Nắng nóng châu Âu năm 2026 có thể khiến EU thiệt hại 180 tỷ euro

Pháp được dự báo là nền kinh tế lớn chịu ảnh hưởng nặng nhất, với mức giảm 1,4 điểm phần trăm trong tăng trưởng, đủ đẩy nền kinh tế nước này vào mức suy giảm 0,6% . Tuy nhiên, kịch bản của Triodos không phải là bảng thống kê thiệt hại chính thức của EU; đây là một ước tính về quy mô tác động kinh tế được Reuters, Politico và nhiều hãng truyền thông khác dẫn lại .

Một phân tích riêng của tổ chức nghiên cứu Verdant ước tính các đợt nóng đã khiến kinh tế Anh mất ít nhất 4,4 tỷ bảng Anh sản lượng kể từ tháng 5 .

Sông cạn, vận tải và công nghiệp nặng tê liệt

Theo chương trình quan sát Trái đất Copernicus của EU, bốn con sông lớn gồm Rhine, Danube, Loire và Po đều xuống mức thấp kỷ lục hoặc gần kỷ lục trong tháng 8 năm 2026 . Tác động đến logistics và công nghiệp nặng xuất hiện gần như ngay lập tức.

Tại điểm nghẽn quan trọng Kaub trên sông Rhine ở Đức, mực nước giảm xuống dưới 25 cm — mức thấp nhất trong gần 150 năm — khiến sà lan chỉ có thể chở khoảng một phần năm tải trọng thông thường . Hãng thép Đức Thyssenkrupp buộc phải giảm sản lượng gang nóng tại nhà máy Duisburg vì mực nước thấp cản trở việc giao nguyên liệu qua sông Rhine .

Một phần hàng hóa phải chuyển sang đường sắt, làm chi phí vận chuyển tăng và kéo dài thời gian giao than, quặng cùng các nguyên liệu công nghiệp . Trên sông Danube, tình hình còn nghiêm trọng hơn. Mực nước tại Paks, Hungary, xuống âm 123 cm vào ngày 31 tháng 7, thấp hơn kỷ lục âm 98 cm được ghi nhận năm 2018 . Tàu thuyền không thể chở đầy tải, còn hoạt động thương mại từ Slovakia và Hungary tới Romania, Bulgaria bị gián đoạn bởi thời gian chờ kéo dài .

Các nhà máy điện hạt nhân đối mặt giới hạn vận hành

Hạn hán đã phơi bày một điểm dễ tổn thương quan trọng của hệ thống năng lượng châu Âu: các nhà máy điện hạt nhân cần nước sông để làm mát, nhưng khi sông vừa cạn vừa ấm, khả năng vận hành an toàn bị hạn chế.

Nhà máy điện hạt nhân Paks của Hungary là trường hợp đáng chú ý nhất. Cơ sở này thường cung cấp gần một nửa lượng điện của cả nước. Ngày 30 tháng 7, Thủ tướng Peter Magyar cảnh báo nhà máy có thể phải đóng cửa hoàn toàn — lần đầu tiên trong lịch sử 44 năm .

Đến ngày 2 tháng 8, Paks chỉ còn hoạt động ở hơn 10% công suất 2.000 MW, với một trong tám tua-bin còn vận hành . Ông Magyar gọi tình hình là “nghiêm trọng” và cảnh báo nguy cơ nhà máy ngừng hoạt động hoàn toàn . Sau khi mực nước Danube tạm thời tăng, sản lượng được khôi phục lên 25% vào giữa tháng 8, nhưng sự cố cho thấy các nhà máy điện hạt nhân ven sông có thể dễ bị tổn thương thế nào trong khí hậu nóng hơn .

Tại Romania, Nuclearelectrica — nhà sản xuất điện hạt nhân thuộc sở hữu nhà nước — phải ngắt lò phản ứng cuối cùng còn hoạt động khỏi lưới điện vào đầu tháng 8 do mực nước Danube xuống mức thấp kỷ lục. Đây cũng là lần đầu tiên sự việc xảy ra ở Romania . Tại Pháp, nơi điện hạt nhân cung cấp khoảng hai phần ba sản lượng điện, một số nhà máy cũng phải giảm công suất vì sông không còn đủ nước làm mát .

Tổng cộng, hơn sáu lò phản ứng hạt nhân trên khắp châu Âu đã phải ngừng hoạt động hoặc giảm sản lượng vì các vấn đề liên quan đến hệ thống làm mát .

Giá khí đốt tăng, hệ thống năng lượng chịu thêm áp lực

Giá khí đốt tự nhiên vốn đã ở mức cao do cú sốc năng lượng rộng hơn liên quan đến chiến tranh Iran. Tuy nhiên, các sự cố mất hoặc giảm công suất điện do hạn hán đã tạo thêm áp lực .

Khi thủy điện và điện hạt nhân suy giảm, nhu cầu sử dụng các nhà máy điện khí để bù đắp tăng lên. Điều này khiến hệ thống năng lượng dễ bị ảnh hưởng hơn bởi giá cao và rủi ro nguồn cung . Hungary đã ban bố tình trạng cảnh báo trên toàn quốc trong suốt tháng 8 vì sản lượng điện giảm do hạn hán và lưu lượng sông thấp . Chính phủ các nước buộc phải thực hiện những biện pháp đặc biệt để duy trì nguồn điện .

