HUR tuyên bố tấn công mạng Wildberries, làm gián đoạn thanh toán sau loạt vụ tập kích kho hàng

Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR, còn được gọi là DIU) tuyên bố đã phối hợp với nhóm tin tặc Cyber Corps tiến hành một chiến dịch nhằm vào hạ tầng số của Wildberries trong ngày 10–11/8. Theo phía Ukraine, cuộc tấn công đã làm gián đoạn kênh chăm sóc khách hàng từ xa chính, gây thêm áp lực cho các trung tâm liên lạc và khiến một phần hệ thống thanh toán hoạt động không ổn định. HUR cũng nói nhiều người dùng phàn nàn vì không thể hoàn tất giao dịch thanh toán.

HUR mô tả đây là mặt trận kỹ thuật số trong một chiến dịch rộng hơn nhằm vào Wildberries, sau nhiều tuần các kho hàng và đầu mối logistics của công ty bị drone tập kích. Ukraine cho rằng cuộc tấn công mạng nhằm làm gia tăng thiệt hại cho một mạng lưới mà Kyiv xem là có vai trò trong nền kinh tế thời chiến của Nga. Tuy nhiên, cơ chế xâm nhập, thời gian gián đoạn, mức độ ảnh hưởng và việc HUR hay Cyber Corps có thực sự đứng sau vụ việc vẫn chưa được xác minh độc lập. Wildberries chưa công khai xác nhận cuộc tấn công hoặc bình luận về các cáo buộc này.

HUR nói những hệ thống nào bị ảnh hưởng?

Theo tuyên bố của tình báo Ukraine, chiến dịch đã tác động đến ba nhóm dịch vụ chính:

• Kênh chăm sóc khách hàng từ xa: Kênh liên lạc từ xa chủ yếu của Wildberries bị gián đoạn.
• Trung tâm liên lạc: Các trục trặc được cho là khiến lưu lượng và áp lực xử lý tại các trung tâm liên lạc tăng lên.
• Thanh toán: Hạ tầng thanh toán bị mất ổn định một phần, dẫn đến các khiếu nại của người dùng về việc không thể thanh toán.

Nếu đúng, đây là những hệ thống mà khách hàng và người bán sử dụng trực tiếp mỗi ngày, chứ không chỉ là các nền tảng nội bộ. Dù vậy, hiện chưa có đánh giá độc lập cho biết hệ thống nào đã bị truy cập, dữ liệu có bị đánh cắp hoặc phá hủy hay không, sự cố kéo dài bao lâu và ảnh hưởng đến bao nhiêu người dùng.

Cuộc tấn công mạng liên quan gì đến các vụ đánh kho hàng?

Tuyên bố về chiến dịch mạng được đưa ra sau một loạt vụ drone tập kích các cơ sở của Wildberries trên khắp nước Nga. Các bản tin trước đó ghi nhận nhiều kho hàng bị đánh trúng, gây hỏa hoạn, làm nhân viên thiệt mạng hoặc bị thương và khiến hoạt động logistics bị gián đoạn. HUR cùng các quan chức Ukraine nói mạng lưới hậu cần của công ty đã chịu thiệt hại đáng kể trước khi chiến dịch mạng được công bố.

Trong các tuyên bố và bài viết liên quan, một số con số được nhắc đến gồm 23 kho hàng bị đánh trúng, 9 nhân viên thiệt mạng, hàng hóa trị giá ước tính 5,9 tỷ USD bị phá hủy và 7 trong 10 trung tâm logistics lớn nhất của công ty phải ngừng hoạt động. Đây nên được xem là các số liệu do các bên trong cuộc chiến đưa ra hoặc các ước tính ban đầu, không phải kết quả kiểm kê thiệt hại độc lập.

Trong một cuộc tấn công quy mô lớn khác của Ukraine, một cơ sở Wildberries tại Koledino, gần Podolsk, được cho là đã bốc cháy. Giới chức Nga nói cuộc tập kích trong đêm liên quan đến hàng trăm drone Ukraine, nhưng các thông tin hiện có chưa xác định chính xác mức độ thiệt hại đối với kết cấu kho và lượng hàng hóa bên trong.

Vì sao Ukraine coi một sàn bán hàng tiêu dùng là mục tiêu chiến tranh?

Wildberries chủ yếu bán hàng tiêu dùng, nhưng Ukraine cho rằng vai trò của công ty vượt xa hoạt động bán lẻ. HUR mô tả Wildberries là một thành tố quan trọng trong hệ thống logistics của Nga và là nguồn đóng góp cho hoạt động tài chính phục vụ chiến tranh. Tổng thống Volodymyr Zelensky cùng các quan chức Ukraine cũng cáo buộc các cơ sở logistics của Wildberries được sử dụng để cung cấp linh kiện drone, thiết bị định vị và những hàng hóa liên quan đến quân sự cho lực lượng Nga.

