Yemen trước nguy cơ chiến tranh lan rộng sau 181 đợt tấn công trong 24 giờ

Các nguồn tin đưa ra số người bị thương khác nhau: một bản tin nói có 35 người bị thương, trong khi nguồn khác ghi nhận 30 người bị thương trong đợt tấn công mới nhất. Vì vậy, thông tin hiện có phù hợp với khoảng 30–35 người bị thương, thay vì một con số duy nhất đã được xác nhận.

Houthi nói mục tiêu của họ là binh sĩ Saudi Arabia, kho vũ khí và thiết bị quân sự gần Mokha. Các quan chức chính phủ Yemen bác bỏ lập luận này, cho rằng cuộc tấn công đã đánh vào những cơ sở dân sự và kinh tế, trong đó có cảng. Do đây là các tuyên bố đối nghịch trong bối cảnh chiến tranh, chưa thể độc lập xác định mục tiêu thực sự cũng như toàn bộ mức độ thiệt hại.

Mokha không chỉ quan trọng với chiến trường địa phương. Cảng nằm gần eo biển Bab al-Mandab, cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ và là tuyến vận tải then chốt của thương mại quốc tế. Việc cảng đóng cửa làm dấy lên lo ngại về thương mại Yemen, khả năng tiếp cận hàng hải và nguy cơ các cuộc tấn công trên đất liền gây gián đoạn cho một hành lang vận tải rộng hơn.

Vì sao Liên Hợp Quốc cảnh báo nguy cơ chiến tranh trở lại?

Đặc phái viên Liên Hợp Quốc về Yemen Hans Grundberg nói với Hội đồng Bảo an rằng Yemen đang đối mặt nguy cơ quay lại chiến tranh quy mô lớn nghiêm trọng nhất kể từ lệnh ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian năm 2022. Hoạt động quân sự đã gia tăng tại các chiến tuyến từng bị đóng băng, trong khi các cuộc tấn công gây thương vong cho cả quân nhân và dân thường.

Ông Grundberg cũng cảnh báo những cuộc tấn công mới của Houthi nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ và vịnh Aden có thể kéo Yemen lún sâu hơn vào cuộc xung đột khu vực. Điều đáng lo không chỉ là số lượng đợt tấn công, mà là việc leo thang đang diễn ra đồng thời trên ba không gian: chiến tuyến nội bộ, hạ tầng cảng và các tuyến hàng hải quốc tế.

Lệnh ngừng bắn năm 2022 đã làm giảm giao tranh dữ dội trên phạm vi toàn quốc nhưng không giải quyết được xung đột chính trị của Yemen. Vì thế, bạo lực mới có nguy cơ phá vỡ giai đoạn tương đối yên ắng mong manh trong khi chưa có một thỏa thuận chính trị cuối cùng.

Mặt trận hàng hải và Saudi Arabia

Ngày 20/7, Houthi tuyên bố áp đặt cái gọi là “lệnh cấm hàng hải” hoặc phong tỏa hàng hải đối với tàu thuyền Saudi Arabia. Phát ngôn viên quân sự của nhóm nói biện pháp này nhằm đáp trả điều mà Houthi mô tả là việc Saudi Arabia phong tỏa các cảng và sân bay do Houthi kiểm soát tại Yemen. Các cơ quan thuộc liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu cảnh báo sẽ đáp trả một cách “cứng rắn”.

Sau đó, Houthi tuyên bố đã sử dụng tên lửa đạn đạo tấn công tàu chở dầu Saudi Arabia NCC GHAZAL, với lý do con tàu vi phạm lệnh cấm hàng hải. Nhóm này nói con tàu buộc phải quay đầu, trong khi các nguồn tin an ninh hàng hải xác nhận có một sự cố liên quan tới tàu chở dầu nhưng chưa độc lập xác minh toàn bộ tuyên bố của Houthi.

Eo biển Bab al-Mandab có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi Yemen và Saudi Arabia. Reuters dẫn phân tích cho rằng nếu eo biển bị đóng hoàn toàn, khoảng 7% nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị ảnh hưởng. Đây là kịch bản về nguy cơ gián đoạn, không phải xác nhận rằng nguồn cung hiện đã mất đi tỷ lệ này.

