Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái R&D dược phẩm song song. Điều này có ý nghĩa gì đối với ngành dược toàn cầu?

Trong ba thập kỷ, thế giới chỉ có một hệ sinh thái R&D dược phẩm thống trị: mô hình do Mỹ dẫn dắt. Theo các nhà phân tích như Giám đốc điều hành CBC Group, Fu Wei, kỷ nguyên đó đang kết thúc. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Y tế Toàn cầu Hồng Kông 2026, Fu Wei lập luận rằng Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái R&D song song thứ hai và một công ty dược phẩm nội địa có khả năng cạnh tranh với những 'gã khổng lồ' như Pfizer, Novartis và Roche có thể xuất hiện trong vòng một thập kỷ tới .

Dự báo này không phải là ý kiến đơn lẻ. Nó được củng cố bởi sự gia tăng chóng mặt của các phê duyệt theo quy định, sự bùng nổ của các hoạt động thử nghiệm lâm sàng và một dòng thác các thỏa thuận cấp phép xuyên biên giới đã định hình lại bối cảnh công nghệ sinh học toàn cầu. Dưới đây là cách ngành công nghệ sinh học Trung Quốc định vị để cạnh tranh và các yếu tố nền tảng cho dự báo đó.

Luận điểm về 'Hệ sinh thái R&D song song'

Lập luận trọng tâm của Fu Wei mang tính cấu trúc. "Trong ba thập kỷ qua, trên thế giới chỉ có một hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển toàn cầu duy nhất, đó là Mỹ," ông nói tại hội nghị thượng đỉnh. "Trong thập kỷ qua, một hệ sinh thái song song – Trung Quốc – đã nổi lên."

Hệ sinh thái thứ hai này không chỉ đơn giản là sao chép mô hình của Mỹ. Nó mang đến cho ngành dược phẩm toàn cầu một giải pháp thay thế thực sự cho việc khám phá và phát triển thuốc, hoạt động song song – chứ không phải nằm trong – khuôn khổ phương Tây hiện có . Sự độc lập đó, theo Fu Wei, là điều khiến sự trỗi dậy này trở nên bền vững thay vì chỉ mang tính chu kỳ.

Chi phí và Tốc độ: Không chỉ là lợi thế về giá rẻ

Lợi thế cạnh tranh của Trung Quốc thường được đóng khung là lợi thế về chi phí, nhưng các nhà phân tích mô tả đó là 'lợi thế hiệu quả vượt xa lợi thế chi phí đơn thuần' . Các con số rất ấn tượng:

• Chi phí khám phá thuốc thấp hơn 30–40% so với Mỹ hoặc châu Âu .
• Tuyển dụng bệnh nhân cho thử nghiệm lâm sàng nhanh hơn 2–3 lần .
• Chi phí thử nghiệm tổng thể thấp hơn 50–60% so với Mỹ .
• Các thử nghiệm Giai đoạn I/II diễn ra nhanh hơn 60–70% so với các thử nghiệm tương đương ở Mỹ .

Dữ liệu từ McKinsey xác nhận lợi thế về thời gian và chi phí này trong toàn bộ quy trình phát triển thuốc, từ phân tử mục tiêu đến các thử nghiệm lâm sàng ban đầu . Tốc độ đã trở thành một 'hào cạnh tranh' mang tính cấu trúc, chứ không phải là lợi thế định giá tạm thời .

Các phê duyệt theo quy định đang được đẩy nhanh

Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc (NMPA) đã phê duyệt kỷ lục 76 loại thuốc mới trong năm 2025, tăng 58,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Sản phẩm nội địa chiếm hơn 80% thuốc hóa dược và hơn 90% thuốc sinh học được phê duyệt .

