Loui Ridi đã trở về ngôi nhà bị bao vây ở Bờ Tây — nhưng thế giằng co chưa chấm dứt

Loui Ridi, một doanh nhân người Mỹ gốc Palestine sống tại Ohio, đã bay tới Israel sau khi người định cư Israel bao vây ba ngôi nhà của người Palestine ở Qusra, ngôi làng phía nam Nablus. Ngày 17/8, ông tiếp cận được khu nhà của gia đình, vào bên trong và treo một lá cờ Mỹ, nói rằng mình muốn ở lại để hỗ trợ bảo vệ ngôi nhà.

Nhưng việc Ridi trở về không đồng nghĩa khủng hoảng đã chấm dứt. Các tường thuật trong cùng ngày cho biết quân đội Israel vẫn duy trì những hạn chế quanh Qusra, trong khi các gia đình Palestine vẫn bị mắc kẹt hoặc không thể đi lại tự do. Những báo cáo hiện có cũng chưa xác nhận anh trai của Ridi, Qusai Abu Rida, cùng người con trai tuổi thiếu niên đã được sơ tán an toàn, hay sự hiện diện của người định cư đã bị loại bỏ vĩnh viễn.

Điều gì đã xảy ra ở Qusra?

Vụ bao vây bắt đầu từ ngày 9/8, khi hàng chục người định cư tập trung quanh ba ngôi nhà của người Palestine, chặn đường và hạn chế khả năng ra vào an toàn của cư dân. Người thân trong gia đình và giới chức địa phương cho biết nước và điện đã bị cắt, trong khi những người định cư dựng lều và quấy rối các hộ dân. Khoảng 15 người Palestine được cho là bị mắc kẹt trong ba ngôi nhà.

Qusai Abu Rida và người con trai tuổi thiếu niên nằm trong số những người ở bên trong. Các bản tin cho biết họ phải sử dụng nước giếng sau khi nguồn cấp nước bị cắt, nhưng chưa có tường thuật đáng tin cậy nào xác nhận đầy đủ tình trạng an toàn của hai cha con sau đó.

Quân đội Israel đã phản ứng ra sao?

Lực lượng Israel tiến vào hoặc bố trí tại các ngôi nhà và khu vực xung quanh, nói rằng mục tiêu là duy trì trật tự hoặc bảo vệ cư dân. Tại một thời điểm, quân đội đã đưa một số người định cư ra khỏi khu vực và tháo dỡ các công trình được dựng lên ở đó. Tuy nhiên, các báo cáo cho biết người định cư đã quay lại chỉ vài giờ sau đó.

Khu vực này cũng bị tuyên bố là vùng quân sự đóng. Lệnh hạn chế không chỉ ảnh hưởng đến người định cư mà còn cản trở người Palestine, các nhà hoạt động và những người tìm cách đưa thực phẩm, nước uống tới các gia đình. Theo các tường thuật, kết quả thực tế không phải là việc mở cửa lâu dài cho các ngôi nhà hay chấm dứt chắc chắn khu lều trại.

Điểm này rất quan trọng: sự hiện diện của binh sĩ không nhất thiết khôi phục quyền tự do đi lại của cư dân, cũng không bảo đảm người định cư sẽ không quay lại. Vì vậy, chuyến trở về của Ridi đã thay đổi ai đang ở trong ngôi nhà, nhưng tự nó chưa giải quyết cuộc khủng hoảng về an ninh và quyền tiếp cận.

Vì sao phản ứng của Mỹ gây chú ý?

Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee gọi vụ bao vây là một “hành động khủng bố kinh hoàng” và gọi những người định cư tham gia là “những kẻ khủng bố”. Phát biểu này đáng chú ý vì đây là một trong những lần lên án công khai mạnh mẽ bất thường của một quan chức cấp cao Mỹ đối với bạo lực của người định cư Israel nhằm vào cư dân Palestine, trong đó có một ngôi nhà thuộc sở hữu của người Mỹ gốc Palestine.

Tuyên bố tạo thêm sức ép ngoại giao, nhưng bản thân nó không chấm dứt vụ bao vây. Sau khi quân đội can thiệp, các báo cáo vẫn mô tả những hạn chế và sự bất định quanh các ngôi nhà.

Những gì có thể và chưa thể xác nhận về các tiền đồn mới

Vụ Qusra diễn ra trong bối cảnh rộng hơn là hoạt động mở rộng khu định cư và xây dựng các tiền đồn tại Bờ Tây. Tuy nhiên, các nguồn hiện có chưa độc lập xác nhận những tuyên bố cụ thể cùng thời điểm rằng các tiền đồn mới đã được dựng gần cả Umm Safa và Burqa, hoặc chính xác khoảng 200 tiền đồn được lập kể từ tháng 10/2023.

