Iran có thể hình sự hóa việc liên hệ với truyền thông và tổ chức nước ngoài

Phạm vi dự luật được cho là rộng hơn, bao gồm việc liên hệ với:

• truyền thông nước ngoài;
• các đại sứ quán;
• trường đại học và viện nghiên cứu ở nước ngoài;
• tổ chức, cơ quan nước ngoài; và
• các thực thể hoạt động trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa hoặc xã hội dân sự.

Các điều khoản được báo chí đưa tin cũng có thể hạn chế việc gửi thông tin, ảnh hoặc video ra nước ngoài; nhận học bổng từ chính phủ hoặc trường đại học nước ngoài chưa được phê duyệt; cũng như hợp tác khoa học với trường đại học, viện nghiên cứu hoặc tổ chức nước ngoài nếu chưa có sự chấp thuận của Bộ Tình báo Iran.

Do toàn văn dự luật chưa được công bố, những nội dung trên nên được hiểu là các điều khoản được đưa tin trong bản dự thảo, chưa phải mô tả chắc chắn về một đạo luật đã được ban hành.

Các mức phạt được đề cập

Đối với một số hành vi liên quan đến truyền thông, trong đó có trả lời các cơ quan bị coi là thù địch và gửi ảnh hoặc video, mức phạt được đưa tin là từ 6 tháng đến 2 năm tù. Khoảng hình phạt tương tự cũng được đề cập đối với hoạt động hợp tác khoa học với các tổ chức nước ngoài khi chưa được phê duyệt.

Những hậu quả khác được báo cáo gồm hạn chế nghề nghiệp, phạt tiền và các biện pháp liên quan đến tài sản. Tuy nhiên, phạm vi cũng như cách áp dụng các hình phạt này còn phụ thuộc vào văn bản cuối cùng.

Một số nguồn cho biết Tòa án Cách mạng có thể thụ lý các vụ án nghiêm trọng theo dự luật và áp dụng mức án lên tới 30 năm tù. Các nguồn hiện có chưa xác định rõ tội danh cụ thể nào có thể chịu mức án tối đa này. Vì vậy, không nên hiểu rằng một cuộc phỏng vấn hoặc liên hệ học thuật thông thường đương nhiên sẽ bị phạt 30 năm tù.

Tác động đối với việc liên lạc với truyền thông nước ngoài

Dự luật có thể tạo ra các mức rủi ro khác nhau tùy thuộc vào cơ quan truyền thông nước ngoài. Liên hệ với các cơ quan bị xếp vào nhóm “thù địch” được cho là sẽ bị cấm, trong khi phỏng vấn những cơ quan truyền thông nước ngoài khác có thể phải thông báo hoặc xin phép Bộ Tình báo.

Cơ chế này có thể khiến nhà báo, nhà nghiên cứu, chuyên gia, nhà phân tích và các nguồn tin phải đối mặt với trách nhiệm hình sự khi thực hiện những hoạt động vốn thường thấy trong đưa tin quốc tế hoặc tranh luận công khai. Nó cũng có thể khuyến khích xu hướng tự kiểm duyệt, bởi chính quyền Iran sẽ quyết định cơ quan nào bị coi là “thù địch” và hoạt động nào bị xem là chịu ảnh hưởng nước ngoài. Đây là khả năng có thể xảy ra từ các hạn chế được báo cáo, không phải một kết quả đã được xác nhận.

Hợp tác học thuật và kinh tế có thể bị ảnh hưởng

Phạm vi được đưa tin của dự luật không chỉ dừng ở hoạt động báo chí. Học bổng nước ngoài, lời mời dự hội nghị, quan hệ đối tác nghiên cứu và hợp tác khoa học có thể phụ thuộc vào sự chấp thuận của chính phủ hoặc việc hợp tác với những cơ quan được xem là được phép.

Các nguồn tin cũng mô tả những hạn chế đối với hoạt động kinh tế và việc liên hệ với các thực thể nước ngoài nếu chưa được cấp phép. Nếu được ban hành theo hình thức này, dự luật có thể khiến hoạt động hợp tác quốc tế thường nhật trở nên thiếu chắc chắn về mặt pháp lý đối với trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức văn hóa và các nhóm xã hội dân sự.

“Ảnh hưởng nước ngoài” và chính sách của chính phủ

Dự luật được xây dựng trên lập luận ngăn chặn sự xâm nhập của các cơ quan tình báo, chính phủ và tổ chức nước ngoài. Vì thế, ý nghĩa của nó rộng hơn một lệnh cấm hoạt động gián điệp đơn thuần: bản dự thảo được đưa tin có thể cho phép nhà chức trách rà soát các mối quan hệ, hoạt động chia sẻ thông tin và những đề xuất mà họ cho là chịu ảnh hưởng của các tác nhân nước ngoài.

Một số bài viết đề cập khả năng áp dụng các mức phạt nghiêm khắc, trong đó có án tù tới 30 năm, đối với những đề xuất hoặc hoạt động bị cho là do cơ quan tình báo nước ngoài tác động. Tuy nhiên, thông tin hiện có chưa đủ để xác định các điều khoản này sẽ được diễn giải và áp dụng như thế nào.

Vai trò của Tòa án Cách mạng và Hội đồng Giám hộ

Tòa án Cách mạng: Các bản tin cho biết cơ quan này có thể thụ lý một số cáo buộc nghiêm trọng theo khuôn khổ dự luật. Tòa án Cách mạng cũng được nhắc đến cùng khả năng áp dụng mức án lên tới 30 năm tù, nhưng chưa rõ chính xác những tội danh nào sẽ chịu mức án tối đa đó.

Hội đồng Giám hộ: Việc Quốc hội bỏ phiếu mới chỉ là một bước trong quy trình lập pháp của Iran. Hội đồng Giám hộ phải thẩm tra dự luật để đánh giá sự phù hợp với Hiến pháp và luật Hồi giáo. Cơ quan này có thể phê chuẩn hoặc trả lại văn bản để chỉnh sửa, đồng nghĩa phạm vi và mức phạt cuối cùng vẫn có thể thay đổi.

Dự luật nằm trong xu hướng siết kiểm soát rộng hơn

Đề xuất mới được đưa ra sau những đạo luật khác trong năm 2025 nhằm tăng hình phạt đối với các hành vi bị cáo buộc là gián điệp hoặc hợp tác với Mỹ, Israel và những thực thể bị coi là thù địch. Các thông tin về đạo luật riêng này cho biết một số hình thức hợp tác bị cáo buộc có thể chịu hình phạt rất nặng, bao gồm khả năng án tử hình.

Nhìn tổng thể, các biện pháp này cho thấy phạm vi quản lý đang dịch chuyển từ những tội danh gián điệp được xác định tương đối hẹp sang việc kiểm soát hoạt động chuyển giao thông tin, phỏng vấn truyền thông nước ngoài, quan hệ học thuật, học bổng và hợp tác với các tổ chức ở nước ngoài. Dù vậy, dự luật “chống xâm nhập” vẫn mới ở giai đoạn đề xuất; ảnh hưởng pháp lý thực tế sẽ phụ thuộc vào văn bản được Quốc hội và Hội đồng Giám hộ thông qua.