Lập luận này vẫn gây tranh cãi. Một số bài viết cho biết trên sàn có các mặt hàng liên quan đến quân sự, như linh kiện drone và áo giáp. Tuy nhiên, các phân tích khác không tìm thấy bằng chứng công khai cho thấy Wildberries được tích hợp một cách có hệ thống vào hạ tầng của Bộ Quốc phòng Nga. Điểm tranh luận cốt lõi là liệu một mạng lưới logistics thương mại quy mô lớn có nên bị xem là tuyến cung ứng quân sự chỉ vì một số hàng hóa được bán hoặc vận chuyển qua đó có thể hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Nga hay không.

Tatyana Kim và quy mô Wildberries khiến công ty trở thành biểu tượng

Quy mô của Wildberries phần nào lý giải vì sao công ty trở thành mục tiêu nổi bật. Từ một doanh nghiệp gia đình vận hành trong một căn hộ gần Moskva, Wildberries đã phát triển thành nhà bán lẻ trực tuyến lớn nhất nước Nga và một tác nhân kinh tế, logistics đáng kể. Người sáng lập kiêm tổng giám đốc Tatyana Kim thường được truyền thông mô tả là người phụ nữ giàu nhất Nga.

Vì thế, các cuộc tấn công mang ý nghĩa rộng hơn một vụ phá hoại cơ sở kinh doanh. Với Ukraine, đánh vào Wildberries là cách gây sức ép lên một mạng lưới thương mại mà Kyiv cho rằng đang hỗ trợ nền kinh tế thời chiến của Nga. Với chính quyền Nga và công ty, đây là các cuộc tấn công nhằm vào hoạt động thương mại dân sự, người lao động, người bán hàng và hàng triệu khách hàng. Kim gọi các vụ tập kích kho hàng là “những hành động khủng bố” gây ảnh hưởng đến dân thường và hàng triệu người dùng.

Hai bên đưa ra những cách diễn giải trái ngược

• Lập trường của Ukraine: Các kho hàng và trung tâm logistics của Wildberries có liên hệ với việc cung cấp hàng hóa quân sự cho lực lượng Nga, đồng thời góp phần tài trợ cho chiến tranh; vì vậy, Kyiv xem mạng lưới này là một mục tiêu chiến lược.
• Lập trường của Nga và Wildberries: Đây là các cơ sở thương mại dân sự. Các cuộc tấn công gây nguy hiểm cho người lao động và làm gián đoạn dịch vụ được hàng triệu người sử dụng. Kim công khai lên án các vụ tập kích là khủng bố.

Giới chức Nga đã xác nhận thương vong, hỏa hoạn và thiệt hại tại một số địa điểm cụ thể, nhưng bác bỏ mô tả của Kyiv rằng Wildberries là một cơ sở logistics quân sự. Những thông tin công khai hiện nay chưa giải đáp đầy đủ hàng hóa đã di chuyển qua mạng lưới này như thế nào, hay từng kho hàng có trực tiếp được sử dụng để cung cấp cho lực lượng Nga hay không.

Những chi tiết vẫn chưa được kiểm chứng

Phần quan trọng nhất của câu chuyện hiện vẫn dựa chủ yếu vào tuyên bố của tình báo và quan chức Ukraine, cùng các thông tin từ giới chức và truyền thông Nga. Các câu hỏi còn bỏ ngỏ gồm:

• HUR và Cyber Corps có thực sự chịu trách nhiệm cho sự cố kỹ thuật số hay không;
• những hệ thống nào của Wildberries đã bị xâm nhập;
• các vấn đề về chăm sóc khách hàng và thanh toán kéo dài bao lâu;
• có bao nhiêu người dùng không thể thanh toán hoặc hoàn tất đơn hàng;
• 7 trong 10 trung tâm logistics lớn nhất có thực sự ngừng hoạt động hoàn toàn hay không;
• con số 23 kho hàng bao gồm các địa điểm bị đánh trực tiếp, thiệt hại lan rộng hay các vụ gián đoạn tạm thời;
• ước tính thiệt hại hàng hóa 5,9 tỷ USD phản ánh giá trị hàng bị phá hủy, tổn thất kinh doanh rộng hơn hay một đánh giá ban đầu trong thời chiến.

Cho đến khi Wildberries hoặc một tổ chức độc lập về an ninh mạng và thiệt hại đưa ra thêm thông tin, vụ việc nên được mô tả là HUR tuyên bố đã thực hiện, chứ chưa phải một cuộc tấn công mạng đã được xác lập độc lập. Điều rõ ràng hơn là Ukraine đang xem một mạng lưới thương mại điện tử và logistics lớn như một phần của hạ tầng kinh tế, thậm chí có thể liên quan đến quân sự, của Nga; còn Moskva và Wildberries khẳng định chiến dịch này đang gây tổn hại cho hoạt động thương mại dân sự.