Chuyên gia luật học: Luật hiện hành bất lực bảo vệ cáp quang biển trước các cuộc tấn công kiểu 'chiến tranh mờ'

Các sợi cáp quang dưới biển, chuyên chở khoảng 99% dữ liệu liên lục địa của thế giới, đang phải đối mặt với một thế hệ mối đe dọa mới — nhưng luật pháp được thiết kế để bảo vệ chúng lại được viết ra từ một thời đại khác, theo nhận định của một học giả luật hàng đầu Trung Quốc .

Giáo sư Luật Guo Ran của Đại học Hàng hải Thượng Hải, trong một bài phân tích đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp chế (Democracy and Legal System) — một ấn phẩm chính sách do Hiệp hội Luật học Trung Quốc giám sát — đã lập luận rằng Bắc Kinh nên xây dựng một đạo luật chuyên biệt để bảo vệ các tuyến cáp quang dưới biển . Luận điểm trung tâm của Guo là các quy định hiện hành của Trung Quốc và luật biển quốc tế truyền thống đều thất bại trong việc giải quyết các chiến thuật hiện đại của "chiến tranh mờ" (grey-zone warfare) — những hành động mà các đối thủ có thể phá hoại cơ sở hạ tầng trọng yếu dưới đáy biển trong khi vẫn khó bị quy kết trách nhiệm hay truy tố .

Khoảng trống chết người: Những gì luật pháp hiện hành của Trung Quốc bỏ lỡ

Guo xác định bốn lỗ hổng cụ thể trong khuôn khổ pháp lý hiện tại của Trung Quốc :

1. Không bao phủ hạ tầng vật lý dưới đáy biển. Luật An ninh Dữ liệu và Luật An ninh Mạng của Trung Quốc điều chỉnh cách dữ liệu được xử lý và luân chuyển xuyên biên giới. Nhưng chúng hoàn toàn không đề cập đến các sợi cáp vật lý dưới biển — thứ chuyên chở dữ liệu đó . Bản thân các sợi cáp, thực chất là những đường cáp quang nằm dưới đáy biển, nằm ngoài cả hai chế độ pháp lý này.

2. UNCLOS bất lực trước sự phá hoại kiểu 'chiến tranh mờ'. Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 bảo vệ quyền tự do đặt cáp, nhưng lại có rất ít cơ chế thực thi khi các tàu có liên quan đến nhà nước cố tình phá hoại cáp ở vùng biển quốc tế. Vấn đề trở nên đặc biệt nghiêm trọng khi tàu viện dẫn quyền miễn trừ quốc kỳ — một học thuyết pháp lý bảo vệ tàu khỏi quyền tài phán của các quốc gia khác .

3. Không có cơ sở pháp lý trong nước để thực thi trên chính vùng biển của mình. Một quốc gia ven biển chỉ có thể trừng phạt hành vi phá hoại cáp trong lãnh hải của mình nếu luật pháp nước đó quy định rõ ràng đó là tội phạm. Guo cho rằng Trung Quốc hiện thiếu nền tảng luật định trong nước đó, tạo ra một khoảng trống pháp lý ngay cả ở những vùng biển nơi Trung Quốc có chủ quyền .

4. Không được phân loại là 'hạ tầng thông tin quan trọng'. Cáp quang biển chưa được xếp vào danh mục hạ tầng thông tin quan trọng (CII). Điều này có nghĩa là chúng không nhận được sự bảo vệ tăng cường từ nhà nước vốn đã được áp dụng cho các lĩnh vực như lưới điện và cơ sở hạt nhân .

Kỷ nguyên chiến tranh mờ và Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số

Lập luận của Guo được đặt trong bối cảnh lo ngại toàn cầu ngày càng tăng về các hành vi phá hoại cơ sở hạ tầng đại dương làm nền tảng cho internet — nguồn dữ liệu nuôi sống các hệ thống AI toàn cầu, điện toán đám mây và thị trường tài chính quốc tế . Các báo cáo về việc tàu thuyền kéo neo để cố tình cắt cáp, và các hoạt động khả nghi gần các trạm cập bờ cáp, đã gia tăng trong những năm gần đây, đưa an ninh cáp quang biển vào chương trình nghị sự của các bộ quốc phòng, viện nghiên cứu và các học giả luật quốc tế .

