Mỹ ra tối hậu thư cho đồng minh: Chọn phe trong cuộc đua AI hoặc mất quyền truy cập Pax Silica

Ngày 14/8/2026, Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu lưu hành một bản thảo công hàm gửi tới 35 quốc gia đã ký kết 'Tuyên bố Cơ hội AI' (AI Opportunity Statement) của Mỹ, về cơ bản đưa ra một tối hậu thư: gia nhập khối AI đối thủ của Trung Quốc đồng nghĩa với việc bị loại khỏi sáng kiến Pax Silica do Mỹ lãnh đạo.

Chi tiết tối hậu thư

Ai nhận được? — Công hàm được gửi tới 35 quốc gia đã ký kết 'Tuyên bố Cơ hội AI' của Mỹ tại Hội nghị Thượng đỉnh Pax Silica lần thứ hai vào tháng 6/2026. Trong số này có Kazakhstan, quốc gia hiện được biết đến là thành viên duy nhất của cả hai liên minh Mỹ và Trung Quốc.

Yêu cầu cốt lõi — Các quốc gia phải 'chọn phe' và không thể tiếp tục tham gia cả hai khuôn khổ AI do Mỹ và Trung Quốc dẫn dắt. Bản thảo công hàm nêu rõ: 'Muốn là một phần của tất cả, tức là chẳng là một phần của cái gì cả.' Việc ký kết Tuyên bố Pax Silica được mô tả 'không chỉ đơn thuần là một gói thành viên, mà còn là cam kết đối với một hệ giá trị và các mục tiêu an ninh chung.'

Hình phạt — Việc tham gia Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO) của Trung Quốc sẽ dẫn đến việc bị loại khỏi Pax Silica, bao gồm các khuôn khổ hợp tác về mô hình AI, chất bán dẫn và chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu.

Nguyên nhân trực tiếp — Tối hậu thư được đưa ra sau khi WAICO ra mắt tại Thượng Hải vào ngày 16/7/2026 với 29 thành viên sáng lập, bao gồm Nga, Brazil và Kazakhstan. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã giới thiệu WAICO như một đối thủ cạnh tranh trực tiếp với Pax Silica, thúc đẩy phát triển mô hình AI mã nguồn mở và tiếp cận AI cho các nước đang phát triển (Global South).

Bối cảnh cạnh tranh rộng hơn

Pax Silica, do Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Jacob Helberg khởi xướng vào tháng 12/2025, là nỗ lực trọng tâm của Bộ Ngoại giao Mỹ nhằm đảm bảo chuỗi cung ứng AI và chất bán dẫn — từ khoáng sản thiết yếu đến sản xuất tiên tiến và hạ tầng AI — đồng thời giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Ngược lại, WAICO được định vị là một tổ chức liên chính phủ do Trung Quốc lãnh đạo, hướng tới các quốc gia đang phát triển, tập trung vào chia sẻ công nghệ AI và các mô hình mã nguồn mở.

Kazakhstan là điểm nóng vì nước này vừa là quốc gia ký kết Pax Silica, vừa là thành viên sáng lập của WAICO, đồng thời là nguồn cung cấp khoáng sản thiết yếu cho chuỗi cung ứng AI — biến nơi đây thành 'phép thử' trực tiếp cho yêu cầu chọn phe của Mỹ. Cho đến nay, chưa có quốc gia nào khác được biết đến là có tư cách thành viên kép.

Bản thảo công hàm cho thấy Washington coi hợp tác AI là một cuộc cạnh tranh có tổng bằng không (zero-sum game), nơi việc liên kết kép là không thể chấp nhận. Đối với các quốc gia ở Global South, sự lựa chọn này có thể kéo theo những hậu quả kinh tế và địa chính trị to lớn khi cả hai siêu cường đều đang tranh giành để định hình tương lai của trí tuệ nhân tạo.