Ngành công nghiệp châu Âu chọn AI Trung Quốc hay Mỹ: Cuộc chơi không chỉ là xuất xứ

Hiện tại, châu Âu thiếu một mô hình đóng hàng đầu ngang hàng với GPT hoặc Claude; nhà vô địch open-weight mạnh nhất của họ, Mistral, có tính cạnh tranh nhưng chưa phải là đỉnh cao tuyệt đối . Vì vậy, lựa chọn thực tế trong ngắn hạn cho hầu hết các doanh nghiệp châu Âu là giữa một mô hình độc quyền của Mỹ và một mô hình open-weight của Trung Quốc, chứ không phải là một giải pháp thay thế của châu Âu.

Ranh giới rõ ràng nhất: Tuân thủ GDPR và Kiểm soát Dữ liệu

Đây là nơi phương thức triển khai tạo ra một khoảng cách pháp lý sâu sắc. Cơ quan Đăng ký AI có chủ quyền (Sovereign AI Registry) đánh giá DeepSeek R1 là 'Sẵn sàng cho Mua sắm EU' khi được tự chạy, lưu ý: 'Các luồng dữ liệu hoàn toàn nội bộ—cùng một bộ cân nặng, không có luồng dữ liệu nào về Trung Quốc' . Rủi ro GDPR gắn liền với dịch vụ lưu trữ, chứ không phải bản thân các cân nặng mở .

• API Trung Quốc được lưu trữ (ví dụ: deepseek.com): Trung Quốc không có quyết định tương xứng (adequacy decision) của GDPR EU, và chính sách bảo mật của DeepSeek tuyên bố rõ ràng dữ liệu được lưu trữ tại Trung Quốc và có thể được chia sẻ với chính quyền nước này. Ý đã cấm dịch vụ lưu trữ này trong vòng 72 giờ . Ủy ban châu Âu xác nhận rằng bất kỳ việc chuyển dữ liệu cá nhân nào sang Trung Quốc bởi DeepSeek đều phải tuân thủ GDPR, yêu cầu các Điều khoản Hợp đồng Tiêu chuẩn (SCC) hoặc quyết định tương xứng mà hiện không tồn tại .
• Cân nặng mở tự chạy (Self-hosted open weights): Một mô hình open-weight Trung Quốc tự chạy trên hạ tầng EU không gửi dữ liệu nào về Trung Quốc. Nhiều chuyên gia pháp lý xác nhận rằng việc chạy các mô hình open-weight cục bộ mang rủi ro thấp tương tự như chạy Qwen hoặc Llama cục bộ — không có luồng dữ liệu xuyên biên giới .
• API độc quyền của Mỹ: Các nhà cung cấp đám mây Mỹ thường cung cấp các thỏa thuận xử lý dữ liệu tuân thủ GDPR và các tùy chọn lưu trú dữ liệu tại EU. Tuy nhiên, mỗi lần gọi API vẫn gửi dữ liệu prompt đến hạ tầng của nhà cung cấp, điều này có thể gây lo ngại cho các trường hợp sử dụng có độ nhạy cảm cao .

Phụ thuộc chuỗi cung ứng: Một dạng rủi ro khác

Sử dụng các mô hình open-weight Trung Quốc tạo ra sự phụ thuộc ngược dòng vào các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc cho các bản cập nhật, bản vá bảo mật và các phiên bản mô hình trong tương lai. CNBC lưu ý rủi ro 'các công ty Mỹ trở nên phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc' — logic tương tự cũng áp dụng cho châu Âu . Trung tâm Chính sách Châu Âu (CEP) cảnh báo rằng các mô hình Trung Quốc có thể chứa 'cửa hậu không thể loại bỏ ngay cả thông qua các quy trình đào tạo an toàn chuyên sâu' và sự kiểm soát chính trị được 'nhúng sâu vào kiến trúc dữ liệu đào tạo' .

Tuy nhiên, cả hai lựa chọn cuối cùng đều phụ thuộc vào chip do Mỹ thiết kế (Nvidia, AMD) hoặc các giải pháp thay thế của Trung Quốc chịu sự kiểm soát xuất khẩu. Một mô hình Trung Quốc chạy trên phần cứng châu Âu vẫn phụ thuộc vào chuỗi cung ứng chất bán dẫn toàn cầu.

