Iran được cho là treo thưởng 30.000 USD cho người bắt hoặc giết quân nhân Mỹ

Tư lệnh Lục quân Iran, Thiếu tướng Amir Hatami, được cho là đã công bố khoản thưởng tương đương 5 tỷ toman, tức khoảng 30.000 USD, cho bất kỳ ai giết hoặc bắt giữ rồi giao nộp một quân nhân Mỹ mà ông gọi là “kẻ xâm lược” cho Lục quân Iran. Thông tin được đưa ra ngày 16/8, trong bối cảnh căng thẳng Mỹ–Iran tiếp tục gia tăng quanh eo biển Hormuz.

Hatami đã công bố điều gì?

Theo các bản tin dẫn lại phát biểu của Hatami, kế hoạch được xây dựng sau khi có “số lượng lớn” đề nghị từ những người muốn tham gia hoặc hỗ trợ nỗ lực chiến tranh của Iran. Khoản thưởng áp dụng cho người giết một quân nhân Mỹ, hoặc bắt giữ rồi giao người đó cho Lục quân Iran.

Mức 30.000 USD chỉ là giá trị quy đổi gần đúng của 5 tỷ toman. Do tỷ giá đồng rial Iran biến động, giá trị chính xác tính theo USD có thể thay đổi; các nguồn nhìn chung đều mô tả khoản thưởng cơ bản ở mức khoảng 30.000 USD.

Vì sao phụ nữ được nói là nhận gấp đôi?

Hatami cho biết những phụ nữ Iran “dũng cảm” hoặc “nhiệt huyết” thực hiện hành động này sẽ nhận gấp đôi khoản thưởng tiêu chuẩn, tương đương khoảng 60.000 USD theo mức quy đổi được đưa tin. Các nguồn hiện có trình bày đây như một hình thức ghi nhận sự tham gia và lòng can đảm của phụ nữ, chứ không phải một điều kiện quân sự hay tiêu chuẩn tác chiến riêng.

Các tài liệu được cung cấp không giải thích cụ thể hơn về cơ sở pháp lý, tôn giáo hoặc hành chính của khoản thưởng theo giới tính. Vì vậy, cách diễn đạt thận trọng nhất là xem đây như một tuyên bố mang tính biểu tượng, thay vì suy diễn thành một cơ chế chính sách chính thức mà Hatami chưa công bố.

Những chi tiết tác chiến nào còn bỏ ngỏ?

Hatami không nói rõ:

• quân nhân Mỹ có thể bị nhắm đến hoặc bắt giữ ở đâu;
• hành động đủ điều kiện sẽ diễn ra khi nào;
• ai đủ điều kiện nhận tiền;
• việc bắt giữ, tử vong hoặc giao nộp sẽ được xác minh ra sao; hay
• khoản thưởng sẽ được chi trả bằng cách nào và vào thời điểm nào.

France 24 và các bản tin khác lưu ý rằng Hatami không đưa ra địa điểm hay thời gian cụ thể cho một chiến dịch như vậy. Do đó, tuyên bố này là bằng chứng về một lời đe dọa và động lực tài chính được công bố, nhưng chưa chứng minh Iran đã thiết lập một chương trình treo thưởng có ngân sách, quy trình và cơ chế thực thi rõ ràng—hay đã có ai hành động để nhận tiền.

Một chi tiết khác, rằng Iran sẽ mua lại khẩu súng được sử dụng với giá gấp đôi để trưng bày trong bảo tàng, chỉ xuất hiện trong một kết quả mạng xã hội do người dùng tạo ra và chưa được các nguồn tin đáng tin cậy hơn xác nhận độc lập. Vì vậy, không nên xem đây là phần đã được xác lập của thông báo.

Tuyên bố này liên quan thế nào đến xung đột Mỹ–Iran?

Thông tin về khoản thưởng xuất hiện trong bối cảnh cuộc xung đột, theo các tài liệu được cung cấp, bắt đầu sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28/2. Một lệnh ngừng bắn tạm thời sau đó được nối tiếp bằng thỏa thuận sơ bộ hồi tháng 6, nhằm chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Reuters cho biết nội dung thỏa thuận chưa được công khai và một lệnh đình chiến lâu dài vẫn cần được đàm phán.

Eo biển Hormuz—tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman—tiếp tục là điểm gây sức ép chính. Iran gắn việc mở lại tuyến đường này với nhiều điều kiện, trong đó có chấm dứt chiến tranh, dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ, bồi thường thiệt hại chiến tranh và rút lực lượng Mỹ khỏi khu vực.

Iran và Oman cũng đã thảo luận một khuôn khổ nhằm quản lý hoặc mở lại hoạt động hàng hải qua eo biển. Các kênh truyền thông Iran cho biết thỏa thuận sẽ cấm tàu Mỹ và Israel, đồng thời có thể xử phạt bên vi phạm; trong khi các bản tin khác mô tả cuộc đàm phán là nỗ lực khôi phục hoạt động vận tải ổn định.

Trong bối cảnh đó, phát biểu của Hatami có thể được hiểu là một phần trong sự leo thang ngôn từ rộng hơn liên quan đến sự hiện diện quân sự của Mỹ, Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Riêng tuyên bố này không xác định một chiến dịch cụ thể, cũng không chứng minh quân đội Mỹ đang hiện diện trên bộ bên trong lãnh thổ Iran.

Có thể kết luận gì?

Kết luận được các nguồn hỗ trợ rõ nhất là: người đứng đầu Lục quân Iran đã công khai nêu khoản thưởng khoảng 30.000 USD cho việc giết hoặc bắt giữ rồi giao nộp một quân nhân Mỹ, kèm mức thưởng gấp đôi cho phụ nữ thực hiện thành công.

Tuy nhiên, bằng chứng hiện có chưa cho thấy chương trình sẽ vận hành thế nào, có ngân sách hoặc cơ chế thực thi được xác minh hay không, cũng như chưa cho biết đã có ai tìm cách nhận khoản tiền này chưa.

Những tuyên bố khác liên quan đến cuộc xung đột—chẳng hạn các chi tiết về tàu USS Abraham Lincoln, phát biểu chính trị của Mỹ về việc kiểm soát Hormuz, hoặc con số chính xác về lượng dầu và hoạt động vận tải toàn cầu bị gián đoạn—cần được đánh giá riêng, không nên mặc nhiên xem là đã được chứng minh chỉ dựa trên thông báo về khoản thưởng.