Guo cho rằng Trung Quốc đặc biệt dễ bị tổn thương vì vai trò kép của nước này: vừa là một quốc gia ven biển lớn với vùng lãnh hải rộng lớn, vừa là một nhà đầu tư chủ chốt trong Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số — nhánh hạ tầng của Sáng kiến Vành đai và Con đường đang xây dựng các mạng cáp quang khắp châu Á, châu Phi và xa hơn nữa . Đối với Bắc Kinh, đây không còn là câu hỏi lý thuyết. Trung Quốc đã có sự hiện diện nhà nước trên nhiều tuyến cáp quang chiến lược nhất thế giới .

Một đạo luật mới của Trung Quốc nên bao gồm những gì?

Bài báo của Guo trên tạp chí Dân chủ và Pháp chế đề xuất một loạt các biện pháp cụ thể mà một đạo luật mới của Trung Quốc nên áp dụng :

• Xếp cáp quang biển là hạ tầng thông tin quan trọng (CII): Việc này sẽ tự động kích hoạt các nghĩa vụ bảo vệ cấp cao hơn từ nhà nước, giám sát và yêu cầu báo cáo sự cố.
• Thiết lập vùng cấm thả neo: Các khu vực này sẽ được thiết lập ở các eo biển nhạy cảm và ngư trường có rủi ro cao, nơi việc thả neo và kéo lưới là nguyên nhân hàng đầu gây ra thiệt hại vô tình cho cáp.
• Mở rộng năng lực sửa chữa cáp nội địa của Trung Quốc: Phần lớn việc bảo trì và sửa chữa cáp dưới biển trên thế giới vẫn được thực hiện bởi một số ít tàu mang cờ nước ngoài. Guo kêu gọi giảm sự phụ thuộc đó.
• Triển khai giám sát vệ tinh, máy bay không người lái dưới nước và cảm biến đáy biển: Một hệ thống giám sát dựa trên công nghệ, kết hợp với sự phối hợp liên ngành giữa các cơ quan hàng hải, truyền thông và an ninh, sẽ cung cấp nhận thức theo thời gian thực về các mối đe dọa.

Guo kêu gọi Bắc Kinh "thiết lập một hệ thống quản trị an ninh cáp quang quốc tế vừa có tính hợp pháp về luật pháp quốc tế vừa có năng lực phòng thủ thực tế" .

Vấn đề toàn cầu với câu trả lời pháp lý rời rạc

Vấn đề pháp lý mà Guo xác định không phải là duy nhất của Trung Quốc. Các chuyên gia luật quốc tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cũng đã mô tả các mức phạt theo điều ước quốc tế hiện hành đối với hành vi cố tình phá hoại cáp là "yếu ớt một cách thảm hại" và những khoảng trống trong khâu truy tố đã "cho phép các tác nhân xấu thoát khỏi sự ràng buộc trách nhiệm một cách có ý nghĩa" . Các bài bình luận học thuật cũng ghi nhận rằng khuôn khổ pháp lý điều chỉnh các hoạt động không gian mạng và sự can thiệp vật lý vào cáp quang biển vẫn còn "kém phát triển và bị phân mảnh" trong các bối cảnh thời bình, chiến tranh mờ và xung đột vũ trang .

Một bài báo năm 2023 từ Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã khuyến nghị Ấn Độ và các đồng minh bảo vệ cáp thông qua giám sát, lập kế hoạch dự phòng và hợp tác đa phương — những biện pháp trùng lặp đáng kể với các đề xuất của Guo cho Trung Quốc . Và một nghiên cứu năm 2026 về Biển Đông lập luận rằng cơ sở hạ tầng cáp đã trở thành một lĩnh vực của "quyền lực hạ tầng phủ đầu", nơi các quốc gia tìm cách định hình mạng lưới cáp ở giai đoạn xây dựng để đảm bảo lợi thế chiến lược trong tương lai .

Sự hội tụ giữa các phân tích này — từ Bắc Kinh, Washington, New Delhi và các học viện — cho thấy khoảng trống an ninh cáp quang biển thực sự là một thách thức toàn cầu, và lời kêu gọi của Guo Ran về một khuôn khổ pháp lý chuyên biệt có thể được đọc như một phần của một cuộc đối thoại rộng lớn hơn nhiều về cách bảo vệ xương sống vật lý của internet.