Mốc mùa thu 2027 của Nga ở Donbas: Vì sao có thể chi phối đàm phán hòa bình Ukraine?

Mốc mùa thu năm 2027 được nhắc đến trong các báo cáo không phải là thời hạn tác chiến đã được Nga xác nhận. Đây là đánh giá cho rằng Moscow có thể tiếp tục cuộc chiến nhằm giành quyền kiểm soát hoàn toàn Donbas, đồng thời coi thời điểm này như một cột mốc để cân nhắc lại các lựa chọn quân sự và ngoại giao nếu mục tiêu chưa hoàn tất.

Mùa thu 2027 thực sự có ý nghĩa gì?

Các báo cáo mô tả mục tiêu của Nga theo hai hướng liên quan: trước hết, Moscow muốn kiểm soát ít nhất phần còn lại của tỉnh Donetsk vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Ukraine; sau đó, mùa thu năm 2027 có thể trở thành thời điểm Điện Kremlin đánh giá lại khả năng tiếp tục chiến đấu hay chuyển sang đàm phán.

Vì vậy, đây nên được hiểu là một mục tiêu chính trị - quân sự, không phải lịch trình chắc chắn. Kyiv đã thông báo với chính quyền Tổng thống Donald Trump rằng Nga có thể gặp khó khăn trong việc chiếm phần lãnh thổ còn do Ukraine kiểm soát, ngay cả vào năm 2027. Lập luận của Ukraine là đà tiến quân của Nga đã chậm lại đáng kể.

Vì sao các đề xuất ngừng bắn vẫn bế tắc?

Nút thắt lớn nhất là quyền kiểm soát lãnh thổ. Nga đã bác bỏ một lệnh ngừng bắn chỉ đóng băng chiến tuyến hiện tại và yêu cầu Ukraine từ bỏ phần Donetsk còn nằm trong tay Kyiv. Theo cách tiếp cận này, một khoảng dừng vẫn để Ukraine kiểm soát một phần Donbas sẽ duy trì nguyên trạng mà Moscow tuyên bố muốn thay đổi.

Lập trường của Ukraine hoàn toàn ngược lại. Kyiv không muốn một lệnh tạm ngừng giao tranh khiến nước này dễ bị tổn thương trước một cuộc tấn công mới. Ukraine yêu cầu các bảo đảm an ninh được xác định rõ ràng và có khả năng thực thi trong bất kỳ thỏa thuận lâu dài nào.

Kết quả là một thế bế tắc trong đàm phán: diễn biến trên chiến trường được kỳ vọng sẽ làm thay đổi tương quan ngoại giao. Nga dường như muốn tiếp tục gây sức ép để cải thiện vị thế trước khi thương lượng, trong khi Ukraine và các đối tác cố ngăn việc nhượng lãnh thổ trở thành cái giá cho một lệnh ngừng bắn thiếu cơ chế bảo đảm.

Nguy cơ leo thang trước khi có đàm phán

Các quan chức và chuyên gia phương Tây được dẫn lại trong các báo cáo cho rằng chiến tranh có thể trở nên tàn khốc hơn nếu Moscow tiếp tục theo đuổi các mục tiêu lãnh thổ. Kịch bản này có thể bao gồm việc gia tăng các cuộc tấn công vào vị trí quân sự của Ukraine và hạ tầng dân sự.

Khả năng Nga tiến hành một đợt huy động quân mới sau cuộc bầu cử quốc hội cũng đã được đề cập, nhưng chưa nên xem đây là quyết định đã được xác nhận. Một số thông tin nói về khả năng có thêm đợt tuyển quân, trong khi các nguồn khác dẫn đánh giá của tình báo Ukraine về kế hoạch huy động quy mô lớn hơn. Sự khác biệt này rất quan trọng: một kế hoạch được báo cáo hoặc một dự báo không đồng nghĩa với việc Điện Kremlin đã ra quyết định cuối cùng, cũng không bảo đảm quy mô huy động sẽ diễn ra như dự kiến.

Vì sao những thời hạn bị lỡ trước đây làm suy yếu độ tin cậy của mốc 2027?

Mốc năm 2027 xuất hiện trong bối cảnh Nga từng nhiều lần đặt rồi lùi thời hạn kiểm soát Donbas. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết hồi tháng 6 rằng Moscow đã 15 lần đặt và trì hoãn thời hạn chiếm Donetsk kể từ khi cuộc xâm lược toàn diện bắt đầu.

