CEO kỳ vọng AI cắt giảm nhân sự, nhưng thực tế chưa có 'đại tuyệt chủng' việc làm: Sự thật là gì?

Thậm chí, các CEO đã bắt đầu 'quay xe'. Forbes đưa tin vào tháng 7/2026 rằng nhiều nhà điều hành từng dự đoán mất việc làm hàng loạt hiện đang rút lại những dự báo đó khi tỷ lệ thất nghiệp thực tế vẫn ở mức thấp và các nghiên cứu không cho thấy làn sóng thay thế lao động .

Các công ty đang định hình lại vai trò, không chỉ đơn thuần là cắt giảm

Oracle đã cắt giảm khoảng 21.000 việc làm (13% lực lượng lao động) trong năm tài chính 2026 và tuyên bố rõ ràng trong hồ sơ pháp lý hàng năm rằng "việc áp dụng và triển khai các công nghệ AI trong hoạt động của chúng tôi đã dẫn đến, và có thể tiếp tục dẫn đến, việc cắt giảm lực lượng lao động" . Nhưng đây là câu chuyện về tái cơ cấu, chứ không phải là sa thải thuần túy. Việc cắt giảm tập trung nhiều nhất vào các công việc thường nhật: mảng Doanh thu & Khoa học Sức khỏe và mảng Dịch vụ Vận hành SaaS/Ảo của Oracle mỗi bên mất khoảng 30% nhân sự . Trong khi đó, các đội ngũ làm việc trên Oracle Cloud Infrastructure, dịch vụ AI và công nghệ trung tâm dữ liệu thế hệ tiếp theo phần lớn được giữ lại và đang tích cực tuyển dụng . Công ty đã chi 1,84 tỷ USD cho chi phí thôi việc và nâng ngân sách tái cơ cấu lên 2,1 tỷ USD, báo hiệu một sự phân bổ lại nhân tài có chủ đích sang các vai trò liên quan đến AI .

Booking Holdings – công ty mẹ của Booking.com – CEO Glenn Fogel thừa nhận AI sẽ gây ra "cái giá về con người" nhưng ông muốn "mọi nhân viên" trở nên "hiểu biết về AI" và có thể sử dụng các công cụ, định vị cách tiếp cận của công ty là nâng cao kỹ năng hơn là thay thế nhân sự .

Báo cáo năm 2026 của S&P Global xác nhận mô hình này phổ biến rộng rãi: trong số các mục tiêu ứng dụng AI của doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quy trình (64%) và năng suất nhân viên (59%) được ưu tiên hơn nhiều so với mục tiêu cắt giảm nhân sự (24%). Cắt giảm việc làm chỉ là hệ quả thứ yếu, chứ không phải mục tiêu chính .

Người lao động trẻ và ở vị trí đầu vào chịu áp lực lớn nhất

Đây là phát hiện thực nghiệm rõ ràng nhất từ các nghiên cứu trong năm qua. Phòng thí nghiệm Kinh tế Kỹ thuật số của Đại học Stanford đã công bố một bài báo vào tháng 8/2026, 'Chim hoàng yến trong mỏ than?', cho thấy:

• Không có bằng chứng về sự dịch chuyển việc làm trên diện rộng, toàn bộ nền kinh tế.
• Tuy nhiên, việc làm của người lao động trẻ (22–25 tuổi) trong các ngành nghề dễ bị AI tác động hiện thấp hơn 19% so với mức đáng lẽ có nếu nó theo kịp tốc độ của những người cùng trang lứa nhưng ít bị tác động hơn. Người lao động có kinh nghiệm không cho thấy khoảng cách tương tự .
• Sự khác biệt này đã mở rộng đều đặn cho đến giữa năm 2026 và vận hành thông qua việc giảm tuyển dụng chứ không phải sa thải hàng loạt – các công ty chỉ đơn giản là không tuyển thêm nhiều người ở vị trí đầu vào .

Morgan Stanley riêng rẽ phát hiện ra rằng những người lao động từ 22–27 tuổi là những người dễ bị tổn thương nhất trước sự thay thế của AI, với các tác động dịch chuyển tăng từ 10 điểm cơ bản vào tháng 12 năm ngoái và đang tăng tốc . ILO ước tính các công việc dễ bị AI tác động chiếm 6,1% vị trí của những người từ 15–29 tuổi trên toàn cầu, và sự suy giảm của các vai trò văn thư, hành chính, bán hàng có kỹ năng trung bình – vốn là những điểm khởi đầu truyền thống – đang làm trầm trọng thêm vấn đề .

Đào tạo AI do người sử dụng lao động cung cấp vẫn còn khan hiếm

Khảo sát của Mercer cho thấy chỉ 32% giám đốc điều hành tin rằng tổ chức của họ có hiệu quả trong việc đào tạo lại kỹ năng cho người lao động cho một nơi làm việc có AI . Điều này tạo ra một sự bất đối xứng nguy hiểm: các công ty cảm thấy thoải mái khi tái cơ cấu lực lượng lao động nhưng lại không đầu tư tương xứng vào việc chuẩn bị cho nhân viên hiện tại bước vào quá trình chuyển đổi.

Các nhà lãnh đạo cho rằng AI sẽ tái định vị người lao động hoặc tạo ra tình trạng thiếu hụt lao động

Một số nhân vật nổi bật đã công khai thay đổi quan điểm:

• Jeff Bezos phát biểu tại VivaTech vào tháng 6/2026: "Tôi hoàn toàn không đồng ý" với ý kiến cho rằng AI khiến lao động con người trở nên lỗi thời. "Trên thực tế, tôi tin rằng AI sẽ dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động" . Ông lập luận rằng AI mở ra nhu cầu khổng lồ cần con người – những người xây dựng và doanh nhân – để đáp ứng .
• Sam Altman nói với Time vào tháng 5/2026 rằng ông "vui mừng vì đã sai" về những dự đoán bi quan trước đây của chính mình về ngày tận thế việc làm do AI, đảo ngược lập trường trước đó của ông .
• Jamie Dimon tiết lộ trong cuộc gọi báo cáo thu nhập quý 2/2026 của JPMorgan rằng AI "đã thay thế một số vai trò" nhưng coi đó là sự tái định vị lao động chứ không phải sự hủy diệt ròng .

Những sự đảo chiều này đã đủ đáng chú ý để The Next Web đăng một bài báo tựa đề "Big Tech từng nói AI sẽ lấy đi công việc của bạn. Giờ đây các ông chủ lại không đồng ý" , và Forbes tuyên bố "Ngày tận thế việc làm vừa bị hủy bỏ bởi chính những người đã dự đoán nó" .

Kết luận

Các bằng chứng tính đến giữa năm 2026 liên tục cho thấy làn sóng thất nghiệp hàng loạt do AI gây ra mà nhiều người lo sợ đã không xảy ra. Điều đang diễn ra có nhiều sắc thái hơn: một sự đóng băng tuyển dụng gay gắt đối với người lao động trẻ và mới vào nghề, tái cơ cấu có chọn lọc tại các công ty lớn như Oracle nhằm chuyển dịch nhân sự sang cơ sở hạ tầng AI, sự khan hiếm của các chương trình đào tạo lại do doanh nghiệp tài trợ, và một nhóm ngày càng đông các nhà lãnh đạo công nghệ – bao gồm cả những người từng cảnh báo về thảm họa – hiện đang lập luận rằng AI sẽ tạo ra sự thiếu hụt lao động thay vì dư thừa. Khoảng cách giữa kỳ vọng của CEO và sự dịch chuyển việc làm thực tế vẫn là đặc điểm nổi bật của thời điểm này.