Maia Sandu: Một số drone Nga được cố ý điều hướng vào không phận Moldova

Sandu dựa vào đâu để nói một số drone bị điều hướng có chủ ý?

Trong cuộc phỏng vấn phát trên Teleradio Moldova ngày 17/8, Tổng thống Maia Sandu nói có thể phân biệt những vụ drone xâm nhập không phận Moldova do vô tình với những vụ được đưa vào có chủ đích bằng cách xem xét đường bay của chúng. Theo bà, một số UAV không chỉ đi vào Moldova mà còn xuất hiện trong không phận các quốc gia khác trong khu vực, trong đó có Romania và Ba Lan.

Tuy nhiên, đây là nhận định của Tổng thống Moldova về dấu hiệu từ quỹ đạo bay, không phải kết luận độc lập đã được công bố đầy đủ cho từng vụ việc. Điểm chính trong lập luận của Sandu là các vụ xâm phạm không phận không nên bị xem như những sự cố hàng không riêng lẻ; chúng phản ánh rủi ro an ninh khu vực phát sinh từ cuộc chiến Nga–Ukraine.

Những sự việc nào dẫn đến phát biểu của bà?

Vụ nổ gần Crocmaz ngày 9/8

Một phương tiện được mô tả là drone-missile đã rơi và phát nổ gần làng Crocmaz, miền nam Moldova, ngày 9/8. Vụ việc không gây thương vong, nhưng mảnh vỡ làm hư hại một số ngôi nhà và công trình trong khu vực. Nhà chức trách Moldova cho biết quá trình xác định loại và nguồn gốc phương tiện vẫn đang được tiến hành.

Sandu lên án vụ việc, gọi đây là hệ quả trực tiếp của cuộc chiến do Nga tiến hành và cảnh báo nguy cơ đối với người dân trong khu vực là “có thật và đang gia tăng”.

Các vụ UAV bay từ hướng Odesa

Trong đêm 10–11/8, cơ quan quân sự Moldova cho biết một phương tiện có đặc điểm tương tự drone Gheran-3 (Shahed-238) đã bay trái phép qua không phận nước này trong bối cảnh Nga tấn công vùng Odesa của Ukraine. Radar phát hiện phương tiện bay từ hướng khu vực Odesa, đi vào không phận Moldova rồi rời đi theo hướng bắc.

Một vụ khác được báo cáo vào ngày 16/8 liên quan đến một drone loại Shahed-138, còn được gọi là Geran-2. Theo Moldova, chiếc UAV đi vào không phận nước này từ hướng khu vực Reni của Ukraine và bay trong khoảng 18 phút trước khi tiến sang Romania.

Tại Romania, một tiêm kích F/A-18 Hornet của Không quân và Không gian vũ trụ Tây Ban Nha, đang thực hiện nhiệm vụ cảnh giới trên không cùng lực lượng NATO, đã bắn hạ chiếc drone trên không phận Romania vào rạng sáng 16/8.

Vì sao Sandu không cho rằng thêm các biện pháp ngoại giao sẽ đủ?

Moldova đã sử dụng các kênh ngoại giao sau những vụ vi phạm không phận trước đó. Sau vụ Crocmaz, nước này triệu hồi đại sứ tại Moscow về nước để tham vấn và lên án hành động mà Bộ Ngoại giao gọi là vi phạm nghiêm trọng chủ quyền.

Dù vậy, lập luận của Sandu mang tính thực tế: trục xuất đại sứ Nga hoặc gửi thêm một công hàm phản đối có thể thể hiện sự lên án, nhưng không thể trực tiếp ngăn drone được phóng đi, bắn hạ chúng trong mọi trường hợp hay buộc Moscow thay đổi hành vi.

Theo hướng tiếp cận của bà, cách làm có tác động hơn là tăng cường năng lực quân sự và chính trị cho Ukraine để nước này có thể đánh chặn các cuộc tấn công ngay từ nguồn. Moldova đồng thời cần đầu tư nhiều hơn cho lĩnh vực quốc phòng và an ninh, cũng như phối hợp chặt chẽ hơn với các đối tác châu Âu.

Một phần của mô hình an ninh rộng hơn ở châu Âu

Các vụ việc tại Moldova diễn ra trong bối cảnh Romania và Ba Lan cũng nhiều lần báo cáo drone Nga xâm phạm hoặc tiến gần không phận của mình. NATO đã thảo luận các vụ vi phạm tại Romania và Ba Lan, đồng thời cho rằng Nga chịu trách nhiệm về những hành động nguy hiểm và không thể chấp nhận này.

Từ góc nhìn của các đồng minh NATO, đây không chỉ là những lỗi dẫn đường đơn lẻ. Những vụ xâm nhập làm gia tăng nguy cơ tính toán sai, buộc các nước phải kích hoạt hệ thống giám sát và phòng không, đồng thời đặt ra câu hỏi về khả năng Nga đang thăm dò phản ứng của các nước trong khu vực. Nhận định về mục đích cụ thể của từng drone vẫn cần được xác minh theo từng vụ.

Vụ drone mang chất nổ tại Đức nói lên điều gì?

Ngày 5/8, một drone mang thiết bị nổ được phát hiện gần các máy bay hàng hóa Ukraine tại sân bay Leipzig/Halle của Đức. Nhà chức trách đã mở cuộc điều tra chống khủng bố; công tố viên liên bang nói có đủ dấu hiệu cho thấy chiếc drone có thể được sử dụng với mục đích gây nổ và đe dọa an ninh quốc gia.

Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt gọi đây là một cuộc tấn công lai và là “cấp độ nguy hiểm mới”. Dù vậy, tại thời điểm các phát biểu ban đầu được đưa ra, chưa có bằng chứng công khai xác lập trực tiếp thủ phạm là Nga. Khả năng có sự tham gia của một thế lực nước ngoài vẫn là hướng điều tra hoặc cáo buộc, chưa phải sự thật đã được chứng minh.

Vụ Leipzig/Halle khiến các nước châu Âu lo ngại rằng drone có thể được sử dụng không chỉ để tấn công mục tiêu quân sự mà còn nhằm gây gián đoạn hạ tầng logistics, hàng không và hoạt động hỗ trợ Ukraine.

Thông điệp chiến lược của Sandu

Thông điệp rộng hơn của Maia Sandu là châu Âu không nên chỉ phản ứng sau mỗi lần một drone vượt biên giới. Theo bà, cần hỗ trợ Ukraine cả về quân sự lẫn chính trị để Ukraine có thể ngăn các cuộc tấn công của Nga; đồng thời các nước châu Âu phải củng cố hệ thống phòng không và năng lực bảo vệ không phận.

Nói cách khác, Sandu cho rằng việc Ukraine đủ sức đẩy lùi các cuộc tấn công sẽ có ý nghĩa lớn hơn những biện pháp ngoại giao mang tính đáp trả sau từng vụ xâm phạm không phận. Với Moldova, các sự kiện gần Crocmaz và những chuyến bay qua không phận nước này cho thấy chiến tranh ở Ukraine đã tạo ra rủi ro trực tiếp đối với an ninh của toàn khu vực.