Nông nghiệp chịu sức ép nghiêm trọng

Nắng nóng, hạn chế sử dụng nước, đất suy kiệt và thiệt hại do cháy rừng đã làm giảm năng suất cây trồng cũng như hiệu quả chăn nuôi trên khắp châu lục. Trung tâm Nghiên cứu Chung của EU cho biết tình trạng hạn hán xấu đi trong tháng 7 và tháng 8, đẩy các con sông lớn xuống mức thấp kỷ lục và góp phần làm bùng phát các vụ cháy rừng bất thường .

Đơn vị nghiên cứu Energy and Climate Intelligence Unit ước tính riêng đợt nóng tháng 6 có thể làm giảm khoảng 2 tỷ euro giá trị vụ thu hoạch ngũ cốc ở châu Âu. Pháp và Hungary chiếm gần ba phần tư tổng thiệt hại ước tính . Khoảng 9 triệu tấn ngũ cốc được dự báo sẽ mất trên toàn châu Âu .

Nông dân phải đối mặt với tình trạng đất khô hạn thuộc nhóm nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận. Nhiều quốc gia áp dụng các biện pháp hạn chế sử dụng nước khẩn cấp, trong đó phần lớn miền nam nước Anh ban hành lệnh cấm dùng vòi tưới .

Cái giá về sức khỏe con người

Thiệt hại nhân mạng là phần nghiêm trọng nhất của cuộc khủng hoảng. Dữ liệu chính thức từ EuroMOMO — mạng lưới theo dõi tử vong được Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu cùng Tổ chức Y tế Thế giới hỗ trợ — ghi nhận hơn 10.000 ca tử vong vượt mức bình thường chỉ trong đợt nóng cuối tháng 6. Hơn 9.000 ca trong số đó thuộc nhóm từ 65 tuổi trở lên . Riêng Pháp ghi nhận ít nhất 5.764 ca tử vong vượt mức bình thường trong giai đoạn này .

Đến đầu tháng 8, các ước tính tích lũy tiếp tục được điều chỉnh tăng. Đức báo cáo 11.900 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong 7 tháng đầu năm, Pháp hơn 5.700 ca và Tây Ban Nha 3.001 ca tính đến ngày 30 tháng 6 .

Một bảng tổng hợp cộng đồng trên Wikipedia đưa ra con số khoảng 30.891 ca tử vong vượt mức bình thường trên toàn châu Âu. Tuy nhiên, phương pháp quy kết khác nhau và độ trễ trong báo cáo có nghĩa con số này vẫn chưa được xác lập như một tổng số cuối cùng . WHO cũng cảnh báo những tuần tiếp theo có thể tiếp tục nguy hiểm khi các đợt nóng nối tiếp nhau .

Nghịch lý: Thị trường chứng khoán vẫn lập đỉnh

Bất chấp thiệt hại lan rộng, thị trường chứng khoán châu Âu vẫn đạt mức cao kỷ lục trong cùng thời gian. Một số nhà phân tích mô tả sự đối lập này như một dạng “phủ nhận” rủi ro khí hậu .

Florian Ielpo, trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô tại ngân hàng Thụy Sĩ Lombard Odier, nói với AFP rằng mùa báo cáo lợi nhuận quá tích cực và những lo ngại trước mắt về lạm phát do tình hình Iran khiến hiện tượng nóng lên toàn cầu bị xem là vấn đề thứ yếu .

Reuters lưu ý rằng chỉ số chứng khoán phản ánh kỳ vọng về lợi nhuận tương lai, lãi suất, cơ cấu ngành và dòng vốn toàn cầu — chứ không phải toàn bộ rủi ro vật chất dài hạn của biến đổi khí hậu . Vì vậy, thị trường có thể đang tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn cùng các câu chuyện về năng lượng và địa chính trị, trong khi đánh giá thấp những tổn thất lặp lại đối với hạ tầng, nguồn cung lương thực, năng suất lao động và ngành bảo hiểm .

Dù vậy, một bộ phận nhà đầu tư đã bắt đầu chú ý hơn. Khối lượng giao dịch các hợp đồng tương lai thời tiết dành riêng cho châu Âu tăng gần 30% trong năm 2026, trong khi tổng giao dịch các sản phẩm liên quan đến thời tiết gần như không đổi .

Bài học dài hạn: Hạn hán không còn chỉ là rủi ro nông nghiệp

Đợt nắng nóng và hạn hán ở châu Âu năm 2026 cho thấy rõ một thực tế: hạn hán không còn chỉ là vấn đề của nông nghiệp. Nó đã trở thành một điểm nghẽn liên ngành, ảnh hưởng đến vận tải, sản xuất công nghiệp, độ tin cậy của hệ thống điện, sức khỏe cộng đồng và tăng trưởng kinh tế vĩ mô .

Sự phụ thuộc của các nhà máy điện hạt nhân vào mực nước sông, tính dễ tổn thương của chuỗi cung ứng dựa vào sông Rhine và tác động trực tiếp của nhiệt độ cực đoan lên năng suất lao động đều đang định hình một thực tế mới cho kinh tế châu Âu. Như một phân tích của Reuters nhận định, mùa hè này đã đưa “thực tế khắc nghiệt của biến đổi khí hậu” đến với nền kinh tế châu Âu — và quá trình tính toán đầy đủ các chi phí mới chỉ bắt đầu .