Sử dụng các mô hình Mỹ gắn doanh nghiệp với các nhà cung cấp đám mây Mỹ và định giá API một nhà cung cấp. Khi chi phí AI của Mỹ tăng lên, các doanh nghiệp toàn cầu đang chủ động chuyển hướng sang các giải pháp thay thế rẻ hơn . Goldman Sachs lưu ý rằng các mô hình open-weight của Trung Quốc 'đang đạt đến điểm tới hạn về trí thông minh khiến chúng trở thành những lựa chọn thay thế khả thi' .

Lợi thế chi phí là rất lớn

Các mô hình open-weight của Trung Quốc rẻ hơn 60–90% so với các mô hình độc quyền hàng đầu của Mỹ . DeepSeek V4 Flash có giá $0,14 trên một triệu token đầu vào, so với GPT-5.2 ở mức $1,75 . Một quy trình làm việc có chi phí $10.000 mỗi tháng trên một mô hình Mỹ hàng đầu có thể chỉ chạy ở mức $1.000 đến $4.000 khi sử dụng giải pháp thay thế open-weight của Trung Quốc .

Đến tháng 7 năm 2026, các công ty Mỹ đã định tuyến hơn 30% token OpenRouter của họ cho các mô hình mở của Trung Quốc, tăng từ chỉ 4,5% trong nửa đầu năm 2025 . Coinbase thông báo vào tháng 6 năm 2026 rằng họ đã chuyển hướng các khối lượng công việc kỹ thuật thông thường từ OpenAI sang các mô hình open-weight Trung Quốc từ Zhipu AI và DeepSeek .

Một giải pháp trung gian thực tế: Định tuyến đa mô hình (Multi-Model Routing)

Nhiều công ty châu Âu đang áp dụng chiến lược 'định tuyến khối lượng công việc': sử dụng các mô hình open-weight rẻ hơn cho các tác vụ không nhạy cảm và các mô hình cao cấp cho các tác vụ quan trọng, giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp đơn lẻ nào . Cách tiếp cận lai này cho phép các công ty cân bằng giữa chi phí, rủi ro và hiệu suất.

Theo The National Law Review, một chiến lược lựa chọn mô hình có thể biện hộ bao gồm bốn bước: lập bản đồ các quy trình làm việc chạm vào mô hình nào; xác định nơi công nghệ bị kiểm soát xuất khẩu xuất hiện; thiết lập tư thế triển khai cho từng khối lượng công việc; và ghi chép lại quá trình thẩm định một cách kỹ lưỡng .

Nghịch lý 'Cân nặng mở' không thể bỏ qua

Cân nặng mở là 'không thể thu hồi' — một khi được phát hành, các biện pháp bảo vệ an toàn có thể bị loại bỏ với nỗ lực tối thiểu, và hàng nghìn biến thể đã bị tước bỏ tính năng an toàn đang lưu hành tự do . Tiềm năng dân chủ hóa của các mô hình open-weight và các rủi ro bảo mật đi kèm với chúng là không thể tách rời .

Đạo luật AI của EU (EU AI Act), áp dụng cho các mô hình AI có mục đích chung được đưa ra thị trường EU từ tháng 8 năm 2025, giả định rằng các mô hình được đào tạo trên 10²⁵ phép tính dấu phẩy động mang rủi ro hệ thống và phải đáp ứng các nghĩa vụ an toàn và minh bạch cao hơn . Cả mô hình open-weight Trung Quốc và mô hình độc quyền Mỹ sẽ cần phải tuân thủ.

Kết luận: Sự lựa chọn cho các doanh nghiệp châu Âu không phải là giữa 'Trung Quốc' và 'Mỹ' như các phạm trù nguyên khối. Việc tự chạy một mô hình open-weight của Trung Quốc trên hạ tầng châu Âu có thể mang lại khả năng kiểm soát dữ liệu và chủ quyền vận hành tốt hơn so với việc dựa vào một API độc quyền của Mỹ — nhưng nó tạo ra các phụ thuộc chuỗi cung ứng, rủi ro an toàn và mối quan tâm chính trị khác. Con đường thực tế nhất cho nhiều công ty là một chiến lược lai, định tuyến các khối lượng công việc nhạy cảm cho các mô hình mở tự chạy và dành các API độc quyền của Mỹ cho các tác vụ ít nhạy cảm hơn, đòi hỏi hiệu suất cao .