Cơn sốt diesel lan rộng: Từ châu Âu đến nguy cơ giá 30 rand/lít ở Nam Phi

Châu Âu bước vào khủng hoảng với lượng dự trữ mỏng

Khi tồn kho thấp, một gián đoạn nguồn cung nhỏ cũng có thể gây tác động lớn hơn. Lượng diesel dự trữ tại châu Âu được cho là đang ở gần mức thấp nhất kể từ năm 2022, trong khi biên lợi nhuận lọc dầu diesel đã lên mức kỷ lục. Người mua vì thế phải cạnh tranh để giành các lô hàng giao ngay, thay vì rút nhiên liệu từ kho để hấp thụ cú sốc.

Đó là lý do giá dầu thô không thể giải thích toàn bộ mức tăng hiện nay. Ngay cả khi giá dầu thô ổn định, diesel vẫn có thể đắt đỏ nếu công suất lọc dầu, tuyến vận chuyển và lượng nhiên liệu trong kho đều bị hạn chế. Tín hiệu tăng giá đang đến từ thị trường nhiên liệu thành phẩm không kém gì từ thị trường nguyên liệu đầu vào.

Vì sao diesel ở Nam Phi có thể tiến sát 30 rand/lít?

Nam Phi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá sản phẩm dầu quốc tế, chi phí vận chuyển và các khoản chi phí theo giá nhập khẩu, cùng biến động của đồng rand. Khi giá diesel trên thị trường toàn cầu tăng, những yếu tố này có thể được phản ánh vào công thức tính giá nhiên liệu hằng tháng của nước này.

Các báo cáo tại Nam Phi dự báo giá diesel bán buôn có thể tăng khoảng 2,73–2,89 rand/lít. Nếu tình trạng thiếu bù chi phí hiện tại tiếp diễn, mức giá có thể lên khoảng 29,79 rand/lít.

Tuy nhiên, mốc 30 rand nên được hiểu là một dự báo, không phải mức giá bán lẻ chính thức chắc chắn áp dụng trên toàn quốc. Giá thực tế còn có thể khác nhau tùy loại diesel, khu vực và quyết định điều chỉnh giá chính thức. Việc phụ thuộc nhiều hơn vào nhiên liệu nhập khẩu cũng khiến Nam Phi nhạy cảm trước các cú gián đoạn nguồn cung quốc tế.

Vì sao diesel có thể gây lạm phát nhanh hơn giá dầu thô?

Diesel được sử dụng trực tiếp trong xe tải, máy kéo, thiết bị khai khoáng, máy móc xây dựng và nhiều dây chuyền công nghiệp. Một đợt tăng giá kéo dài vì thế có thể nhanh chóng làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và sản xuất lương thực. Khi nhà máy lọc dầu gặp sự cố và logistics nhiên liệu bị đình trệ, người sử dụng vừa phải trả nhiều tiền hơn cho nhiên liệu, vừa phải cạnh tranh trong một thị trường khan hàng.

Một cú sốc giá dầu thô không tự động tạo ra tác động giống nhau ở mọi thị trường nhiên liệu. Dầu thô vẫn phải được đưa qua nhà máy lọc dầu để trở thành các sản phẩm sử dụng được; giá cuối cùng còn phụ thuộc vào công suất lọc dầu, tồn kho, vận tải biển và nhu cầu từng khu vực.

Nói cách khác, khủng hoảng hiện nay cho thấy thiếu nhiên liệu thành phẩm có thể trở thành cú sốc kinh tế rõ rệt, ngay cả khi giá dầu thô trên bảng điện tử không phản ánh đầy đủ mức độ căng thẳng.

Điều gì có thể giúp giá diesel hạ nhiệt?

Giá diesel khó trở lại bình thường nếu chỉ một yếu tố được cải thiện. Thị trường cần đồng thời có các tuyến vận chuyển trong khu vực an toàn và ổn định hơn, công suất lọc dầu được khôi phục, các hạn chế xuất khẩu lớn được chấm dứt hoặc nguồn cung thay thế đủ để bổ sung lại lượng dự trữ.

Việc tung một phần hàng tồn kho có thể giúp giảm áp lực trong ngắn hạn, nhưng lượng dự trữ thấp khiến thị trường vẫn dễ tổn thương trước một gián đoạn mới. Bài học rộng hơn là nền kinh tế phụ thuộc vào nhiên liệu thành phẩm có thể sử dụng, chứ không chỉ vào dầu thô.

Mức chênh lệch bất thường giữa diesel và nhiên liệu máy bay tại châu Âu, cùng nguy cơ diesel Nam Phi tiến gần 30 rand/lít, cho thấy những trục trặc tại tuyến hàng hải, nhà máy lọc dầu và kho dự trữ có thể nhanh chóng lan tới doanh nghiệp và người tiêu dùng.