Đề nghị bổ sung tên lửa Patriot của Ukraine vẫn chưa được giải quyết

Vấn đề thiếu tên lửa đánh chặn Patriot của Ukraine vẫn chưa có lời giải dứt điểm. Kyiv đã đạt được một thỏa thuận để nhận tên lửa do Mỹ sản xuất theo từng tháng, nhưng Tổng thống Volodymyr Zelenskyy cảnh báo số lượng này không đáp ứng nhu cầu. Trong năm 2026, lượng tên lửa phòng không mà các đồng minh cung cấp cho Ukraine cũng được cho là chỉ bằng khoảng một phần ba so với năm 2025, trong khi các cuộc tập kích của Nga gia tăng.

Điểm cấp bách không chỉ là liệu Ukraine có thể tự sản xuất tên lửa Patriot trong tương lai hay không. Câu hỏi lớn hơn là liệu đủ tên lửa đánh chặn có thể đến Ukraine trước khi Nga mở thêm các đợt tấn công tên lửa kéo dài và mùa đông bắt đầu hay không.

Tên lửa vẫn được chuyển giao, nhưng chưa đủ

Ngày 13/8, ông Zelenskyy nói Ukraine hiện chỉ nhận được khoảng 1% số tên lửa đánh chặn Patriot cần từ Washington. Ông kêu gọi Mỹ bán cho Kyiv 5% lượng tên lửa trong kho dự trữ của nước này, cho rằng con số đó có thể giúp Ukraine vượt qua mùa đông và bảo vệ người dân.

Trước đó, Ukraine cho biết lượng tên lửa phòng không nhận được trong năm 2026 chỉ bằng khoảng một phần ba mức của năm 2025, dù các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga trở nên dồn dập hơn.

Một thỏa thuận riêng giữa Mỹ và Ukraine предусматривает việc chuyển giao tên lửa Patriot hằng tháng. Tuy nhiên, Kyiv không công bố số lượng cụ thể và nhấn mạnh rằng các lô hàng này vẫn thấp hơn nhu cầu thực tế.

Vì vậy, đây mới chỉ là một cơ chế cung cấp có giới hạn, chưa phải giải pháp cho tình trạng thiếu hụt. Ukraine vẫn nhận được một phần tên lửa đánh chặn, nhưng những tuyên bố công khai của giới chức nước này cho thấy tốc độ tiêu thụ và các đợt tấn công của Nga đang vượt quá khả năng bổ sung.

Lập trường của ông Trump thay đổi ra sao?

Quan điểm công khai của Tổng thống Donald Trump về việc cung cấp và sản xuất Patriot đã thay đổi qua ba mốc chính trong tháng 7.

Ngày 8/7: tuyên bố cấp phép sản xuất

Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, ông Trump nói Mỹ sẽ cấp cho Ukraine giấy phép sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot. Reuters cho biết ông trình bày đây là cách để Ukraine tự sản xuất thêm vũ khí phòng thủ thay vì chỉ phụ thuộc vào các lô hàng từ Mỹ.

Sau đó, ông Zelenskyy mô tả vấn đề cấp phép là một thỏa thuận ở cấp chính trị, đồng thời cho biết Ukraine cũng kỳ vọng nhận được tên lửa PAC-3.

Ngày 28/7: được cho là từ chối yêu cầu khẩn cấp

Trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục ngày 28/7, ông Trump được cho là đã từ chối đề nghị của ông Zelenskyy về việc cung cấp thêm hàng trăm tên lửa đánh chặn Patriot. Một số tường thuật cho biết con số được Kyiv đề nghị vào khoảng 300 tên lửa.

Theo các nguồn tin được dẫn lại, ông Trump viện dẫn tình trạng hạn chế của kho dự trữ Mỹ và nhu cầu bảo vệ các cơ sở của Mỹ cùng các đối tác ở Trung Đông trong bối cảnh xung đột với Iran. Những thông tin này dựa trên lời kể của các nguồn nắm được cuộc thảo luận, không phải một bản ghi cuộc họp được công bố công khai.

Ngày 31/7: rút lại tuyên bố về giấy phép

Ba tuần sau tuyên bố tại Ankara, ông Trump nói Mỹ chưa đồng ý cho Ukraine sản xuất tên lửa Patriot và vấn đề vẫn đang được thảo luận. Ông cũng cho rằng đây là loại công nghệ khó có thể chuyển giao.

Điều đó khiến đề xuất cấp phép dừng ở mức tuyên bố chính trị, chưa trở thành một thỏa thuận hoàn chỉnh. Một tuyên bố công khai về việc cho phép sản xuất không đồng nghĩa với việc hai bên đã hoàn tất các thủ tục pháp lý, kỹ thuật, bảo mật và công nghiệp cần thiết.

Mỹ và NATO đang cân nhắc những phương án nào?

Bất chấp những hoài nghi của ông Trump, các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục. Reuters cho biết Mỹ đang bàn với Ukraine về nhiều cách hỗ trợ sản xuất và cung ứng Patriot.

Ukraine sản xuất linh kiện, Đức lắp ráp

Một phương án là để Ukraine sản xuất một số linh kiện Patriot, sau đó thực hiện khâu lắp ráp cuối cùng tại Đức. Cách làm này có thể giảm nhu cầu xây dựng toàn bộ dây chuyền sản xuất tên lửa trong một quốc gia đang có chiến sự. Tuy nhiên, phương án vẫn cần sự chấp thuận của Mỹ, phối hợp giữa các ngành công nghiệp và quy trình kiểm soát chất lượng chặt chẽ.

