Khủng hoảng eo biển Hormuz: Cú sốc nguồn cung khiến giá dầu nhớt tăng gấp ba và đảo lộn thị trường hàng hóa toàn cầu

Khủng hoảng dầu nhớt: Một cuộc tấn công tên lửa đã phá vỡ chuỗi cung ứng dầu nhớt tổng hợp toàn cầu

Cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất ở hạ nguồn là thị trường dầu nhớt, cụ thể là dầu gốc Nhóm III — nguyên liệu tinh chế cao cấp để sản xuất dầu nhớt tổng hợp. Chuỗi cung ứng đã bị phá vỡ do sự kết hợp giữa một cuộc tấn công trực tiếp vào cơ sở sản xuất và lệnh phong tỏa trên diện rộng.

Cuộc tấn công vào nhà máy Pearl GTL

Vào ngày 18 tháng 3 năm 2026, tên lửa của Iran đã bắn trúng Khu công nghiệp Ras Laffan của Qatar, làm hư hại một trong hai dây chuyền xử lý tại nhà máy Pearl GTL của Shell, nhà máy chuyển đổi khí thành lỏng lớn nhất thế giới. Ước tính sửa chữa của Shell cho dây chuyền đó là khoảng một năm . Vì Pearl GTL là nguồn cung cấp dầu gốc Nhóm III+ chủ lực toàn cầu, việc ngừng hoạt động một phần đã loại bỏ một khối lượng lớn khỏi một thị trường vốn đã bị thắt chặt .

Giá gần như tăng gấp ba

Giá dầu gốc Nhóm III đã tăng gần gấp ba so với mức trước chiến tranh, đạt khoảng 4.000 USD/tấn ở châu Âu và Mỹ . Riêng tại châu Âu, giá đã tăng từ khoảng 1.000 EUR/tấn vào tháng 2 lên khoảng 3.500 EUR/tấn vào tháng 7 năm 2026 . Dịch vụ Thông tin Hàng hóa Độc lập (ICIS) mô tả tình hình đặc biệt nghiêm trọng đối với Nhóm III, nơi thời gian phục hồi lâu hơn đáng kể do sự gián đoạn cơ cấu — bao gồm cả sự cố ngừng hoạt động tại Pearl GTL .

Sự thiếu hụt cơ cấu, không chỉ là vấn đề vận chuyển

Gần 44% dầu gốc Nhóm III được sử dụng trong dầu nhớt trên toàn cầu đến từ chỉ ba nhà sản xuất ở Vịnh Ba Tư — tất cả đều bị khóa sau eo biển Hormuz đóng cửa . Điều này đã tạo ra một sự thiếu hụt cơ cấu tức thời mà việc mở cửa lại Hormuz một mình không thể giải quyết được, bởi vì sự cố ngừng hoạt động tại Pearl GTL là một tổn thất sản xuất riêng biệt và kéo dài. Ngay cả sau khi có lệnh ngừng bắn, tổng nguồn cung Nhóm III trong năm dự kiến vẫn ở dưới mức công suất bình thường, với sự ổn định không được dự kiến cho đến cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 .

Các nhà sản xuất ô tô chịu áp lực

Toyota và Nissan đã ban hành công văn cho các đại lý hạn chế sử dụng dầu nhớt tổng hợp 0W-20 và 5W-30, với nguồn cung Nhóm III đang ở mức thấp hơn khoảng 44% so với công suất bình thường . Các nhà sản xuất ô tô lớn đã phải xoay xở để đảm bảo nguồn cung thay thế và ngăn chặn tình trạng ngừng dây chuyền sản xuất. Tờ Financial Times đưa tin rằng các nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới đang khẩn trương tìm cách ngăn chặn cuộc khủng hoảng dầu nhớt .

Ngành Hóa dầu & Polyethylene: Giao dịch trị giá 20–25 tỷ USD bị đình trệ

Khoảng 20 tỷ đến 25 tỷ USD hóa dầu và polyme từ Trung Đông thường xuyên vận chuyển qua eo biển mỗi năm. Hoạt động thương mại đó gần như bị đình trệ sau khi đóng cửa .

