Biển Đen trở thành 'điểm nóng' mới: Cuộc chiến Nga - Ukraine bóp nghẹt nguồn cung lúa mì và dầu hướng dương thế giới

Giữa tháng 8/2026, Biển Đen đã trở thành chiến trường nguy hiểm nhất trong cuộc chiến Nga-Ukraine đối với thương mại toàn cầu. Trong một leo thang chưa từng thấy, cả hai bên đều đang tích cực nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng xuất khẩu hàng hải của nhau, đồng thời bóp nghẹt nguồn cung lúa mì, dầu hướng dương và dầu thô cho thế giới. Kết quả là một cuộc khủng hoảng mà các nhà phân tích mô tả như một 'cơn bão hoàn hảo' tiềm tàng đối với thị trường lương thực toàn cầu .

Cuộc tập kích bằng UAV của Ukraine làm tê liệt xuất khẩu dầu thô Nga

Vào ngày 14 tháng 8, xuất khẩu dầu thô từ nhà ga Sheskharis tại cảng Novorossiysk trên Biển Đen của Nga đã bị đình chỉ hoàn toàn sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine. Nhà ga Sheskharis, nơi xử lý khoảng 700.000 thùng dầu thô mỗi ngày, là cơ sở xuất khẩu dầu chính của Nga trên Biển Đen. Một tàu chở dầu đã lên lịch để nhận dầu đã buộc phải tháo chạy ra biển khơi . Việc đình chỉ xảy ra sau khi các bể chứa của nhà ga đã đạt đến công suất tới hạn, khi Nga ngừng tiếp nhận dầu thô tại cơ sở này . Đây không phải là một sự cố cá biệt: những gián đoạn trước đó vào cuối tháng 7 đã từng khiến tàu chở dầu không thể vào nhà ga, cắt đứt khoảng 1/5 xuất khẩu dầu thô đường biển của Nga .

Cuộc tấn công diện rộng hơn của Ukraine vào Novorossiysk

Chỉ hai ngày trước đó, vào ngày 12 tháng 8, Ukraine đã tiến hành một cuộc tấn công phối hợp lớn bằng UAV và tên lửa vào Novorossiysk, nhắm vào nhiều mục tiêu chiến lược. Cuộc tấn công:

• Đã bắn trúng các tàu chiến tại căn cứ hải quân lớn cuối cùng của Nga trên Biển Đen .
• Buộc hai nhà ga xuất khẩu ngũ cốc lớn phải ngừng hoạt động .
• Khiến ba người thiệt mạng, trong đó có một đứa trẻ 8 tuổi, và 24 người khác bị thương .

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mô tả chiến dịch này là 'độc nhất vô nhị', xác nhận Ukraine đã sử dụng kết hợp tên lửa hành trình chống hạm Neptune, máy bay không người lái phản lực Palianytsia và tàu mặt nước không người lái . Nhà ga Demetra Holding, với công suất xuất khẩu hàng năm 8,5 triệu tấn, và nhà ga NKHP, với công suất 7,1 triệu tấn mỗi năm, đều đã phải đình chỉ hoạt động .

Phong tỏa và không kích của Nga vào các cảng Ukraine

Các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở hạ tầng của Nga là một phản ứng trực tiếp trước chiến dịch tàn khốc và dai dẳng của Nga nhằm vào vận tải thương mại và cơ sở hạ tầng cảng của Ukraine. Kể từ tháng 6 năm 2026, Nga đã bắn trúng ít nhất 50 tàu chở hàng của Ukraine . Các cuộc tấn công diễn ra không ngừng nghỉ:

• Nga đã tấn công cơ sở hạ tầng cảng của Ukraine hơn 70 lần trong tháng 7 và đầu tháng 8 .
• Kể từ đầu năm 2026, Nga đã thực hiện ít nhất 180 cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng cảng ở khu vực Đại Odesa .
• Không có tàu nào vào được các cảng Odesa kể từ đầu tháng 8 năm 2026 .
• Giao thông tàu biển đến các cảng biển Ukraine đã bị đình chỉ từ ngày 22 tháng 7 .

Các cuộc tấn công đã nhắm vào cả tàu trong cảng và trên biển, với một cuộc tấn công đặc biệt chết chóc vào tàu Golden Leo khiến 10 người thiệt mạng, trong khi các cuộc tấn công vào tàu chở dầu Gas Lisbon và tàu chở hàng rời Golden Rose đã khiến các chủ tàu phải ngừng tất cả các chuyến ghé cảng Odesa .

