Vì sao tàu thuyền qua eo biển Hormuz gần như tê liệt?

Một số chuyến hiếm hoi vẫn tiếp tục cũng cho thấy mức độ bất thường của tình hình: trong 5 lượt đi qua hôm thứ Bảy có một tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) không chở hàng nhưng đã tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS), cùng một tàu chở khí cỡ rất lớn mang cờ Ấn Độ đi theo tuyến của Iran. Đây là dấu hiệu cho thấy những chuyến còn lại đang áp dụng biện pháp bảo mật đặc biệt hoặc lựa chọn lộ trình khác thường.

Tuy nhiên, “không ghi nhận lượt tàu nào” không đồng nghĩa chắc chắn không có bất kỳ con tàu nào vượt eo biển. Tàu có thể tắt bộ phát AIS để tránh bị theo dõi. Bloomberg từng ghi nhận một số tàu đi qua trong trạng thái “tàng hình”, với toàn bộ 6 tàu chở hàng hóa vượt Hormuz vào một ngày Chủ nhật đều tắt thiết bị phát tín hiệu.

Dù vậy, dữ liệu quan sát được vẫn phản ánh sự sụt giảm chưa từng thấy của hoạt động thương mại. Trước đó, nhiều tàu đã dừng lại hoặc quay đầu sau các vụ tấn công và khi lệnh phong tỏa của Mỹ được nối lại. Ngày 16/7, chỉ 9 tàu vượt eo biển, giảm từ 13 tàu vào ngày hôm trước; không có tàu VLCC hay tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng nào được nhìn thấy đi qua.

Giá dầu phản ứng ra sao?

Căng thẳng tại Hormuz và vụ tấn công nhà máy lọc dầu Jazan đã góp phần thúc đẩy đợt tăng giá dầu hồi tuần trước. Ngày 9/8, giá dầu Brent chốt phiên tăng 4,99%, tương đương 4,17 USD, lên 87,72 USD/thùng. Dầu WTI của Mỹ tăng 5,05%, tương đương 3,95 USD, lên 82,13 USD/thùng.

Đến ngày 11/8, Brent tiếp tục tăng 1,4% lên 88,91 USD/thùng, còn WTI tăng 1,3% lên 83,20 USD/thùng khi hy vọng về một thỏa thuận Mỹ-Iran suy yếu.

Dù vậy, mức tăng chưa phản ánh đầy đủ một cú sốc nguồn cung toàn diện. Thị trường có thể đã tính trước một phần rủi ro, đồng thời kỳ vọng một số dòng hàng vẫn tiếp tục qua các tuyến thay thế hoặc trong trạng thái không phát tín hiệu. Nhưng nếu phong tỏa kéo dài hoặc các cuộc tấn công mở rộng, giá dầu vẫn có thể tăng mạnh hơn.

Vì sao Hormuz quan trọng với kinh tế toàn cầu?

Eo biển Hormuz là cửa ngõ nối Vịnh Ba Tư với các tuyến hàng hải quốc tế. Trước khủng hoảng, tuyến này vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng giao dịch bằng đường biển.

Một cuộc gián đoạn kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu của các nước sản xuất dầu khí vùng Vịnh và nguồn cung LNG. Chi phí thuê tàu, bảo hiểm chiến tranh và nhiên liệu có thể tăng, kéo theo giá vận tải, điện, thực phẩm và nhiều sản phẩm công nghiệp.

Các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng sẽ chịu sức ép lớn hơn. Ngược lại, nếu gián đoạn chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, doanh nghiệp và chính phủ còn có thể giảm tác động bằng cách sử dụng kho dự trữ, đổi tuyến vận chuyển và điều chỉnh nguồn cung.

Rủi ro lớn nhất là thời gian kéo dài

Khi đàm phán vẫn bế tắc, Iran được cho là gắn việc khôi phục vận tải với những nhượng bộ từ Mỹ, trong khi Washington tuyên bố có thể duy trì phong tỏa trong thời gian dài. Vì thế, chưa có dấu hiệu đáng tin cậy về một giải pháp tức thời.

Tuyên bố của Tổng thống Donald Trump kêu gọi người Mỹ chấp nhận giá xăng cao hơn phần nào cho thấy chi phí chính trị và kinh tế đã bắt đầu lan tới người tiêu dùng. Điểm then chốt hiện nay không chỉ là có bao nhiêu tàu vượt Hormuz, mà là tình trạng này kéo dài bao lâu: một đợt gián đoạn ngắn có thể được kiểm soát, còn phong tỏa lâu ngày có nguy cơ biến thành cú sốc lạm phát và tăng trưởng trên diện rộng.