Người châu Âu đổ xô dùng AI Trung Quốc: Rẻ hơn 90%, chạy trên máy chủ riêng, có thực sự 'tự chủ công nghệ'?

Các doanh nghiệp châu Âu đang ngày càng 'siêu lòng' trước các mô hình AI mã nguồn mở (open-weight) của Trung Quốc. Động lực chính đến từ chi phí cực kỳ cạnh tranh, hiệu năng vượt trội và mong muốn kiểm soát vận hành tốt hơn. Các nhà phân tích cho rằng việc tự lưu trữ các hệ thống AI này trên máy chủ nội bộ có thể củng cố chủ quyền công nghệ của châu Âu bằng cách giảm sự phụ thuộc vào các 'gã khổng lồ' điện toán đám mây Mỹ, mặc dù nó cũng tiềm ẩn rủi ro tạo ra sự phụ thuộc mới vào hệ sinh thái AI của Trung Quốc .

Điều gì đang thúc đẩy làn sóng chuyển đổi này?

• Lợi thế chi phí 'không tưởng': Các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc có chi phí vận hành rẻ hơn từ 60% đến 90% so với các mô hình chủ lực đến từ OpenAI (GPT) hay Anthropic (Claude) . Ví dụ, DeepSeek-V4-Pro có giá thấp hơn khoảng 12 lần so với GPT-5.5 dù hiệu năng tương đương. Khoảng cách về giá cả là yếu tố then chốt . Như một giám đốc hạ tầng của Vercel đã nhận xét: "Giá cả đang làm tất cả công việc" .
• Hiệu năng cạnh tranh, đôi khi vượt trội: DeepSeek V3.2-Speciale đạt 96,0% trên chuẩn AIME 2025, vượt qua GPT-5 High. GLM-5.2 vượt qua GPT-5.5 trên chuẩn SWE-bench Pro với chi phí chỉ bằng 1/6 . Đến tháng 5/2026, các mô hình Trung Quốc chiếm tới 61% tổng số token được tiêu thụ trên OpenRouter, bộ định tuyến LLM trung lập lớn nhất .
• Giấy phép cởi mở và dễ dàng tiếp cận: Các mô hình này thường được phát hành dưới các giấy phép thương mại như MIT hay Apache 2.0, cho phép doanh nghiệp tải về, tinh chỉnh và tự lưu trữ mà không phải phụ thuộc vào các cổng API của bên thứ ba . Qwen của Alibaba đã vượt mốc 1 tỷ lượt tải xuống trên Hugging Face vào tháng 3/2026 .
• Thoát khỏi sự 'trói buộc' của đám mây Mỹ: Khoảng 4/5 chi tiêu cho đám mây và phần mềm của EU hiện nay đổ vào các nhà cung cấp ngoài châu Âu . Việc lưu trữ các mô hình AI Trung Quốc trên hạ tầng địa phương cho phép doanh nghiệp châu Âu vượt qua các điều khoản về giá cả và quản trị dữ liệu hà khắc của các nhà cung cấp đám mây Mỹ .

Cuộc tranh luận về 'Chủ quyền công nghệ' và những giới hạn của nó

• Chủ quyền được cải thiện ở cấp độ ứng dụng: Lập luận chính của các nhà phân tích là một mô hình AI bạn tự chạy trên máy chủ của mình, theo một nghĩa hẹp nhưng có ý nghĩa, sẽ 'có chủ quyền' hơn một mô hình bạn thuê từ Thung lũng Silicon . Các mô hình mã nguồn mở giúp giảm sự phụ thuộc ở tầng ứng dụng vì tổ chức triển khai chúng trên chính hạ tầng của mình và giữ toàn quyền kiểm soát dữ liệu, khả năng tinh chỉnh và thời gian hoạt động .
• Giảm rủi ro tập trung vào một nhà cung cấp duy nhất: Các nhà lãnh đạo châu Âu ngày càng coi sự phụ thuộc quá mức vào một nhóm nhỏ các nhà cung cấp ngoài châu Âu, đặc biệt là các hãng công nghệ đám mây và AI của Mỹ, là một lỗ hổng chiến lược . Các mô hình AI Trung Quốc mang đến một lựa chọn đa dạng hóa, làm suy yếu thế độc quyền của bất kỳ nhà cung cấp bên ngoài nào .
• Nhưng sự phụ thuộc ở cấp độ hệ sinh thái có thể chỉ thay đổi chứ không biến mất: Các phân tích chính sách của EU cảnh báo rằng việc dựa vào các mô hình và công cụ được phát triển chủ yếu ở Trung Quốc có thể tạo ra một hình thức phụ thuộc hệ sinh thái mới, rộng lớn hơn . Gói Chủ quyền Công nghệ của Ủy ban châu Âu (tháng 6/2026) định nghĩa chủ quyền là việc giảm thiểu rủi ro và đa dạng hóa chuỗi cung ứng, chứ không phải là loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc. Điều này có nghĩa là việc nhập khẩu các mô hình AI Trung Quốc hoàn toàn phù hợp với chiến lược này, miễn là nó làm giảm sự tập trung vào bất kỳ nguồn bên ngoài duy nhất nào .
• Một 'con bài' địa chính trị: Một số nhà phân tích châu Âu coi sự lựa chọn này là một lớp đệm chống lại một Washington khó đoán: "Các mô hình Trung Quốc tuyệt vời và rẻ tiền có thể làm giảm sự phụ thuộc của chúng ta vào một chính quyền Mỹ khó lường" . Lập luận cho rằng châu Âu sẽ tốt hơn nếu có nhiều nguồn AI bên ngoài thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.

Kết luận: Lý do thực dụng (chi phí + hiệu năng + kiểm soát) đang thúc đẩy xu hướng áp dụng ngày nay, trong khi lập luận về chủ quyền dựa trên việc giảm sự phụ thuộc vào đám mây Mỹ thông qua lưu trữ địa phương. Câu hỏi mở là liệu việc thay thế sự phụ thuộc bên ngoài này bằng một sự phụ thuộc bên ngoài khác có cấu thành nên chủ quyền thực sự hay không. Hầu hết các chuyên gia chính sách cho rằng đó là một sự cải thiện ròng về mặt đa dạng hóa, chứ không phải là một giải pháp hoàn chỉnh .