Tàu khu trục chống ngầm 'Made in Vietnam': Bước đột phá hay vẫn phụ thuộc kỹ thuật nước ngoài?

Ngày 10/8/2026, lễ cắt thép đã diễn ra tại Nhà máy đóng tàu Sông Thu (Đà Nẵng), chính thức khởi công dự án tàu chiến nội địa tham vọng nhất từ trước đến nay của Việt Nam – một tàu khu trục đa năng chống ngầm (ASW) . Do Tập đoàn Viettel và Hải quân Nhân dân Việt Nam phối hợp chế tạo với mốc thời gian 36 tháng, con tàu được trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA), tên lửa phòng không, tên lửa chống hạm và năng lực săn ngầm . Dự án được đặt trong lộ trình xây dựng nền công nghiệp quốc phòng 'tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng và hiện đại' .

Dưới đây là ba chiều kích quan trọng mà siêu dự án này hé lộ về tương lai quốc phòng Việt Nam.

Tham vọng hiện đại hóa: Răn đe bất đối xứng và bứt phá công nghiệp

• Răn đe bất đối xứng với Trung Quốc: Tàu khu trục được tối ưu cho tác chiến chống ngầm (ASW), nhắm thẳng vào điểm yếu chiến lược của Việt Nam trước hạm đội tàu ngầm hùng hậu của Trung Quốc trên Biển Đông . Các nhà phân tích nhận định, đây là nỗ lực dùng nguồn lực hải quân có hạn để tạo sức răn đe bất đối xứng trước một đối thủ lớn hơn nhiều lần .
• Bước nhảy vọt về năng lực thiết kế nội địa: Không đơn thuần lắp ráp kit nước ngoài, dự án này là lần đầu tiên Việt Nam thiết kế một tàu khu trục cỡ lớn với radar AESA nội địa, tên lửa do Viettel sản xuất, cùng hệ thống quản lý tác chiến và vũ khí Việt Nam . Đây là bước tiến vượt bậc so với quá khứ chỉ đóng được tàu tuần tra nhỏ và tàu tên lửa .
• Bài thử nghiệm cho lộ trình công nghiệp quốc phòng: Con tàu sẽ là trình diễn công nghệ (technology demonstrator) và nền tảng để kiểm chứng chuỗi cung ứng nội địa, được Bộ Quốc phòng coi là 'con tàu chủ lực' cho toàn bộ quá trình hiện đại hóa .

'Ngoại giao cây tre': Cân bằng giữa tự chủ và đa dạng hóa đối tác

• Tín hiệu về quyền tự chủ chiến lược: Việc chế tạo thành công tàu chiến trong nước – dù có sự hỗ trợ từ bên ngoài – gửi thông điệp tới cả Mỹ và Trung Quốc rằng Hà Nội không phụ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào cho nhu cầu quốc phòng cốt lõi. Đó là tinh thần 'ngoại giao cây tre' – uyển chuyển, mềm mại nhưng gốc rễ vững chắc, giữ thế cân bằng . Đồng thời, dự án giúp giảm sự lệ thuộc lịch sử vào khí tài Nga – vốn đang ngày càng rủi ro do các lệnh trừng phạt phương Tây và sự xoay trục của Matxcơva về phía Bắc Kinh .
• Chủ động đa dạng hóa quan hệ đối tác quốc phòng: Song song với đóng tàu, Việt Nam đang mở rộng hợp tác công nghệ quốc phòng với Ấn Độ, Israel, Hàn Quốc và các nhà cung cấp châu Âu cho các hệ thống phụ, radar và công nghệ tên lửa . Chiến lược 'mua từ nhiều rổ' này vừa tránh bị phụ thuộc vào một đối tác duy nhất, vừa tích lũy dần know-how nội địa .
• Tránh khiêu khích trực diện: Việc nhấn mạnh tàu là nền tảng ASW thuần phòng thủ – không phải tàu chiến mặt nước tấn công – và khẳng định tính nội địa hóa cho phép Việt Nam hiện đại hóa hải quân mà không làm leo thang căng thẳng công khai với Bắc Kinh .

Giới hạn công nghệ: Nút thắt vẫn còn đó

• Động cơ – 'trái tim' phải nhập khẩu: Việt Nam chưa thể chế tạo tuabin khí cỡ lớn cho tàu mặt nước. Nhiều khả năng tàu sẽ sử dụng động cơ nhập từ Ukraine (Zorya-Mashproekt – loại đã trang bị cho các tàu Việt Nam trước đây), hoặc từ Ấn Độ, châu Âu, Nga như một phương án thay thế . Đây là điểm yếu cơ cấu kéo dài mà công nghiệp nội địa chưa thể lấp đầy.
• Cảm biến và hệ thống chiến đấu chỉ 'một phần' nội địa: Dù radar AESA được cho là do Viettel sản xuất, nhiều linh kiện cảm biến cao cấp, hệ thống tác chiến điện tử, dàn sonar và hệ thống điều khiển hỏa lực vẫn phải nhập từ Israel (IAI/Elta), Ấn Độ, châu Âu . Cách nói 'phần lớn vũ khí và trang bị là của Việt Nam' đã ngầm thừa nhận không phải tất cả.
• Đầu dò và động cơ tên lửa: Ngay cả với tên lửa lắp ráp trong nước, các linh kiện quan trọng như đầu dò tự dẫn, rocket motor, điện tử dẫn đường thường nhập từ Israel, Ấn Độ hoặc Nga . Việc tích hợp dọc hoàn toàn vẫn còn cách xa hàng năm, thậm chí nhiều thập kỷ.
• Tích hợp hệ thống phức tạp: Thiết kế, tích hợp và thử nghiệm một tàu khu trục đa nhiệm (ASW, AAW, AShW) là một trong những thách thức khó nhất với bất kỳ hải quân nào. Sự hỗ trợ kỹ thuật nước ngoài trong kỹ thuật hệ thống, tích hợp động lực và chạy thử nghiệm trên biển là rất lớn, dù không được công bố chính thức .

Tổng kết. Dự án tàu khu trục Sông Thu là một bước tiến thực sự và đầy tham vọng của công nghiệp quốc phòng Việt Nam – không phải một nỗ lực mang tính hình thức. Nó cho thấy quyết tâm của Hà Nội trong việc xây dựng năng lực răn đe bất đối xứng đáng tin cậy mà không phải đứng về phe nào. Nhưng thực tế khắc nghiệt là, Việt Nam vẫn chưa có nền tảng công nghiệp để sản xuất nội địa các loại động cơ tàu cao cấp, dàn cảm biến tiên tiến và các hệ thống vũ khí chính xác. Trong ít nhất một thập kỷ tới, con tàu sẽ là một nền tảng do Việt Nam thiết kế nhưng chạy bằng động cơ nước ngoài, gắn cảm biến nước ngoài và sử dụng các phân hệ tên lửa nhập khẩu – một mô hình hybrid phản chiếu chính xác tinh thần 'ngoại giao cây tre': tự chủ trong tư duy nhưng đan xen thực dụng với các đối tác công nghệ nước ngoài.