Al-Alimi bác bỏ một lệnh ngừng bắn tạm thời khác

Rashad al-Alimi, Chủ tịch Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen, nói các hành động tiếp theo của Houthi sẽ không bị bỏ qua. Ông khẳng định nhóm này sẽ không còn được phép một mình quyết định khi nào Yemen bước vào chiến tranh hay hòa bình.

Al-Alimi cũng bác bỏ việc quay lại một lệnh đình chiến hoặc ngừng bắn đơn giản. Thay vào đó, ông kêu gọi một nền hòa bình bền vững dựa trên nguyên tắc nhà nước độc quyền kiểm soát vũ khí và chủ quyền. Lộ trình ông đưa ra yêu cầu Houthi hạ vũ khí, tham gia đời sống chính trị và tranh cử như một lực lượng chính trị.

Lập trường này khiến khả năng nhanh chóng trở lại mô hình đình chiến trước đây bị thu hẹp. Nó cũng cho thấy tranh chấp chính trị cốt lõi phía sau leo thang quân sự: liệu một phong trào Houthi có vũ trang độc lập có thể tồn tại trong cấu trúc an ninh tương lai của Yemen hay mọi vũ khí cuối cùng phải đặt dưới quyền kiểm soát của nhà nước.

Áp lực nhân đạo tiếp tục gia tăng

Giao tranh mới diễn ra trong lúc Yemen vốn đã đối mặt với nhu cầu nhân đạo nghiêm trọng. Liên Hợp Quốc cho biết hơn một nửa dân số Yemen đang trải qua tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính, trong đó hàng triệu người phải đối mặt với mức thiếu ăn khẩn cấp.

Hoạt động cứu trợ cũng bị hạn chế do thiếu ngân sách. Tom Fletcher, quan chức phụ trách cứu trợ khẩn cấp của Liên Hợp Quốc, nói kế hoạch kêu gọi viện trợ mới chỉ được tài trợ khoảng 20%. Ông cảnh báo tình trạng thiếu kinh phí đang buộc các chương trình phải cắt giảm khẩu phần, đóng cửa phòng khám và chấm dứt nhiều dịch vụ bảo vệ.

Các thông tin hiện có cho thấy nguy cơ đói nghèo, di dời và suy giảm khả năng tiếp cận viện trợ đang tăng lên, đặc biệt nếu các cuộc tấn công tiếp tục làm gián đoạn cảng và những cộng đồng nằm dọc tiền tuyến. Tuy nhiên, chưa có cơ sở để kết luận nạn đói đã được tuyên bố trên toàn Yemen. Mối lo trước mắt là giao tranh mới có thể đẩy các cộng đồng vốn đã dễ tổn thương từ khủng hoảng sang mức mất an ninh lương thực nghiêm trọng hơn.

Hệ quả môi trường riêng biệt trong khu vực

Một vụ tràn dầu ngoài khơi đảo Qeshm của Iran, trên eo biển Hormuz, đang được xử lý trong thời gian xung đột khu vực lan rộng. Sự cố này không xảy ra tại Yemen, nhưng cho thấy cuộc đối đầu rộng hơn có liên hệ với Iran đã tạo ra các hậu quả môi trường bên cạnh thiệt hại quân sự và nhân đạo.

Kết luận

Con số đáng chú ý nhất là 181 đợt tác chiến trong 24 giờ, do Đại tá Majid al-Nazili, phát ngôn viên quân đội Yemen, công bố. Theo tuyên bố của phía chính phủ, các đợt đánh sử dụng máy bay không người lái, pháo binh và bệ phóng rocket nhằm vào vị trí, kho vũ khí, phương tiện cùng những khí tài quân sự khác của Houthi. Dù vậy, các số liệu về thương vong và mức độ phá hủy vẫn là những tuyên bố từ chiến trường.

Điều khiến đợt leo thang này đặc biệt nguy hiểm là phạm vi lan rộng: khu dân cư ở Marib bị tấn công, cảng Mokha đình chỉ hoạt động sau hơn 25 vụ phóng tên lửa, còn Houthi mở rộng đối đầu sang hoạt động vận tải biển liên quan tới Saudi Arabia. Khi Liên Hợp Quốc cảnh báo Yemen đang gần chiến tranh quy mô lớn hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ lệnh ngừng bắn năm 2022, xung đột không chỉ đe dọa làm trầm trọng thêm khủng hoảng nhân đạo trong nước mà còn có thể gây bất ổn cho khu vực Biển Đỏ.