Vụ tấn công Skiros làm gián đoạn vận chuyển dầu ở Biển Đen ra sao?

Vụ tấn công tàu chở dầu Skiros là một bước leo thang đáng chú ý trong rủi ro thương mại quanh hoạt động xuất khẩu dầu có nguồn gốc Nga từ Biển Đen. Sau khi nhận hàng tại bến của Caspian Pipeline Consortium (CPC) gần Novorossiysk ngày 16/8, tàu Suezmax này bị một drone Ukraine đánh trúng khu vực cầu tàu, theo các thông tin được nhiều hãng truyền thông dẫn lại. Skiros có thể chở khoảng 1 triệu thùng dầu. Các báo cáo công khai cho biết không có thủy thủ bị thương và không xảy ra rò rỉ dầu ra biển.

Thiệt hại đối với một con tàu chỉ là phần nổi của sự việc. Điều đáng chú ý hơn là chiến dịch tấn công quanh Novorossiysk đã bắt đầu ảnh hưởng tới những tàu chở dầu thương mại cỡ lớn có liên hệ với các chủ tàu hoặc đơn vị quản lý phương Tây, thay vì chỉ nhắm vào những tàu thường được gắn với “đội tàu bóng tối” của Nga.

Skiros bị tấn công như thế nào?

Skiros nhận dầu thô có nguồn gốc Nga tại bến CPC, một cơ sở xuất khẩu gần Novorossiysk đồng thời xử lý cả dầu Kazakhstan. Con tàu bị tấn công sau khi rời bến hoặc đang hoạt động gần khu vực này vào ngày 16/8. Video và các tin tức ban đầu mô tả cuộc tấn công nhằm vào khu vực cầu tàu, dù thông tin công khai về mức độ hư hại vẫn còn hạn chế.

Vụ việc đặc biệt nghiêm trọng vì diễn ra gần một trung tâm xuất khẩu dầu lớn, chứ không phải trên một hành trình biệt lập. Skiros cũng là tàu lớp Suezmax — loại tàu thương mại lớn có thể chở khoảng 1 triệu thùng dầu. Vì vậy, sự cố trở thành lời cảnh báo trực tiếp đối với chủ tàu và bên thuê tàu tham gia vận chuyển dầu ở Biển Đen theo các tuyến thương mại thông thường.

Vì sao Bourda là phép so sánh quan trọng?

Skiros được đưa tin là tàu thứ hai liên quan đến IMS bị tấn công. Trước đó, Bourda, tàu Aframax thuộc sở hữu Hy Lạp và mang cờ Liberia, bị drone trên biển Ukraine đánh trúng gần Taman ngày 1/8 khi được cho là đang trên đường nhận dầu Nga. Công ty Windward mô tả Bourda là một trong những trường hợp đầu tiên được xác nhận bị đánh trúng nhưng không thuộc “đội tàu bóng tối” của Nga.

Đặt cạnh nhau, hai vụ Bourda và Skiros cho thấy mối liên hệ với hệ thống vận tải biển phương Tây không còn đủ để loại bỏ nguy cơ phát sinh từ hoạt động buôn bán dầu Nga. Quốc kỳ, chủ sở hữu, đơn vị quản lý, bên thuê tàu, loại hàng, tuyến đi và khoảng cách tới cảng mục tiêu đều có thể ảnh hưởng đến mức độ phơi nhiễm rủi ro của một con tàu.

Điều này không có nghĩa mọi tàu liên kết với phương Tây đều bị nhắm mục tiêu có chủ đích. Tuy nhiên, nó cho thấy ranh giới giữa rủi ro của “đội tàu bóng tối” và rủi ro thương mại thông thường đã trở nên kém đáng tin cậy hơn quanh các cảng dầu Nga ở Biển Đen.