Đến cuối tháng 3 năm 2026, khoảng 50% công suất polyethylene toàn cầu đã ngừng hoạt động trực tiếp hoặc bị hạn chế gián tiếp do thiếu nguyên liệu thô . Giá nhựa và polyme tăng vọt lên mức cao nhất trong khoảng bốn năm, ảnh hưởng đến mọi thứ từ phụ tùng ô tô đến đồ chơi . Trung Đông chiếm hơn 40% xuất khẩu polyethylene toàn cầu vào năm 2025, khiến sự gián đoạn trở nên đặc biệt nghiêm trọng .

S&P Global Platts đưa tin vào tháng 7 năm 2026 rằng khả năng quay trở lại nhanh chóng khối lượng thương mại trước chiến tranh đối với hóa chất Trung Đông là khó xảy ra; các nút thắt cổ chai vận chuyển sẽ kéo dài ít nhất đến nửa cuối năm . ICIS ước tính rằng ngay cả sau khi eo biển mở cửa trở lại hoàn toàn, sẽ mất 12 đến 18 tháng để xuất khẩu polyme từ Trung Đông phục hồi hoàn toàn .

Giá phân bón: Mức tăng 20% toàn cầu đe dọa nguồn cung thực phẩm

Thị trường phân bón đã bị ảnh hưởng nặng nề vì khu vực Vịnh Ba Tư là một nhà xuất khẩu lớn urê, amoniac và phốt phát. Khoảng một phần ba thương mại phân bón đường biển toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz .

Dữ liệu của Liên Hợp Quốc cho thấy, từ tháng 4/2025 đến tháng 4/2026, xuất khẩu urê từ khu vực này đã giảm 83% . Xuất khẩu amoniac giảm 75%, và xuất khẩu metanol giảm 80% .

Giá tăng vọt và rủi ro an ninh lương thực

Tính đến giữa tháng 3 năm 2026, DAP và MAP đã tăng lên trên 700 USD/tấn, urê trên 600 USD/tấn, và UAN trên 400 USD/tấn . FAO dự báo giá phân bón sẽ tăng 20% trong năm 2026, gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu . Chỉ số giá phân bón của Ngân hàng Thế giới đã tăng hơn 12% trong quý 1 năm 2026, đạt mức cao nhất kể từ tháng 10 năm 2022 .

Phân tích của Đại học Illinois dự báo urê sẽ đạt đỉnh ở mức 782 USD/tấn ngắn vào tháng 6 năm 2026 ngay cả trong kịch bản "Mở cửa nhanh", và cao hơn đáng kể — lên tới 996 USD/tấn ngắn — trong kịch bản "Xung đột kéo dài" .

Khí công nghiệp: Thiệt hại gián tiếp đối với Helium và Neon

Liên Hợp Quốc đã ghi nhận sự gián đoạn nghiêm trọng đối với xuất khẩu khí công nghiệp từ khu vực này. Tác động gián tiếp đến heli — một sản phẩm phụ của quá trình xử lý khí tự nhiên — là rất nghiêm trọng: xuất khẩu khí tự nhiên qua eo biển đã giảm 95% . Qatar cung cấp khoảng 30% lượng heli của thế giới, một đầu vào quan trọng cho chất bán dẫn, chụp ảnh y tế (MRI) và hàng không vũ trụ . Với việc LNG và xử lý khí bị đình chỉ hiệu quả, năng lực sản xuất và xuất khẩu heli đã sụp đổ. Giá heli giao ngay đã tăng gấp đôi trong tháng đầu tiên của cuộc khủng hoảng và được dự báo sẽ tăng thêm 25–50% nếu sự gián đoạn kéo dài .

Chuỗi cung ứng Neon — quan trọng cho kỹ thuật in thạch bản laser trong sản xuất chip — cũng phải đối mặt với sự gián đoạn như một hệ quả từ hậu cần hóa dầu và khí công nghiệp bị thắt chặt .

Vận tải biển thương mại gần như đình trệ

Bảo hiểm đã trở nên không có sẵn hoặc đắt đỏ đến mức không thể mua được đối với các tàu quá cảnh eo biển, và các thuyền viên từ chối thực hiện hành trình. Vận tải thương mại gần như đình trệ ngoại trừ một số lượng rất nhỏ tàu trả "phí quá cảnh" cắt cổ cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo .

Liên Hợp Quốc báo cáo tổng khối lượng xuất khẩu cho 12 loại sản phẩm được theo dõi đã giảm 54% từ tháng 4/2025 đến tháng 4/2026 . Lầu Năm Góc đã làm chứng vào ngày 21 tháng 4 năm 2026 rằng việc rà phá hoàn toàn thủy lôi và mảnh vỡ ở eo biển sẽ mất khoảng sáu tháng .

Biến động giá dầu: Cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử

Dầu Brent đã tăng 8% từ 71,32 USD/thùng vào ngày 27 tháng 2 lên 77,24 USD/thùng chỉ riêng trong ngày 28 tháng 2 . Brent sau đó đã vượt trên 100 USD/thùng nhiều lần, đạt đỉnh 138 USD/thùng vào tháng 4 trước khi ổn định quanh mức 106 USD/thùng sau lệnh ngừng bắn . Đến tháng 7 năm 2026, dầu thô đang giao dịch trên 100 USD/thùng một lần nữa sau khi Iran bác bỏ đề xuất ngừng bắn của Mỹ .

Báo cáo Triển vọng Thị trường Hàng hóa tháng 4 năm 2026 của Ngân hàng Thế giới dự báo giá hàng hóa trung bình tăng 16% trong năm 2026 — lần tăng đầu tiên hàng năm kể từ năm 2022 — chủ yếu do việc đóng cửa Hormuz . Cú sốc nguồn cung được mô tả là lớn gấp ba đến năm lần so với lệnh cấm vận dầu mỏ của Ả Rập năm 1973 hoặc Chiến tranh vùng Vịnh năm 1990 về khối lượng bị loại khỏi thị trường toàn cầu .

Bên cạnh các tiêu đề: Các điểm dữ liệu chính

Chỉ số	Giá trị	Nguồn
Mức tăng giá dầu gốc Nhóm III	~3 lần (4.000 USD/tấn ở EU/Mỹ)
Nguồn cung Nhóm III toàn cầu từ các nhà sản xuất Vịnh	44%
Thời gian sửa chữa Pearl GTL	~1 năm
Công suất PE toàn cầu ngừng hoạt động/bị hạn chế	~50%
Mức giảm xuất khẩu urê (YoY)	83%
Mức tăng chỉ số giá phân bón (2026)	+20% (dự báo FAO)
Mức giảm xuất khẩu khí tự nhiên qua eo biển	95%
Mức giảm tổng xuất khẩu được theo dõi	54%
Đỉnh giá dầu Brent	~138 USD/thùng (tháng 4/2026)
Ước tính của Lầu Năm Góc để làm sạch eo biển	6 tháng
Mức tăng chỉ số giá hàng hóa của WB (2026)	16%

Phục hồi: Một năm hoặc hơn, ngay cả trong các kịch bản lạc quan

Cuộc khủng hoảng có hai mốc thời gian phục hồi riêng biệt không diễn ra đồng bộ. Bản thân eo biển Hormuz có thể mở cửa trở lại cho tàu thuyền trong vòng sáu tháng kể từ khi bắt đầu các hoạt động rà phá . Nhưng cuộc khủng hoảng dầu gốc Nhóm III có một đồng hồ riêng, dài hơn: chỉ riêng việc sửa chữa Pearl GTL của Shell đã ước tính mất một năm . Ngay cả sau lệnh ngừng bắn, ICIS dự kiến sẽ có một giai đoạn từ sáu đến chín tháng trước khi đạt được sự ổn định, nghĩa là khả năng trở lại bình thường có lẽ không phải cho đến cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 .

Đối với polyethylene và hóa dầu rộng hơn, ICIS ước tính sự phục hồi 12-18 tháng cho xuất khẩu polyme Trung Đông sau khi mở cửa trở lại, bao gồm các điều khoản ngừng bắn, bình thường hóa thị trường bảo hiểm, nối lại dịch vụ vận chuyển, và xây dựng lại hàng tồn kho trên toàn bộ chuỗi .

Những hậu quả dây chuyền — từ giá dầu nhớt tổng hợp tăng gấp ba và việc các nhà sản xuất ô tô hạn chế phân phối cho đến xuất khẩu phân bón giảm 83% và vận tải thương mại gần như ngừng hoàn toàn — cho thấy rõ ràng: việc đóng cửa Hormuz đã gây ra cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, và sự phục hồi sẽ được tính bằng năm, chứ không phải bằng tuần.