Đức âm thầm lập bản đồ điểm yếu của Trung Quốc: EU chuẩn bị đòn bẩy cho một cuộc chiến thương mại

Kể từ cuối tháng 7 năm 2026, chính phủ Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz đã âm thầm nhưng có hệ thống lập bản đồ các lỗ hổng kinh tế của Trung Quốc — xác định các điểm nghẽn mà Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào công nghệ Đức và châu Âu — nhằm xây dựng một kho vũ khí đòn bẩy tiềm năng trong trường hợp một cuộc chiến thương mại toàn diện giữa EU và Trung Quốc bùng nổ . Nỗ lực này được thúc đẩy bởi sự suy giảm mạnh mẽ trong vị thế thương mại của Đức với Trung Quốc, những lo ngại về việc mất đi nền tảng công nghiệp và nhận thức rằng Bắc Kinh đã vũ khí hóa sự thống trị chuỗi cung ứng của chính mình.

Lý do: Tại sao Berlin hành động ngay bây giờ

Một số áp lực hội tụ đã đẩy Berlin từ thế điều chỉnh sang chủ động lập kế hoạch dự phòng.

Thâm hụt thương mại kỷ lục. Thâm hụt thương mại của Đức với Trung Quốc đã đạt mức kỷ lục 87 tỷ euro vào năm 2025, và xuất khẩu sang Trung Quốc giảm hơn 12% so với cùng kỳ năm trước trong nửa đầu năm 2026, khiến Trung Quốc chỉ trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ chín của Đức .

Sự leo thang kiểm soát xuất khẩu của Bắc Kinh. Vào cuối tháng 7 năm 2026, Trung Quốc áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với 14 công ty EU và thắt chặt quyền kiểm soát đối với đất hiếm và vật liệu pin — một động thái trực tiếp khiến Berlin nhận ra rằng mình cần có đòn bẩy đối phó .

Mất đi các thành trì công nghiệp truyền thống. Các nhà sản xuất ô tô, máy móc, hóa chất và máy bay của Đức đang đồng thời bị đẩy ra khỏi Trung Quốc, trong khi các công ty Trung Quốc cắt giảm sự phụ thuộc vào hàng nhập khẩu châu Âu . Các công ty Trung Quốc đã địa phương hóa sản xuất mạnh mẽ, nhập khẩu ít hàng hóa trung gian hơn từ châu Âu để bán tại thị trường Trung Quốc .

Sự phụ thuộc bất đối xứng. Đức phụ thuộc 100% vào nhập khẩu đối với nhu cầu đất hiếm và nhập khẩu 90% nam châm vĩnh cửu từ Trung Quốc, tạo ra một lỗ hổng sâu sắc mà nỗ lực lập bản đồ này nhằm mục đích cân bằng .

Phương pháp: Một cuộc kiểm toán hậu trường không chính thức

Việc lập bản đồ không phải là một quy trình lập pháp công khai. Các quan chức Đức đang làm việc một cách không chính thức, phân tích dòng chảy thương mại, chuỗi cung ứng, dữ liệu doanh nghiệp và sự phụ thuộc công nghệ xuyên biên giới để xác định các điểm yếu của Trung Quốc .

Nỗ lực này nhắm vào "các công nghệ, nhà cung cấp và năng lực công nghiệp mà châu Âu có thể sử dụng làm đòn bẩy" — đặc biệt là các lĩnh vực mà nền kinh tế Trung Quốc vẫn dựa vào đầu vào của Đức và châu Âu .

Điều quan trọng là Berlin chưa công bố bất kỳ hạn chế hay chính sách chính thức nào dựa trên việc lập bản đồ; đây vẫn là một hoạt động thu thập thông tin tình báo chuẩn bị và lập kế hoạch dự phòng, chứ không phải là bước mở đầu của một cuộc xung đột thương mại .

Những phát hiện ban đầu: Nơi Đức vẫn còn đòn bẩy

Các nhà phân tích và báo cáo chỉ ra một nhóm hẹp các lĩnh vực mà Đức vẫn giữ được các điểm nghẽn thực sự:

• Thiết bị sản xuất chất bán dẫn. Các công ty Đức và Hà Lan cung cấp các công cụ sản xuất chip quan trọng mà Trung Quốc vẫn phụ thuộc. Đây được coi là "một sự phụ thuộc chiến lược tích cực cao" của Trung Quốc .
• Máy công cụ chính xác và máy móc công nghiệp. Máy công cụ do Đức sản xuất và thiết bị sản xuất tiên tiến rất khó để Trung Quốc thay thế nhanh chóng .
• Laser công nghiệp, hóa chất đặc biệt và dịch vụ bảo trì thiết bị. Ngoài phần cứng, các nhà máy Trung Quốc thường dựa vào các công ty Đức để bảo trì, nâng cấp và phần mềm độc quyền cho thiết bị công nghiệp cao cấp — những lĩnh vực mà bí quyết châu Âu rất khó thay thế .

