Trung Quốc buộc Meta hủy thương vụ Manus trị giá 2 tỷ USD: Bài học cho các thương vụ M&A AI xuyên biên giới

Vào ngày 27 tháng 4 năm 2026, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) đã làm một điều chưa từng công khai trước đây: ra lệnh cho một 'gã khổng lồ' công nghệ nước ngoài phải trả lại một công ty mà họ đã mua. Mục tiêu là Manus, một startup AI tác nhân (agentic AI) do người Trung Quốc sáng lập, có trụ sở tại Singapore, chuyên thực thi độc lập các tác vụ phức tạp nhiều bước cho người dùng. Bên mua là Meta. Giá trị thương vụ khoảng 2 tỷ USD. Và tiền lệ mà nó tạo ra đang định hình lại cách các nhà đầu tư toàn cầu và các công ty công nghệ Mỹ nghĩ về các thương vụ AI xuyên biên giới .

Thương vụ, cuộc điều tra và lệnh cấm xuất cảnh

Meta mua lại Manus vào tháng 12 năm 2025 với giá khoảng 2 tỷ USD . Startup này do các kỹ sư người Trung Quốc là Tiêu Hồng (CEO) và Kỷ Dật Siêu (giám đốc khoa học) sáng lập và đã chuyển hoạt động sang Singapore trước khi được Mark Zuckerberg mua lại .

Sự giám sát của Trung Quốc bắt đầu gần như ngay lập tức. Vào tháng 1 năm 2026, Bộ Thương mại đã mở một cuộc điều tra về việc liệu thương vụ này có vi phạm các quy định đầu tư hay không . NDRC cũng khởi động cuộc rà soát riêng theo cơ chế Rà soát An ninh Đầu tư Nước ngoài (FISR), một khuôn khổ pháp lý được giới thiệu từ năm 2021 nhưng chưa từng được công khai sử dụng để ngăn chặn một thương vụ mua lại đã hoàn tất .

Tình hình leo thang mạnh vào tháng 3 năm 2026. Hai nhà đồng sáng lập là Tiêu Hồng và Kỷ Dật Siêu được triệu tập tới một cuộc họp tại Bắc Kinh với các quan chức NDRC. Sau khi bị chất vấn về các vi phạm tiềm ẩn đối với quy tắc đầu tư trực tiếp nước ngoài, họ đã bị cấm rời khỏi Trung Quốc . Financial Times đưa tin rằng các quan chức mô tả cuộc trao đổi này mang tính tư vấn hơn là lệnh giam giữ, nhưng hiệu quả thực tế rất rõ ràng: hai giám đốc điều hành có trụ sở tại Singapore không thể trở về nhà trong khi các cơ quan quản lý quyết định số phận công ty của họ .

Lệnh ngăn chặn: Lần đầu tiên trong lịch sử quản lý của Trung Quốc

Ngày 27 tháng 4 năm 2026, Văn phòng Cơ chế Công tác Rà soát An ninh Đầu tư Nước ngoài của NDRC đã đưa ra quyết định. Trong một tuyên bố ngắn gọn, cơ quan này cho biết sẽ "cấm đầu tư nước ngoài vào Manus theo luật pháp và quy định, đồng thời yêu cầu các bên liên quan hủy bỏ giao dịch mua lại" . Không có giải thích chi tiết nào được đưa ra cho lý do an ninh quốc gia, nhưng các nhà phân tích lưu ý rằng NDRC có thẩm quyền rộng rãi để ngăn chặn việc các công ty nước ngoài mua lại các startup phát triển "công nghệ tiên phong" .

Đây là lần đầu tiên cơ chế FISR của Trung Quốc được xác nhận công khai để đảo ngược một thương vụ xuyên biên giới đã hoàn tất . Cho đến vụ Manus, FISR vẫn là một công cụ quản lý hầu như chưa được kiểm chứng. Quyết định này đã gửi một tín hiệu rõ ràng rằng Bắc Kinh coi công nghệ AI tác nhân là một tài sản chiến lược quốc gia .

Quá trình tháo gỡ: Manus giành lại độc lập

Meta đồng ý tuân thủ lệnh và bắt đầu tách hoạt động khỏi Manus . Quá trình này mất khoảng bốn tháng. Vào ngày 11 tháng 8 năm 2026, Manus thông báo sẽ hoạt động trở lại như một công ty độc lập . Là một phần của quá trình tách rời, Manus cho biết sẽ xóa một số dữ liệu người dùng được tạo từ ngày 29 tháng 12 năm 2025 — ngày Meta mua lại startup này — trong khoảng thời gian từ ngày 23 đến 24 tháng 8 năm 2026 .

"Đây là một phần trong quá trình tách rời của chúng tôi khỏi Meta; chúng tôi phải thực hiện bước này để tuân thủ các yêu cầu pháp lý tại các khu vực cụ thể trên thế giới," Manus cho biết trong một tuyên bố gửi tới người dùng . Những người dùng bị ảnh hưởng đã được thông báo qua ứng dụng Manus và email, đồng thời được cấp một khoảng thời gian để sao lưu dữ liệu trước khi xóa .

Các báo cáo cho thấy việc tháo gỡ hoàn toàn đã hoàn tất vào giữa tháng 8 năm 2026, và lệnh cấm xuất cảnh đối với các nhà sáng lập cũng được dỡ bỏ như một phần của thỏa thuận .