Sự mở rộng nói chung đã được nhiều báo cáo ghi nhận. Tổ chức Ân xá Quốc tế, dẫn số liệu của Peace Now, cho biết đến cuối tháng 4/2026 có 363 tiền đồn không được phép và 163 khu định cư chính thức ở Bờ Tây, bao gồm Đông Jerusalem. Các con số có thể khác nhau tùy việc nguồn tin có gộp tiền đồn không được phép, những địa điểm sau đó được hợp pháp hóa, khu định cư chính thức và Đông Jerusalem vào cùng một nhóm hay không.

Bối cảnh Bờ Tây rộng hơn

Các quan chức Liên Hợp Quốc mô tả bạo lực của người định cư tại Bờ Tây đã lên mức “cao nhất mọi thời đại” trong năm 2026. Họ cho biết người định cư và lực lượng an ninh Israel thường phối hợp hoặc cùng xuất hiện trong các vụ tấn công nhằm vào cộng đồng Palestine.

Một báo cáo của Liên Hợp Quốc trình Hội đồng Bảo an cho biết chính quyền Israel đã phê duyệt hoặc thúc đẩy khoảng 12.360 đơn vị nhà ở tại Bờ Tây bị chiếm đóng trong năm 2026, đồng thời phân bổ các nguồn lực đáng kể để hỗ trợ 34 khu định cư mới. Báo cáo cũng cho biết 76 người Palestine, trong đó có 18 trẻ em, đã bị lực lượng Israel hoặc người định cư sát hại tại Bờ Tây trong năm nay; khoảng 3.800 người Palestine phải rời bỏ nơi ở do bạo lực của người định cư, hoạt động phá dỡ và cưỡng chế trục xuất.

Một báo cáo riêng của cơ quan nhân quyền Liên Hợp Quốc cho biết hoạt động mở rộng khu định cư và bạo lực liên quan đã khiến hơn 36.000 người Palestine bị cưỡng bức di dời trong giai đoạn 12 tháng được xem xét.

Liên Hợp Quốc cho biết Bờ Tây bị chiếm đóng là nơi sinh sống của khoảng 3,4 triệu người Palestine. Ước tính của Ân xá Quốc tế vào tháng 4/2026 cho thấy người định cư chiếm khoảng 18% dân số Bờ Tây, dù việc so sánh còn phụ thuộc vào cách xác định địa giới, đặc biệt là có tính Đông Jerusalem hay không.

Tranh cãi pháp lý và chính trị

Lập trường của Liên Hợp Quốc, được tái khẳng định trong Nghị quyết 2334 của Hội đồng Bảo an, là các khu định cư Israel tại những vùng lãnh thổ bị chiếm đóng từ năm 1967, bao gồm Đông Jerusalem, “không có giá trị pháp lý” và cấu thành một “sự vi phạm trắng trợn” luật pháp quốc tế. Nghị quyết cũng yêu cầu chấm dứt ngay lập tức và hoàn toàn hoạt động định cư.

Các quan chức nhân quyền Liên Hợp Quốc cho rằng Israel có nghĩa vụ bảo vệ người Palestine, loại bỏ những người định cư đang dùng bạo lực để đẩy người Palestine khỏi nơi ở và chấm dứt hoạt động định cư. Một báo cáo khác của Liên Hợp Quốc cho biết Tòa án Công lý Quốc tế nhận định chính sách và hoạt động mở rộng khu định cư của Israel góp phần vào việc sáp nhập nhiều phần lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, đồng thời vi phạm quyền tự quyết của người Palestine.

Ân xá Quốc tế đi xa hơn khi mô tả các chính sách và hành động của Israel tại một số khu vực ở Bờ Tây là thanh lọc sắc tộc, đồng thời cáo buộc các tội ác chống nhân loại, bao gồm cưỡng bức di dời. Đây là đánh giá pháp lý và nhân quyền của tổ chức này, không phải phán quyết cuối cùng của một tòa án hình sự về riêng vụ bao vây ở Qusra.

Kết luận thận trọng nhất từ sự việc ở Qusra là: Ridi đã trở về được ngôi nhà của gia đình, nhưng các thông tin hiện có chưa cho thấy những người dân bên trong đã giành lại quyền tiếp cận an toàn, không bị hạn chế, hay mối đe dọa từ người định cư xung quanh đã được loại bỏ lâu dài. Vụ việc trở thành một hình ảnh nổi bật của cuộc tranh chấp rộng hơn về tài sản của người Palestine, sự mở rộng khu định cư và trách nhiệm bảo vệ dân thường tại Bờ Tây bị chiếm đóng.