Hiện đại hóa quy định là một động lực chính. Thời gian phê duyệt thử nghiệm lâm sàng lần đầu tiên trên người (first-in-human) tại Trung Quốc đã giảm từ 501 ngày (trước năm 2015) xuống còn 87 ngày hiện nay, được hỗ trợ bởi cơ chế xem xét IND dựa trên phản đối trong vòng 30 ngày làm việc . Chính phủ cũng đang tiến tới chấp nhận dữ liệu lâm sàng nước ngoài và thực hiện các ưu đãi thuế cho R&D, càng rút ngắn con đường ra thị trường .

Các dòng sản phẩm đang ngày càng sâu rộng

Thị phần của Trung Quốc trong số các ứng cử viên thuốc đổi mới toàn cầu đã tăng từ 8% năm 2018 lên 30% vào năm 2026, trong khi thị phần của Mỹ giảm từ 47% xuống còn 36% trong cùng kỳ . Sự thay đổi về khối lượng thử nghiệm lâm sàng cũng rõ rệt không kém: Trung Quốc đã vượt Mỹ về tổng khối lượng thử nghiệm lâm sàng vào năm 2021 và tiếp tục nới rộng khoảng cách kể từ đó. Đến năm 2025, Trung Quốc đạt khoảng 7.100–7.700 thử nghiệm so với khoảng 6.200–6.300 của Mỹ .

Thị trường cấp phép toàn cầu phản ánh sự trưởng thành của dòng sản phẩm này. Các thỏa thuận cấp phép ra nước ngoài từ các công ty Trung Quốc đạt mức kỷ lục 137,7 tỷ USD vào năm 2025 . Đến đầu năm 2026, các công ty Trung Quốc chiếm khoảng 69% tổng giá trị cấp phép ra nước ngoài toàn cầu . Chỉ riêng trong quý đầu tiên của năm 2026, các thỏa thuận cấp phép xuyên biên giới đã đạt giá trị kỷ lục 60 tỷ USD .

Những lưu ý quan trọng: Nơi Trung Quốc vẫn còn tụt hậu

Bất chấp sự thăng tiến nhanh chóng, một số nhà phân tích cảnh báo rằng lĩnh vực công nghệ sinh học của Trung Quốc vẫn có những hạn chế rõ ràng. Một cuộc khảo sát giữa năm 2026 của Cure đối với các giám đốc điều hành công nghệ sinh học cấp cao cho thấy, mặc dù Trung Quốc dẫn đầu về quy mô phát triển lâm sàng và chuỗi cung ứng, Mỹ vẫn dẫn đầu về chất lượng và phạm vi thương mại của khoa học y sinh .

Điểm mạnh chính của Trung Quốc vẫn nằm ở các lĩnh vực mà hiệu quả chi phí là chìa khóa – sản xuất các thành phần dược phẩm hoạt tính, nghiên cứu hợp đồng và tạo ra các phiên bản 'me-too' và 'me-better' của các phương pháp điều trị hiện có . Nước này vẫn tụt hậu trong lĩnh vực sinh học nguyên bản và đổi mới 'first-in-class' . Mốc thời gian một thập kỷ của Fu Wei là một dự báo, không phải là một điều chắc chắn. Nó phụ thuộc vào việc tiếp tục hợp lý hóa quy định, sự trưởng thành của các dòng sản phẩm và khả năng chuyển đổi các phân tử giai đoạn đầu thành các loại thuốc đã được phê duyệt và tiếp thị trên toàn cầu.

Kết luận

Ngành công nghệ sinh học Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái R&D toàn cầu thứ hai đã và đang định hình lại cách thức các loại thuốc được khám phá, phát triển và cấp phép. Các lợi thế về chi phí và tốc độ mang tính cấu trúc, không phải tạm thời. Tuy nhiên, việc chuyển đổi những lợi thế đó thành một nhà sản xuất thuốc 'bom tấn' nội địa – một công ty có thể cạnh tranh trực tiếp về đổi mới 'first-in-class' và thương mại hóa toàn cầu – vẫn là một công việc đang tiến hành. Thập kỷ tới sẽ cho thấy liệu hệ sinh thái song song này có trở thành một đối thủ thực sự hay không.