Một biến thể PAC-3 rẻ hơn

Các bên cũng thảo luận một biến thể PAC-3 có chi phí thấp hơn, thay cho tên lửa PAC-3 MSE tiên tiến hơn. Phương án rẻ hơn có thể giúp kéo dài nguồn cung, nhưng các nguồn hiện có chưa cho biết biến thể này đã được phê duyệt để sử dụng tại Ukraine hay thời điểm giao hàng cụ thể.

Tìm thêm tên lửa từ các đồng minh

Mỹ và NATO đang tìm cách huy động thêm tên lửa đánh chặn từ các nước châu Âu, trong đó có Hy Lạp, Tây Ban Nha và Ba Lan. Đặc phái viên NATO Matthew Whitaker cũng tham gia nỗ lực tìm nguồn cung.

Đây là hướng có thể giải quyết nhu cầu trước mắt trực tiếp hơn so với xây dựng dây chuyền sản xuất mới. Tuy nhiên, nó phụ thuộc vào việc các đồng minh có sẵn sàng và đủ khả năng rút tên lửa khỏi kho dự trữ vốn cũng đang hạn chế của họ hay không.

Vì sao sản xuất theo giấy phép không thể giải quyết thiếu hụt trước mắt?

Ngay cả khi Washington chính thức bật đèn xanh, những tên lửa Patriot mới sản xuất cũng sẽ không thể đến Ukraine trong thời gian ngắn. Reuters đưa tin Ukraine sẽ phải chờ ít nhất một năm hoặc lâu hơn mới nhận được các tên lửa được sản xuất theo những phương án đang được thảo luận.

Đặc phái viên Ukraine tại Washington Olha Stefanishyna nói việc thiết lập dây chuyền sản xuất trong lãnh thổ Ukraine có thể mất từ 12 tháng đến 5 năm.

Khoảng thời gian này không chỉ bao gồm việc xây dựng nhà máy. Chương trình còn cần các nhà cung cấp được phê chuẩn, nhân sự chuyên môn, cơ sở an toàn, quy trình thử nghiệm, chứng nhận và cơ chế chuyển giao công nghệ nhạy cảm của Mỹ.

Nói cách khác, sản xuất trong nước có thể là giải pháp tăng năng lực phòng không về dài hạn, nhưng không thể thay thế số tên lửa đang sẵn có trong kho của Mỹ và các nước đồng minh.

Đề xuất sử dụng Starlink để tấn công bệ phóng tên lửa

Trong lúc nguồn Patriot bị hạn chế, ông Zelenskyy cũng tìm một cách khác để giảm áp lực từ các cuộc tấn công tên lửa của Nga. Ông đề nghị Tổng thống Trump giúp Ukraine xin Elon Musk cho phép sử dụng Starlink để dẫn đường cho các cuộc tấn công nhằm vào những địa điểm phóng tên lửa của Nga nằm sâu trong lãnh thổ nước này.

Ông Musk đến nay vẫn không chấp thuận đề nghị. Các tường thuật cho rằng ông lo ngại việc hỗ trợ kiểu này có thể khiến chiến sự leo thang; một số nguồn khác nói ông cho rằng Ukraine nên theo đuổi một thỏa thuận hòa bình.

Khi ông Zelenskyy đề nghị ông Trump tác động đến ông Musk, tổng thống Mỹ được cho là không đưa ra cam kết rõ ràng.

Đề xuất Starlink không thể thay thế vai trò của Patriot. Patriot đánh chặn tên lửa sau khi chúng được phóng, còn phương án Starlink nhằm hỗ trợ tấn công vào hạ tầng phóng tên lửa từ trước. Việc không được chấp thuận khiến Kyiv vẫn phải đối mặt với bài toán cũ: nguồn tên lửa phòng thủ hạn chế và chưa có phương án tức thời nào thực hiện được cùng một nhiệm vụ.

Bài toán của Kyiv: cần bảo vệ ngay, nhưng phải tự chủ về lâu dài

Tranh cãi hiện nay phản ánh khoảng cách giữa nhu cầu bảo vệ trước mắt và mục tiêu tự chủ quốc phòng dài hạn. Ukraine cần tên lửa đánh chặn ngay trong mùa đông sắp tới, trong khi các kế hoạch sản xuất mới phải mất ít nhất một năm mới bắt đầu tạo ra nguồn cung, thậm chí lâu hơn để đạt quy mô đáng kể.

Với Washington, quyết định cung cấp Patriot bị chi phối bởi nhu cầu cạnh tranh và những lo ngại về lượng dự trữ của Mỹ. Với Kyiv, các số liệu công khai cho thấy khoảng cách giữa số tên lửa cần thiết và số lượng dự kiến nhận được đang ngày càng lớn.

Vì thế, mô tả chính xác nhất về tình hình hiện nay là “hỗ trợ có giới hạn đang được đàm phán”, chứ chưa phải một thỏa thuận Patriot hoàn tất. Các lô hàng hằng tháng từ Mỹ và khả năng chuyển giao thêm từ châu Âu có thể giúp Ukraine giảm bớt áp lực, còn sản xuất theo giấy phép vẫn chỉ là một khả năng dài hạn với nhiều chi tiết chính trị và kỹ thuật chưa được chốt.