Eo biển Hormuz nóng trở lại: Tàu bị tấn công, giao thông tê liệt, dầu leo thang khi lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran đứng trước nguy cơ đổ vỡ

Lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran tại Eo biển Hormuz sẽ chính thức hết hạn vào thứ Hai (17/8) và dường như không có bất kỳ thỏa thuận gia hạn nào. Thay vào đó, cuộc khủng hoảng tại huyết mạch năng lượng toàn cầu này đang leo thang dữ dội chỉ trong một tuần qua. Dưới đây là bức tranh toàn cảnh dựa trên các thông tin mới nhất.

Các cuộc tấn công vào tàu và những cáo buộc

• Ít nhất hai tàu nữa đã bị tấn công ở Eo biển Hormuz vào thứ Năm, ngày 13/8, theo UAE, nước này khẳng định Iran đã tấn công các tàu đó . Vào ngày 11/8, Mỹ và lực lượng Houthis ở Yemen đã báo cáo các cuộc tấn công riêng rẽ vào tàu thuyền ở Vịnh Oman .
• Các làn sóng tấn công trước đó bao gồm: ba tàu chở dầu trúng đạn vào đầu tháng 7 (buộc Mỹ phải tiến hành các cuộc không kích và thu hồi giấy phép bán dầu của Iran) ; một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran nhằm vào một tàu chở hàng vào cuối tháng 6 (vấp phải các cuộc không kích trả đũa của Mỹ) ; và Iran bắt giữ hai tàu vào tháng 4 .
• Cáo buộc từ các bên: UAE trực tiếp đổ lỗi cho Iran về các vụ tấn công bằng tên lửa gần đây nhất . Iran tuyên bố eo biển này sẽ vẫn đóng cửa đối với các tàu không được phép, đặc biệt là cấm tàu Mỹ và Israel quá cảnh, đồng thời nhấn mạnh Washington phải chấp nhận các điều kiện của mình trước khi hoạt động vận tải biển có thể được nối lại . Về phía Mỹ, họ tuyên bố đang 'kiểm soát hoàn toàn' tuyến đường thủy này - một tuyên bố khiến Iran phẫn nộ bác bỏ .

Giao thông hàng hải gần như tê liệt

• Lưu lượng tàu qua Eo biển Hormuz 'gần như ngừng hẳn' vào thứ Sáu, ngày 14/8, sau các cuộc tấn công mới nhất và các lời đe dọa mới từ Mỹ .
• Trước đó vào tháng 7, chỉ có 25 tàu đi qua eo biển trong một ngày (giảm từ 49 tàu của ngày hôm trước), theo công ty dữ liệu hàng hải Kpler - mức giảm 50% . Tuyến nước này bình thường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) hàng ngày của thế giới .

Đàm phán bế tắc và các yêu sách mở rộng của Iran

• Vào ngày 8/8, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đã đưa ra một loạt các điều kiện mang tính bao quát để mở lại eo biển. Thư ký Mohammad Bagher Zolghadr tuyên bố Mỹ phải:
  • Chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh với Iran và các đồng minh
  • Dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ
  • Xóa bỏ tất cả các lệnh trừng phạt
  • Rút quân khỏi khu vực xung quanh Iran
  • 'Sửa chữa hành vi' và không bao giờ đe dọa Iran nữa
• Bộ trưởng Ngoại giao Iran, Abbas Araqchi, tuyên bố vào ngày 9/8 rằng không có cuộc đàm phán trực tiếp nào đang diễn ra giữa Tehran và Washington, và các bên trung gian vẫn đang cố gắng tìm cách nối lại các cuộc thảo luận .
• Cả hai bên đều đang đưa ra những yêu cầu ngày càng mở rộng thay vì tiến tới thỏa hiệp . Bản ghi nhớ hồi tháng 6 vốn làm dịu các hành động thù địch đã gần như sụp đổ .

Sức ép kinh tế và quân sự từ Mỹ

• Vào ngày 13/8, Mỹ tuyên bố có thể duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran 'vô thời hạn' và thề sẽ gia tăng áp lực kinh tế khi thời hạn ngừng bắn đến gần .
• Ngày 14/8, Mỹ cảnh báo sẽ tăng cường áp lực kinh tế hơn nữa sau hai vụ tấn công tàu gần đây nhất .
• Các vòng gây sức ép trước đây bao gồm: thu hồi giấy phép bán dầu của Iran (ngày 7/7) ; tiến hành hàng trăm cuộc không kích vào các mục tiêu của Iran để trả đũa các vụ tấn công tàu ; và việc Trump yêu cầu Iran bồi thường cho những cái chết liên quan đến xung đột .

Giá dầu và xăng

• Dầu Brent chuẩn quốc tế chốt ở mức 88,52 USD/thùng vào ngày 14/8, tăng 1,45 USD (1,67%) trong ngày, trong khi WTI ở mức 85,38 USD/thùng .
• Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cắt giảm dự báo nhu cầu dầu năm 2026 xuống 1,6 triệu thùng mỗi ngày, với lý do sự gián đoạn tại Hormuz .
• Giá xăng tại Mỹ đang tăng do lượng dầu thô vận chuyển qua Hormuz giảm gây áp lực lên các nhà máy lọc dầu trong nước; Trump đã cảnh báo các tài xế Mỹ chuẩn bị cho chi phí cao hơn .
• Dầu đã tạm thời giao dịch trên ngưỡng 90 USD/thùng vào giữa tháng 7 khi giao thông gần như ngừng hoạt động .

Đánh giá từ các chuyên gia

• Các nguồn tin ngoại giao mô tả các cuộc đàm phán là không có dấu hiệu tiến triển thành một thỏa thuận hay thậm chí là một bản ghi nhớ ở thời điểm hiện tại, với những yêu cầu mâu thuẫn của Iran khiến một thỏa thuận nằm ngoài tầm với .
• Các nhà phân tích chỉ ra rằng Iran đã đưa ra tất cả các yêu cầu then chốt ngay từ đầu (rút lại mối đe dọa của Mỹ, cứu trợ tài chính, Iran quản lý eo biển) trong khi gác lại việc thảo luận về chương trình hạt nhân của mình - một điều không thể chấp nhận được với chính quyền Trump .
• Nguy cơ bế tắc kéo dài là rất cao. Khi không có các cuộc đàm phán trực tiếp Mỹ - Iran, kênh trung gian do Oman dẫn dắt dường như không đủ để thu hẹp khoảng cách, và cả hai bên đều đang cứng rắn hóa lập trường của mình .