Bên trong canh bạc 400 triệu USD của một quỹ phòng hộ AI vừa mất 2/3 tài sản

Chỉ trong vòng vài tuần, quỹ phòng hộ AI Situational Awareness của Leopold Aschenbrenner đã trải qua cú sốc kép: đầu tiên là sự sụp đổ gần như thảm khốc khi mất 2/3 giá trị, và ngay sau đó là vụ rót 400 triệu USD vào một startup 'bí ẩn' mới một tuổi với tham vọng soán ngôi gã khổng lồ sản xuất chip ASML.

Dưới đây là toàn bộ câu chuyện, dựa trên những bằng chứng đáng tin cậy nhất.

Canh bạc 400 triệu USD vào startup chip đến từ Stanford

Đầu tháng 8/2026, Situational Awareness đã đầu tư thêm 400 triệu USD vào Source Foundry, một startup sản xuất chip dạng 'bí ẩn' (stealth) được thành lập bởi hai cựu sinh viên Stanford là Abdulmalik Obaid và Joe Burg . Source Foundry đang phát triển thế hệ thiết bị, công cụ và phần mềm sản xuất chất bán dẫn tiếp theo nhằm thách thức gã khổng lồ in thạch bản ASML của Hà Lan . Startup này được thành lập tại California vào tháng 7/2025 và hiện được định giá khoảng 5 tỷ USD .

Khoản đầu tư 400 triệu USD mới này được xây dựng dựa trên khoản đầu tư 100 triệu USD trước đó, nâng tổng vị thế của Situational Awareness tại Source Foundry lên khoảng 500 triệu USD . Wall Street Journal đưa tin đây là "vụ cược vào công ty tư nhân mới nhất được biết đến" của quỹ sau khi quỹ này bán gần như toàn bộ danh mục cổ phiếu công khai . Quỹ vẫn giữ lại các khoản nắm giữ tư nhân, bao gồm Source Foundry và được cho là một phần cổ phần tại Anthropic, trong khi thanh lý các khoản đầu tư đại chúng . Sequoia Capital cũng là một nhà đầu tư của Source Foundry .

Sự sụp đổ: Làm thế nào quỹ 45 tỷ USD mất 2/3 giá trị

Chuyện gì đã xảy ra. Vào cuối tháng 7/2026, một đợt bán tháo mạnh cổ phiếu AI và chất bán dẫn đã gây ra tổn thất khổng lồ cho Situational Awareness, vốn đang sử dụng đòn bẩy tài chính rất cao — được báo cáo lên tới 400% . Quỹ đã chịu một đợt giảm khoảng 67% chỉ trong một tháng . Đối mặt với các yêu cầu ký quỹ (margin call) từ các ngân hàng đại lý chính bao gồm Goldman Sachs và JPMorgan, quỹ buộc phải bán phần lớn danh mục cổ phiếu công khai của mình .

Citadel tham gia. Ken Griffin của Citadel đã mua hầu hết danh mục công khai đó . Reuters đưa tin các khoản nắm giữ đã được bán với tổng trị giá khoảng 16 tỷ USD . Thương vụ này đã cắt giảm tài sản đang quản lý (AUM) của quỹ từ đỉnh cao khoảng 20–45 tỷ USD — CNBC đưa tin đỉnh cao là 45 tỷ USD bao gồm cả đòn bẩy, trong khi các nguồn khác trích dẫn khoảng 20 tỷ USD AUM ròng — xuống còn khoảng 10 tỷ USD . Bloomberg đưa tin AUM "giảm mạnh xuống còn khoảng 10 tỷ USD" sau thỏa thuận với Citadel, giảm hơn một nửa . Quỹ đã không bán danh mục đầu tư tư nhân, bao gồm cổ phần tại Anthropic được định giá khoảng 5 tỷ USD .

Tiểu sử của Aschenbrenner. Aschenbrenner là một cựu nhà nghiên cứu của OpenAI ở độ tuổi 20 với không có kinh nghiệm giao dịch chuyên nghiệp trước đó . Anh thành lập Situational Awareness vào năm 2024 sau loạt bài luận lan truyền của mình về trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), và quỹ đã đạt được lợi nhuận ngoạn mục — khoảng 439% trong một giai đoạn được báo cáo — trước khi vụ nổ xảy ra vào tháng 7/2026 . CNBC mô tả anh là "một nhà quản lý ở độ tuổi 20" người đã xây dựng quỹ một cách thần tốc dựa trên các canh bạc AI tập trung và có đòn bẩy — một chiến lược hoạt động hiệu quả trên đà tăng nhưng sụp đổ khi thị trường AI đảo chiều . Anh đã bị sa thải khỏi OpenAI vào năm 2024 vì một vụ rò rỉ thông tin bị cáo buộc mà anh phủ nhận .

Ý nghĩa

Khoản đầu tư 400 triệu USD vào Source Foundry cho thấy Aschenbrenner không hề từ bỏ luận điểm cốt lõi của mình — rằng nút thắt cổ chai cho sự tiến bộ của AI là phần cứng, đặc biệt là sản xuất chip. Sự sẵn sàng của quỹ trong việc giải ngân nửa tỷ USD vào một công ty tư nhân không có tính thanh khoản trên thị trường đại chúng cho thấy một niềm tin dài hạn có thể tồn tại sau cuộc khủng hoảng thị trường công khai. Liệu niềm tin đó có được đền đáp hay không sẽ phụ thuộc vào việc Source Foundry có thể thực hiện lời hứa chế tạo những cỗ máy thách thức sự thống trị của ASML hay không — một kỳ tích mà không công ty nào đạt được trong nhiều thập kỷ qua.