Xuất khẩu dầu qua Novorossiysk bị gián đoạn, nhưng chưa bị chặn lâu dài

Các vụ tấn công nằm trong một chuỗi sự cố rộng hơn nhằm vào tàu và cơ sở cảng quanh Novorossiysk. Drone Ukraine trước đó đã buộc bến CPC và cơ sở dầu Sheskharis của Nga tạm dừng hoạt động. Sheskharis xử lý khoảng 700.000 thùng dầu mỗi ngày.

Tác động là đáng kể nhưng mang tính gián đoạn. Hoạt động bốc dầu tại Novorossiysk được nối lại ngày 17/8; một tàu Suezmax bắt đầu nhận dầu thô Kazakhstan KEBCO và một lô KEBCO khác dự kiến được bốc sau đó. Cảng này cũng xử lý các loại dầu Urals và Siberian Light của Nga.

Trình tự trên cho thấy chiến dịch tấn công gây trì hoãn, đóng cửa tạm thời, thay đổi tuyến và gia tăng rủi ro, thay vì tạo ra một cuộc phong tỏa vĩnh viễn. Hạ tầng xuất khẩu vẫn có thể mở cửa trở lại, nhưng mỗi lần gián đoạn đều làm tăng sự bất định đối với chủ hàng, cảng, nhà khai thác tàu và người mua.

Nhập khẩu dầu Nga của Thổ Nhĩ Kỳ giảm mạnh

Tác động rõ nhất ở hạ nguồn xuất hiện trong nguồn cung dầu thô vận chuyển bằng đường biển của Thổ Nhĩ Kỳ. Trong tháng 7, nước này nhận khoảng 900.000 tấn dầu từ các cảng Nga, giảm so với khoảng 1,2 triệu tấn trong tháng 6. Lượng dầu giao từ Biển Đen giảm một nửa so với tháng trước, xuống chỉ hơn 300.000 tấn, từ khoảng 600.000 tấn.

Khối lượng trong tháng 8 được dự báo còn giảm sâu hơn, xuống khoảng 200.000 tấn từ các cảng Nga ở Biển Đen. Những gián đoạn này ảnh hưởng tới các loại dầu mà Thổ Nhĩ Kỳ thường mua qua tuyến trên, gồm CPC Blend, KEBCO của Kazakhstan và Urals của Nga.

Các dữ liệu này không có nghĩa toàn bộ dầu có nguồn gốc Nga đã biến mất khỏi thị trường Thổ Nhĩ Kỳ. Chúng cho thấy các cuộc tấn công và việc cảng tạm dừng hoạt động đang làm tuyến vận chuyển trở nên kém ổn định và đắt đỏ hơn. Người mua có thể trì hoãn giao dịch, sử dụng tồn kho, thay đổi loại dầu hoặc tìm nguồn thay thế. Trong tháng 8, các nhà nhập khẩu Thổ Nhĩ Kỳ cũng được cho là tăng tìm kiếm nguồn dầu từ Brazil và Guyana để đa dạng hóa nguồn cung.

Rủi ro an toàn lan rộng tới toàn bộ tàu thương mại

Vụ Skiros xảy ra trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng về an toàn của các tàu dân sự hoạt động gần bờ biển Nga ở Biển Đen. Hy Lạp đã khuyến nghị các tàu thương mại mang cờ Hy Lạp tăng cường biện pháp an ninh sau những vụ tấn công trước đó nhằm vào tàu chở dầu tại hoặc gần bến CPC.

Thổ Nhĩ Kỳ cũng kêu gọi Nga và Ukraine bảo đảm an toàn hàng hải sau khi tàu Ro-Ro Nadezhda thuộc sở hữu Thổ Nhĩ Kỳ bị tấn công gần Novorossiysk. Ba thành viên thủy thủ đoàn bị thương nặng và toàn bộ thủy thủ đoàn phải được sơ tán.