Tencent bước vào với tư cách cổ đông ngoại lớn nhất

Khi thương vụ với Meta đổ vỡ, một 'gã khổng lồ' công nghệ Trung Quốc quen thuộc đã lao vào. Đến tháng 7 năm 2026, Tencent Holdings — vốn là nhà đầu tư sớm của Manus — đã tham gia đàm phán để dẫn dắt một tập đoàn mua lại startup này từ Meta . Thương vụ được cấu trúc với cùng mức định giá 2 tỷ USD mà Meta đã trả .

Tencent, cùng với các nhà đầu tư ban đầu của Manus bao gồm ZhenFund và HSG (trước đây là Sequoia Capital China), đã lên kế hoạch mua lại công ty . Quỹ đầu tư mạo hiểm Hoa Kỳ Benchmark, cổ đông lớn nhất của Manus trước thương vụ với Meta, đã không tham gia vào đợt mua lại này . Nhiều nguồn tin xác nhận đến tháng 8 năm 2026 rằng Tencent đã trở thành cổ đông ngoại lớn nhất của Manus, đưa công ty tiên phong AI tác nhân trở về với quyền sở hữu của Trung Quốc .

Tiền lệ Manus có ý nghĩa gì đối với các thương vụ AI xuyên biên giới

Vụ Manus thiết lập một số tiền lệ quan trọng mà các nhà đầu tư, công ty công nghệ và cố vấn pháp lý đang nghiên cứu kỹ lưỡng:

Thứ nhất: FISR giờ đây có thể được sử dụng một cách hồi tố. Cơ chế rà soát an ninh quốc gia của Trung Quốc chưa từng được công khai sử dụng để hủy bỏ một thương vụ mua lại của nước ngoài đã hoàn tất. Điều này đặt ra rủi ro hồi tố cho bất kỳ thương vụ công nghệ xuyên biên giới nào có liên quan đến Trung Quốc — ngay cả những thương vụ đã kết thúc và được sáp nhập .

Thứ hai: Đăng ký kinh doanh ở nước ngoài không còn là 'lá chắn'. Mặc dù Manus đã chuyển đến Singapore, Trung Quốc vẫn khẳng định quyền tài phán đối với các nhà sáng lập và công nghệ của họ. Lệnh của NDRC làm rõ rằng việc đăng ký ở nước ngoài không thể bảo vệ một thương vụ khỏi thẩm quyền của Bắc Kinh khi công nghệ và nhân tài cốt lõi có nguồn gốc từ Trung Quốc — một cấu trúc mà các nhà phê bình từng gọi là "rửa Singapore" .

Thứ ba: Lệnh cấm xuất cảnh là một công cụ thực thi mới. Việc sử dụng lệnh hạn chế xuất cảnh đối với các nhà sáng lập như một công cụ quản lý — giữ chân Tiêu Hồng và Kỷ Dật Siêu tại Trung Quốc trong quá trình rà soát — đã thêm một khía cạnh cưỡng chế chưa từng thấy trước đây trong các thương vụ mua lại công nghệ xuyên biên giới .

Thứ tư: AI tiên tiến là một lĩnh vực 'vạch đỏ' rõ ràng. Việc ngăn chặn này cho thấy rõ rằng công nghệ AI tiên tiến và AI tác nhân được coi là tài sản chiến lược quốc gia không thể bị mua lại bởi các bên nước ngoài — đặc biệt là Mỹ — bất kể nơi đăng ký kinh doanh của startup là ở đâu .

Thứ năm: Kết quả ưu tiên là quyền sở hữu của Trung Quốc. Hành động của NDRC đã đưa tài sản này trở lại tay các công ty Trung Quốc thông qua Tencent, củng cố chính sách của Bắc Kinh là giữ AI tiên tiến dưới sự kiểm soát trong nước. Các nhà đầu tư toàn cầu và các công ty công nghệ Mỹ giờ đây phải đối mặt với sự bất ổn định về quy định cao hơn nhiều khi nhắm mục tiêu vào các startup AI có bất kỳ gốc rễ công nghệ, nhân tài kỹ thuật hoặc mối quan hệ nào với các nhà sáng lập người Trung Quốc .

Bức tranh toàn cảnh

Câu chuyện Manus nằm ngay trung tâm của cuộc đối đầu địa chính trị đang leo thang về trí tuệ nhân tạo. Đây không phải là một hành động chống độc quyền hay một biện pháp kiểm soát xuất khẩu — mà là một cuộc rà soát an ninh quốc gia được sử dụng để đảo ngược một thương vụ mua lại đã được hoàn tất và sáp nhập .

Như một phân tích pháp lý đã nhận xét: "Bắc Kinh vừa thọc tay vào hộp công cụ quản lý của mình và rút ra một vũ khí chưa từng được công khai sử dụng trước đây — một cơ chế rà soát an ninh quốc gia ít người biết đến" . Thông điệp gửi tới thị trường toàn cầu là rõ ràng: khi công nghệ AI tiên phong có nguồn gốc từ Trung Quốc bị liên quan, thương vụ có thể sẽ không bao giờ thực sự kết thúc cho đến khi Bắc Kinh nói đồng ý.