“Chipflation”: Cơn sốt AI đang đẩy giá RAM, SSD và thiết bị điện tử lên cao

Đà tăng theo quý có thể chậm lại vì nền giá đã cao và nhu cầu tiêu dùng suy yếu. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa giá sẽ nhanh chóng quay về mức cũ: khi nguồn cung vẫn thiếu, giá tuyệt đối có thể tiếp tục neo cao.

Vì sao Samsung và SK Hynix ưu tiên AI thay vì điện thoại, PC?

Lý do trước hết là kinh tế. HBM và các loại bộ nhớ máy chủ tiên tiến phục vụ trung tâm dữ liệu AI có thể đem lại lợi nhuận cao hơn đáng kể so với bộ nhớ hàng hóa dành cho điện thoại, PC, TV hoặc máy chơi game. Các khách hàng AI cũng thường đặt số lượng lớn theo hợp đồng dài hạn, giúp nhà sản xuất dễ dự báo doanh thu và phân bổ công suất.

Đây không chỉ là câu chuyện nhu cầu tăng. Khi dây chuyền và quy trình được chuyển sang HBM hoặc bộ nhớ máy chủ tiên tiến, nguồn cung dành cho DRAM thông thường, LPDRAM và NAND cũng bị siết lại. Vì vậy, các hãng điện thoại và máy tính phải cạnh tranh với những khách hàng trung tâm dữ liệu có ngân sách lớn hơn.

Nvidia cũng đã phủ nhận một số suy đoán cho rằng các cấu hình Vera và Rubin bị cắt giảm chỉ vì thiếu linh kiện, đồng thời nói rằng các cấu hình được điều chỉnh theo từng mẫu sản phẩm và khách hàng. Dù vậy, các báo cáo thị trường vẫn cho thấy nguồn cung bộ nhớ là một ràng buộc đáng kể đối với kế hoạch AI thế hệ mới.

Khi nào khủng hoảng có thể đạt đỉnh?

Hiện chưa có mốc kết thúc được các bên thống nhất.

• TrendForce đánh giá nguồn cung DRAM có thể tiếp tục căng thẳng đến năm 2027.
• J.P. Morgan cho rằng sự mất cân đối cung – cầu có thể mất nhiều năm mới được giải quyết.
• Một số nhận định thận trọng hơn đặt thời điểm giảm căng thẳng đáng kể vào giai đoạn 2027–2028 hoặc muộn hơn; Deloitte thậm chí cho rằng tình trạng này có thể chưa dịu đi trước năm 2029. Đây đều là dự báo, chưa phải kết luận chắc chắn.

Cú sốc giá mạnh nhất trong ngắn hạn dường như tập trung ở bước tăng của quý I và quý II/2026. Nhưng ngay cả khi mức tăng từng quý giảm tốc, giá vẫn có thể duy trì ở mức cao vì năng lực sản xuất chưa theo kịp nhu cầu.

Người mua sẽ chịu tác động ra sao?

Các nhà sản xuất thiết bị có một số lựa chọn: tăng giá, giảm dung lượng RAM hoặc bộ nhớ lưu trữ, cắt bớt cấu hình, hoặc giảm sản lượng. Sản phẩm giá thấp và tầm trung dễ bị ảnh hưởng hơn vì bộ nhớ chiếm tỷ trọng lớn hơn trong giá thành, trong khi biên lợi nhuận mỏng hơn.

Reuters đưa tin nhu cầu toàn cầu dự kiến đối với smartphone, PC và máy chơi game suy yếu khi các công ty như HP và Raspberry Pi tăng giá bán hoặc phải hấp thụ chi phí linh kiện cao hơn.

Apple cũng cho biết giá bộ nhớ tăng đã bắt đầu gây áp lực lên lợi nhuận. Điều này cho thấy ngay cả một khách hàng rất lớn cũng không hoàn toàn miễn nhiễm với khủng hoảng nguồn cung.

Bloomberg nhận định quy mô toàn ngành thiếu bộ nhớ và các đợt tăng giá có thể trở thành yếu tố định hình quy mô thị trường smartphone trong cả năm tài chính.

Những bằng chứng hiện có ủng hộ nhận định rằng laptop, smartphone, phần cứng chơi game và các thiết bị dùng bộ nhớ flash sẽ chịu áp lực tăng giá trên diện rộng. Tuy nhiên, với TV và máy chơi game cầm tay, các nguồn được cung cấp mới chỉ chứng minh cơ chế tác động — DRAM/NAND đắt hơn — chứ chưa đủ để khẳng định mọi mẫu máy đều tăng giá hoặc thiếu hàng. Chưa có cơ sở cho một con số tăng giá toàn cầu chính xác đối với riêng hai nhóm này.