Các đánh giá độc lập về chiến trường cũng đặt dấu hỏi đối với những lịch trình trước đó của Nga. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định thời hạn bao vây dải phòng thủ còn lại của Ukraine tại Donetsk là “cực kỳ thiếu thực tế”, xét đến tốc độ tiến quân của Nga và quy mô chiến dịch cần thiết.

Những đánh giá này không chứng minh rằng Nga không thể giành thêm lãnh thổ trong tương lai. Tuy nhiên, chúng cho thấy cần nhìn mốc mùa thu 2027 một cách thận trọng. Đây là thời điểm gắn với kết quả mà Moscow mong muốn, còn tiến độ thực tế phụ thuộc vào nhân lực Nga, sức kháng cự của Ukraine, mức độ tiêu hao trên chiến trường và sự phức tạp của các chiến dịch tại các đô thị lớn.

Vì sao Pháp, Đức và Anh chuẩn bị một khuôn khổ riêng?

Pháp, Đức và Vương quốc Anh — thường được gọi là nhóm E3 trong bối cảnh này — đang xây dựng một khuôn khổ nhằm bảo đảm châu Âu vẫn có tiếng nói trong các cuộc đàm phán tương lai giữa Nga và Ukraine. Các quan chức châu Âu lo ngại chính quyền Tổng thống Trump có thể tiến hành thương lượng với Moscow mà không để các chính phủ châu Âu tham gia.

Mối lo này không chỉ mang tính thủ tục. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ tác động đến lệnh trừng phạt của châu Âu, sắp xếp lãnh thổ, tư thế quân sự của Ukraine sau chiến tranh và các bảo đảm an ninh cần thiết để ngăn nguy cơ Nga tái tấn công. Vì vậy, các chính phủ châu Âu muốn có ảnh hưởng đối với một thỏa thuận mà họ sẽ phải cùng tài trợ và hỗ trợ thực thi.

Sáng kiến E3 cũng nhằm phối hợp lập trường châu Âu trước khi một cơ hội đàm phán có thể xuất hiện. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa E3 tự động đại diện cho mọi chính phủ châu Âu. Các nước Baltic và một số quốc gia nằm gần Nga, Belarus hoặc Ukraine đã bày tỏ nghi ngại về việc Pháp và Đức lên tiếng thay cho toàn châu Âu mà không có sự ủy nhiệm rộng hơn.

Các nước châu Âu tiền tuyến lo ngại điều gì?

Với những quốc gia nằm ở sườn phía đông và phía bắc châu Âu, kết quả cuộc chiến là vấn đề răn đe an ninh, không chỉ là câu chuyện về đường biên giới Ukraine. Một thỏa thuận thưởng cho việc dùng vũ lực để thay đổi lãnh thổ, hoặc khiến Ukraine không còn đủ năng lực ngăn chặn một cuộc tấn công mới, có thể làm gia tăng cảm giác bị đe dọa của các nước này.

Đó là lý do bảo đảm hậu chiến trở thành trọng tâm trong tranh luận ở châu Âu. Vấn đề không chỉ là châu Âu có một ghế tại bàn đàm phán hay không, mà còn là thỏa thuận cuối cùng có bảo đảm Ukraine tiếp tục nhận được hỗ trợ quân sự và duy trì năng lực tự vệ đáng tin cậy hay không. Các đề xuất của châu Âu và Mỹ đã bao gồm hỗ trợ dài hạn sau xung đột, dù những cam kết này vẫn chưa tương đương với một bảo đảm tự động theo kiểu NATO.

Kết luận

Mốc mùa thu năm 2027 nên được xem là dấu hiệu về tham vọng của Điện Kremlin và một thời điểm có thể mở ra ngoại giao mới, chứ không phải dự báo đáng tin cậy rằng Nga chắc chắn sẽ kiểm soát toàn bộ Donbas vào lúc đó.

Các yêu sách lãnh thổ của Moscow, việc tiếp tục bác bỏ một lệnh ngừng bắn đơn giản và nguy cơ leo thang đều nằm trong một chiến lược chung: cải thiện vị thế trước khi ngồi vào bàn thương lượng.

Sức kháng cự của Ukraine cùng lịch sử nhiều lần lỡ thời hạn của Nga khiến kết quả quân sự vẫn khó đoán. Đồng thời, nỗ lực xây dựng khuôn khổ đàm phán độc lập của châu Âu cho thấy bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai cũng sẽ không chỉ được đánh giá bằng việc giao tranh có dừng lại hay không, mà còn bằng việc ai định hình các điều khoản và liệu Ukraine có đủ khả năng ngăn chặn cuộc chiến tiếp theo hay không.