Đánh giá của chuyên gia: Đòn bẩy có thật, nhưng hẹp và tạm thời

Các nhà phân tích nhìn chung đồng ý rằng mặc dù Đức đã xác định được các điểm nghẽn thực sự trong thiết bị bán dẫn và máy móc chính xác, nhưng bất kỳ đòn bẩy nào cũng vừa "có hạn vừa tạm thời" — Trung Quốc đang tích cực làm việc để giảm những sự phụ thuộc này thông qua chính sách công nghiệp và thay thế nhập khẩu của chính mình .

Những lỗ hổng của chính Đức còn sâu sắc hơn. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng nếu cả hai bên kiểm toán sự phụ thuộc của mình một cách nghiêm ngặt, thì những lỗ hổng của Đức là nghiêm trọng hơn — đặc biệt là trong lĩnh vực đất hiếm, dược phẩm hoạt tính và bao bì chip, nơi Trung Quốc nắm giữ thế thống trị . Một báo cáo của Viện Nghiên cứu An ninh EU lưu ý rằng ngay cả khi đã xác định được đòn bẩy đối phó, sự phụ thuộc cơ bản của châu Âu vào Trung Quốc đối với các nguyên liệu thô quan trọng có nghĩa là vị thế của Đức yếu hơn trong bất kỳ cuộc đối đầu trực tiếp nào .

Nỗ lực này đã "quá muộn." Các nhà phân tích châu Âu đã mô tả việc tìm kiếm đòn bẩy đối phó là muộn màng, lưu ý rằng Bắc Kinh đã dành nhiều năm để tích lũy các điểm nghẽn ở châu Âu trong khi Berlin vẫn tự mãn . Một báo cáo của Trung tâm Cải cách châu Âu mô tả tình hình là "cú sốc Trung Quốc 2.0" và cảnh báo về cái giá phải trả cho sự tự mãn của Đức .

Nguy cơ leo thang. Tờ Global Times do nhà nước Trung Quốc điều hành đã phản ứng với các báo cáo bằng cách cảnh báo rằng Đức nên "cùng nhau bảo vệ chuỗi cung ứng toàn cầu" thay vì vũ khí hóa chúng, báo hiệu rằng Bắc Kinh coi việc lập bản đồ là một hành động thù địch .

Sự bất đối xứng chiến lược vẫn tồn tại. EU vẫn phụ thuộc 100% vào nhập khẩu đối với đất hiếm, với Trung Quốc cung cấp 62% lượng nhập khẩu đất hiếm trực tiếp của Đức vào năm 2024 và lên tới 97% nếu chỉ tính hàng nhập khẩu ngoài EU . Các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc trong giai đoạn 2025-2026 đã gây ra sự tăng giá và ngừng sản xuất trong các ngành công nghiệp Đức .

Bối cảnh rộng hơn: Một cách tiếp cận mới của Đức đối với Trung Quốc

Nỗ lực lập bản đồ hiện tại của Đức diễn ra sau một quá trình đánh giá lại dài hơn. Vào tháng 11 năm 2025, cơ quan lập pháp Đức đã thành lập một ủy ban chuyên trách để đánh giá lại các cách tiếp cận thương mại đối với Trung Quốc, đẩy nhanh quá trình "giảm rủi ro" sau các hạn chế xuất khẩu đất hiếm trước đó của Bắc Kinh . Viện Kinh tế Đức IW nhận thấy rằng tính đến năm 2024, sự phụ thuộc quan trọng của Đức vào nhập khẩu từ Trung Quốc đã không thay đổi đáng kể kể từ khi chiến lược Trung Quốc năm 2023 được thực hiện .

Tính đến đầu năm 2026, Đức đã cảnh báo các đối tác G7 rằng các nền kinh tế phương Tây đang "cạn kiệt thời gian" để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các khoáng sản quan trọng, với việc Bộ trưởng Tài chính Lars Klingbeil kêu gọi hành động khẩn cấp về các chuỗi cung ứng thay thế cho các nguyên tố đất hiếm được sử dụng trong chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và hệ thống quốc phòng .

Kết luận

Việc Đức âm thầm lập bản đồ sự phụ thuộc của Trung Quốc đại diện cho một sự thay đổi đáng kể trong lập trường của Berlin — từ việc dựa vào gắn kết kinh tế sang chuẩn bị tích cực cho đối đầu. Nhưng bảng cân đối kế toán là không cân xứng. Trong khi Berlin đã tìm thấy đòn bẩy thực sự trong thiết bị bán dẫn và máy móc chính xác, thì sự phụ thuộc cấu trúc sâu sắc hơn lại diễn ra theo chiều ngược lại. Cứ mỗi điểm nghẽn mà Đức kiểm soát trong sản xuất tiên tiến, Trung Quốc kiểm soát nhiều điểm nghẽn trong nguyên liệu thô, dược phẩm và chế biến hạ nguồn. Nỗ lực lập bản đồ có thể cung cấp cho Berlin một kịch bản — nhưng nó chưa phải là một kịch bản chiến thắng.