Vì sao không thể nhanh chóng xây thêm nhà máy để giải quyết thiếu hụt?

Một nhà máy bộ nhớ mới cần khoản đầu tư hàng tỷ USD, thiết bị chuyên dụng, thời gian xây dựng và lắp đặt, sau đó là nhiều bước kiểm định quy trình, sản xuất thử và xác nhận chất lượng với khách hàng. HBM còn đòi hỏi công nghệ xếp chồng và đóng gói tiên tiến.

Vì vậy, tín hiệu giá hôm nay không thể lập tức tạo ra nguồn cung mới trong vài tháng. Kế hoạch đầu tư 54 nghìn tỷ won, tương đương khoảng 38,1 tỷ USD, cho hai nhà máy bộ nhớ mới của SK Hynix cho thấy quy mô vốn cần thiết, nhưng những dự án như vậy không thể bổ sung sản lượng ngay lập tức.

Vera Rubin có thể khiến NAND và SSD tiếp tục căng thẳng

Nền tảng Vera Rubin của Nvidia có thể tạo thêm một điểm nghẽn ngoài DRAM và HBM. Kiến trúc lưu trữ bộ nhớ ngữ cảnh suy luận được dự báo sẽ cần lượng lớn NAND và SSD doanh nghiệp cho mỗi hệ thống.

Một ước tính được trích dẫn cho rằng mỗi hệ thống máy chủ Vera Rubin cần khoảng 1.152 TB NAND bổ sung để hỗ trợ cơ chế Inference Context Memory Storage (ICMS).

Nếu tốc độ triển khai Rubin tăng như dự báo, các nhà vận hành AI có thể khóa trước một lượng lớn chip NAND và SSD doanh nghiệp. Điều này có thể đẩy giá NAND lên cao hơn và làm giảm lượng bộ nhớ flash còn lại cho SSD tiêu dùng, điện thoại, máy chơi game và các thiết bị khác. Tuy nhiên, đây vẫn là dự báo về nhu cầu, chưa phải bằng chứng cho một cuộc khủng hoảng NAND toàn diện.

Các báo cáo gần đây cũng ghi nhận hoạt động mở rộng Vera Rubin đang gây sức ép lên nguồn cung NAND TLC và thị trường giao ngay. Dù một phần nhu cầu có thể đã được bao phủ bởi hợp đồng dài hạn, quy mô tiêu thụ dự kiến vẫn có khả năng thắt chặt thị trường.

Địa chính trị khiến việc tìm nguồn thay thế khó hơn

Apple đang đứng trước bài toán khó: hãng cần thêm bộ nhớ nhưng giá linh kiện tăng lại gây áp lực lên biên lợi nhuận. Việc thẩm định và phê duyệt một nhà cung cấp mới mất thời gian, trong khi chuỗi cung ứng của Apple chịu ảnh hưởng từ các hạn chế công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Apple đã công khai thừa nhận áp lực chi phí này.

Về lý thuyết, các nhà sản xuất bộ nhớ Trung Quốc có thể giúp đa dạng hóa nguồn cung DRAM phổ thông. Tuy nhiên, khả năng thay thế các doanh nghiệp dẫn đầu Hàn Quốc và Mỹ trong bộ nhớ tiên tiến bị giới hạn bởi công nghệ, quy trình chứng nhận với khách hàng, rủi ro kiểm soát xuất khẩu và các hạn chế của Mỹ đối với thiết bị cũng như bí quyết sản xuất bán dẫn tiên tiến.

Các nguồn được xem xét chưa đủ để khẳng định Apple đã thực hiện một sự chuyển dịch lớn và dứt khoát sang bộ nhớ Trung Quốc. Vì vậy, không nên coi đây là một xu hướng đã được xác nhận rộng rãi.

Tác động của địa chính trị không chỉ nằm ở giá cả mà còn ở khả năng thay thế. Các nhà sản xuất không thể lập tức chuyển dây chuyền sang quốc gia khác hoặc sao chép năng lực HBM tiên tiến trong thời gian ngắn.

Kết luận

“Chipflation” là hệ quả của sự tái phân bổ công suất theo hướng có lợi nhuận cao hơn, chứ không đơn thuần là một đợt thiếu chip ngắn hạn. AI đang hút HBM, DRAM máy chủ và có thể cả NAND doanh nghiệp; trong khi đó, các thiết bị tiêu dùng phải cạnh tranh cho phần công suất còn lại.

Người mua có thể sẽ thấy giá cao hơn, cấu hình thấp hơn hoặc thời gian chờ lâu hơn trong vài năm tới. Mức độ cải thiện phụ thuộc vào tốc độ xây dựng nhà máy, hiệu suất sản xuất HBM, kế hoạch mua hàng của các nhà cung cấp đám mây và diễn biến của các hạn chế công nghệ quốc tế.