Sụp đổ trong xuất khẩu ngũ cốc Ukraine

Phong tỏa của Nga đã gây ra sự sụp đổ mạnh mẽ trong xuất khẩu nông sản của Ukraine, vốn rất quan trọng đối với an ninh lương thực toàn cầu. Những con số thật ấn tượng:

• Xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine đã giảm 75% trong hai tuần đầu tháng 8 năm 2026 so với cùng kỳ năm ngoái .
• Chỉ có 159 tàu ghé cảng Odesa trong tháng 7 năm 2026, giảm mạnh so với gần 400 tàu một năm trước đó .
• Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine, Taras Vysotskyi, đã cắt giảm dự báo xuất khẩu ngũ cốc cho niên vụ 2026/27 xuống còn 38–40 triệu tấn, giảm tới 12% so với dự báo trước đó .
• Một báo cáo riêng của Bloomberg cho thấy lượng nông sản xuất khẩu của Ukraine có thể giảm hơn một nửa, xuống còn khoảng 29,6 triệu tấn, tức giảm 54% .

Với hơn 90% lượng xuất khẩu lúa mì, ngô và hạt hướng dương của Ukraine thường đi qua Biển Đen, việc đóng cửa các cảng này vào đúng cao điểm mùa thu hoạch thực sự là một thảm họa . Hơn 30 triệu tấn ngũ cốc và hạt có dầu có nguy cơ bị loại khỏi thị trường toàn cầu . Việc vận chuyển ngũ cốc từ Ukraine hiện tốn thêm 50 USD mỗi tấn do chi phí hậu cần cao hơn và bảo hiểm rủi ro chiến tranh .

Thị phần toàn cầu kết hợp: Tại sao điều này lại quan trọng với thế giới

Nga và Ukraine không phải là những người chơi nhỏ trong nông nghiệp toàn cầu; họ chiếm ưu thế. Sự gián đoạn đồng thời năng lực xuất khẩu của cả hai quốc gia tạo ra một cú sốc nguồn cung chưa từng thấy trong những thập kỷ gần đây.

• Lúa mì: Nga là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới. Trong niên vụ tiếp thị 2025/26, Nga và Ukraine cùng chiếm khoảng 32% thương mại lúa mì toàn cầu .
• Dầu hướng dương: Ukraine là nước xuất khẩu dầu hướng dương lớn nhất thế giới, cung cấp khoảng 50% thị trường toàn cầu, trong khi Nga đứng thứ hai. Thị phần xuất khẩu dầu hướng dương kết hợp của họ là hơn 70% .
• Các loại ngũ cốc khác: Hai nước cũng là những nhà xuất khẩu lúa mạch và ngô lớn .

Bế tắc ngoại giao: Không có lệnh ngừng bắn nào trong tầm mắt

Bất chấp cuộc khủng hoảng leo thang và những cảnh báo từ các tổ chức quốc tế, các nỗ lực ngoại giao nhằm giảm leo thang xung đột trên biển đã thất bại hoàn toàn.

• Vào ngày 14 tháng 8, Nga chính thức bác bỏ ý tưởng ngừng bắn trên Biển Đen, với người phát ngôn Bộ Ngoại giao Maria Zakharova nói rằng Moscow không thấy cơ sở nào cho 'nửa vời' có thể mang lại cho Ukraine thời gian nghỉ xả hơi tạm thời .
• Nga cũng bác bỏ việc quay trở lại Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen 2022–2023, vốn đã bị Moscow đơn phương phá bỏ vào tháng 7 năm 2023. Zakharova gọi đó là một thỏa thuận 'một chiều' .
• Ukraine, thông qua Thổ Nhĩ Kỳ với tư cách trung gian, đã đưa ra đề xuất về một lệnh đình chỉ hoạt động hải quân và máy bay không người lái lẫn nhau nhắm vào các tàu dân sự trên Biển Đen. Nga đã bác bỏ nó, tuyên bố thậm chí còn chưa nhận được đề xuất chính thức từ Thổ Nhĩ Kỳ .

Cảnh báo 'Cơn bão hoàn hảo' cho thị trường lương thực toàn cầu

Các nhà phân tích, quan chức và ấn phẩm thương mại nông nghiệp đã cảnh báo rằng sự gián đoạn đồng thời xuất khẩu ngũ cốc và hạt có dầu của cả Nga và Ukraine đang tạo ra một 'cơn bão hoàn hảo' tiềm tàng cho thị trường lương thực toàn cầu . Với các cảng của Ukraine gần như đóng cửa vào đúng cao điểm mùa thu hoạch và năng lực xuất khẩu của chính Nga cũng bị tấn công bằng máy bay không người lái liên tục, nguồn cung lúa mì và dầu hướng dương toàn cầu phải đối mặt với một cú sốc kép . Tổng thiệt hại xuất khẩu ước tính từ 2,5 triệu đến 4 triệu tấn cho mỗi tháng gián đoạn diễn ra, và chi phí riêng cho Ukraine có thể lên tới 3 tỷ USD từ doanh thu nông nghiệp bị mất .

Biển Đen đã trở thành một điểm thắt chiến lược, và cuộc chiến hiện đang trực tiếp nhắm vào bàn ăn của thế giới.