Sự cố Nadezhda mở rộng vấn đề vượt ra ngoài ngành dầu khí. Tàu hàng, tàu Ro-Ro, tàu chở ngũ cốc và các phương tiện thương mại khác đều có thể gặp nguy hiểm chỉ vì hoạt động gần một cảng hoặc tuyến hàng hải nằm trong vùng ảnh hưởng của chiến dịch. Điều này có thể dẫn tới quy trình an ninh chặt chẽ hơn, chuyến đi chậm hơn, thay đổi tuyến và quyết định thận trọng hơn khi ghé cảng.

Bảo hiểm và cước vận tải làm chi phí tăng thêm

Một con tàu có thể vẫn nổi và rời khỏi vùng nguy hiểm an toàn nhưng vẫn trở nên đắt đỏ hơn nhiều về mặt thương mại. Các báo cáo trên thị trường tàu chở dầu cho biết chủ tàu đã cộng thêm phụ phí rủi ro vào cước vận chuyển tại Biển Đen sau hàng loạt cuộc tấn công.

Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cũng tăng mạnh sau các vụ tấn công tàu chở dầu trước đó. Phí cho chuyến ghé cảng Biển Đen được đưa tin ở mức khoảng 1% giá trị con tàu, so với khoảng 0,6–0,8% trước đó.

Nordic American Tankers cho biết một trong các tàu của công ty từng bị tấn công nhưng đã tới nơi an toàn; thủy thủ đoàn không bị thương và con tàu chỉ chịu hư hại nhẹ.

Những chi phí này có thể lan truyền xuyên suốt chuỗi cung ứng: chủ tàu yêu cầu cước cao hơn, công ty bảo hiểm định giá lại chuyến đi, bên thuê tàu tìm kiếm nguồn tàu thay thế và người mua phải trả nhiều hơn để bảo đảm giao hàng đúng hạn. Kết quả là số tàu sẵn sàng ghé các cảng Biển Đen dễ bị tấn công giảm xuống, trong khi chi phí vận hành tăng lên.

Vụ Skiros cho thấy điều gì?

Riêng vụ tấn công Skiros chưa đủ để dừng xuất khẩu dầu Nga. Ý nghĩa của nó nằm ở tác động cộng dồn. Cùng với các vụ đánh trúng tàu khác và những lần đóng cửa cảng tạm thời, sự cố cho thấy một chiến dịch drone có thể gây sức ép kinh tế mà không cần phong tỏa vĩnh viễn một tuyến vận tải.

Các tác động được truyền qua nhiều kênh:

• Gián đoạn tại cảng: hoạt động bốc dầu có thể bị đình chỉ trong lúc đánh giá thiệt hại và mức độ đe dọa an ninh.
• Thiếu tàu chở dầu: một số chủ tàu có thể tránh ghé các cảng Nga ở Biển Đen hoặc yêu cầu mức bù đắp rủi ro cao hơn.
• Chi phí vận hành tăng: bảo hiểm, cước vận tải, an ninh và nguy cơ trì hoãn đều gia tăng.
• Người mua chuyển nguồn: các nhà nhập khẩu Thổ Nhĩ Kỳ đã giảm mua dầu từ các cảng Nga khi hoạt động giao hàng qua Biển Đen trở nên kém ổn định hơn.
• Rủi ro dân sự lan rộng: các vụ tấn công tàu thương mại làm dấy lên lo ngại đối với thủy thủ đoàn và hàng hóa ngoài lĩnh vực dầu mỏ.

Kết luận thận trọng nhưng đáng chú ý là chiến dịch drone của Ukraine trong năm 2026 đang khiến hoạt động xuất khẩu dầu bằng đường biển của Nga khó khăn và tốn kém hơn, đồng thời chuyển thêm rủi ro sang chủ tàu, thủy thủ đoàn, công ty bảo hiểm, nhà kinh doanh, nhà nhập khẩu và đơn vị vận hành cảng. Việc bốc dầu được nối lại cho thấy tuyến này vẫn mở; vụ Skiros cho thấy sử dụng tuyến đó đã nguy hiểm hơn đáng kể.