụi ấm với cấu trúc không đồng nhất. Nhờ đó, các nhà khoa học có thể thấy NGC 2392 không phải một vật thể tĩnh mà là môi trường hỗn loạn, nơi khí và bụi vẫn bị bức xạ cũng như các dòng vật chất từ sao trung tâm nhào nặn liên tục.

Những “lá chắn” bụi giữa tinh vân

Một phát hiện đáng chú ý từ ảnh hồng ngoại là các cụm bụi dày có thể hoạt động như những lá chắn tự nhiên. Chúng ngăn một phần bức xạ khắc nghiệt từ sao lùn trắng trung tâm tiếp cận vật chất phía sau.

Sự che chắn này tạo ra các vùng có điều kiện khác nhau trong tinh vân: nơi chịu bức xạ trực tiếp bị ion hóa mạnh, còn vật chất nằm sau các cụm bụi có thể tồn tại lâu hơn. Sự tương tác giữa bức xạ, khí và bụi góp phần tạo nên các lớp cấu trúc phức tạp mà Webb quan sát được.

“Bờm sư tử” sẽ không tồn tại mãi mãi

Dù có hình dạng nổi bật, NGC 2392 chỉ đang ở trong một giai đoạn ngắn của vòng đời sao. Khi khí ion hóa tiếp tục giãn nở và loãng đi, cấu trúc dễ nhận ra như khuôn mặt và bờm sư tử sẽ dần tan vào không gian. NASA ước tính hình dạng đặc trưng này có thể phân tán trong khoảng 10.000 năm nữa.

Thành quả hợp tác quốc tế

James Webb là sứ mệnh quốc tế do NASA dẫn dắt, với sự tham gia của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA). Các cơ quan này cùng đóng góp vào đài quan sát và những năng lực khoa học của kính.

Trong đó, NIRCam đảm nhiệm quan sát ở vùng hồng ngoại gần, còn MIRI mở rộng khả năng quan sát sang vùng hồng ngoại trung. Phần ghi công hình ảnh thuộc về NASA, ESA, CSA và Viện Khoa học Kính viễn vọng Không gian (STScI).